به گزارش جماران، در این شرایط کارشناسان حوزه بازیهای ویدیویی معتقدند که به جای حذف کودک از این فضاها یا استفاده از سرگرمیهای نامرتبط، میتوان از ظرفیتهای دیجیتال بهره برد. بازیهای موبایلی که با رویکرد تعاملی و متناسب با زیستبوم فرهنگی کشور طراحی شدهاند، میتوانند فرآیند جامعهپذیریِ دینی و آشنایی با مناسک بومی را برای کودکان تسهیل کنند. بازخوانی تجربه استودیوهای ایرانی در تولید آثار کمحجم با مضمون عاشورا، اربعین و... گزینههای پیش روی خانوادهها را برای مدیریت این چالش آشکار میکند.
در ادامه، نگاهی انداختهایم به پنج بازی ایرانی که تلاش کردهاند این فضا را بازسازی کنند:
بازی «کودکان اربعین»
«کودکان اربعین» یک بازی آموزنده با موضوع سفر پیادهروی اربعین برای کودکان است که در قالب سرگرمی بازیکنان را با نکات آموزشی این سفر آشنا میکند. در این بازی کودکان با چالشهای مختلفی مانند موکبداری، عبور از مرز، مدیریت هزینهها و زیارت اماکن مقدس عراق روبهرو شده و در قالب بازی با مفاهیم دینی آشنا میشوند. این بازی به طور مستقیم سبب تقویت هویت دینی کودکان شده و به شکلگیری تصویر ذهنی آنها در مورد پیادهروی اربعین کمک خواهد کرد.
بازی کودکان اربعین، یک بازی آموزشی است که برای سنین ۴ تا ۹ سال طراحی شده و در قالب بازی و سرگرمی فرزندتان را با نکات آموزشی سفر اربعین مانند موکبداری، عبور از مرز، گرفتن گذرنامه، مدیریت هزینهها و زیارت اماکن مقدس کربلا آشنا میکند. با انجام این بازی، بچهها در نقش یک زائر واقعی، یک سفر معنوی کوتاه و شیرین را تجربه میکنند و با مفاهیم بزرگی مثل عشق به امام حسین (ع)، کمک به دیگران و صبر آشنا میشوند. در این بازی، علاوه بر اینکه فرزند شما در قالب مراحل مختلف تمام اتفاقاتی که در مراسم پیادهروی اربعین اتفاق میافتد را تجربه میکند، با چالشهای مختلفی روبرو میشود که حل آنها به تقویت مهارتهای حل مسئله و افزایش تمرکز او نیز کمک خواهد کرد.
انجام بازی «کودکان اربعین» نیاز به اینترنت ندارد؛ ولی در صورت اتصال به اینترنت امکانات بیشتری در بازی فعال میشود. روند بازی ساده و در ۱۳ مرحله طراحی شده است. هر مرحله بسته به موقعیتی که زائران در آن قرار دارند؛ متفاوت است و هدف مشخصی را دنبال میکند. بهعنوانمثال قبل از سفر بازیکن ماموریت دارد تا وسایل موردنیاز سفر را بهدرستی انتخاب کرده و در کولهپشتی قرار دهد. یا در مرحله دیگر، بعد از آموزشهای راوی بازی، بازیکن باید افرادی که دارای گذرنامه هستند را به ورودی موردنظر هدایت کند و آنهایی که فاقد گذرنامه هستند را به مسیر برگشت ببرد. بازی روایتگر خانوادهای است که عازم سفر پیادهروی اربعین هستند؛ بازی همزمان با سفر آنها شروع شده و با برگشت آنها به کشور ایران تمام میشود.
بازی «پیر بابا»
«پیربابا» یک بازی مدیریتی با موضوع پذیرایی از زائران و عزاداران حضرت سیدالشهدا (ع) است که در آن بازیکن در نقش یک فرد نیکوکار، موکبهای عزاداری را در شهرهای مختلف ایران اداره میکند و با کمک پیرمرد خیری به نام «پیر بابا»، نذریهای مردم را به بهترین نحو به دست نیازمندان میرساند. در هر شهر باتوجه به سنت، فرهنگ و طبع غذایی شهر موردنظر، خدمات متفاوتی ارائه میشود که بهخوبی هویت ملی و بومی ایران را نمایش میدهد.
این بازی شبیه به بازیهای آشپزی و رستورانداری است. البته موضوع بازی متفاوت است و به موکبداری اختصاص دارد. از همان ورود به منوی بازی فضای اربعینی با پخش نواهای مداحی، بازیکن را با خود همراه میکند. مرحله اول بازی در تهران و مراحل بعدی در شیراز و مشهد و چندین شهر دیگر انجام میشود. بازیکن باید با لمس صفحه، نذریها را آماده کرده و به مردمی که جلوی موکب میآیند، بدهد. به مرور تنوع نذریها بیشتر شده و مدیریت تحویل آن به مردم سختتر میشود و نیاز به دقت و سرعتعمل بیشتری دارد. ارتقا و گسترش امکانات موکب نیز یکی دیگر از ویژگیهای بازی «پیربابا» است.
بازی «کربلای ۶۱»
این بازی با الهام از رشادتهای امام حسین (ع) و یاران ایشان ساخته شده و شامل مراحل مختلفی است که هر کدام بخشی از واقعه کربلا را روایت میکنند. محافظت از خیمهها در شب عاشورا، سقایی، آبرسانی به خیمهها و محافظت از امام در نماز ظهر عاشورا موقعیتهایی هستند که «عاشورای ۶۱» بازیکنان را در آنها قرار میدهد تا به صورت مجازی امام حسین (ع) را یاری کنند.
بازی «پازل محرم»
این بازی شامل پازلهای کودکانه در سه سطح آسان، متوسط و سخت است که در رابطه با محرم و سوگواری برای آن حضرت طراحی شدهاند. این بازی میتواند تا حدودی بازیکنان را با واقعه عاشورا و مفاهیم عاشورایی و عزاداری آشنا کند. در روند بازی چند تصویر وجود دارد که کودک میتواند به دلخواه خود یکی از آنها را انتخاب کرده و پازل به هم ریختۀ آن تصویر را کامل کند.
بازی «بهشت کوچک من»
نرمافزاری بازیمحور جهت آشنایی و مأنوس شدن کودکان با مفاهیم عاشورا، محرم، عزاداری امام حسین (ع) و... است که شامل قسمتهای مختلف پازل، رنگآمیزی و چیدمان حسینیه است. در چیدمان حسینیه فضای خالی در اختیار کودک قرار داده میشود تا با ذوق و سلیقه خود، حسینیه را آماده کند. انواع پرچم، کتیبه، بنر، فرش، دیوارپوش و... اِلمانهایی است که در اختیار کودک قرار داده شده است. در قسمت پازل و رنگآمیزی، برای انجام هر بازی، کودک به سؤالاتی در مورد محرم و اتفاقاتی که در این ایام رخ داده است، پاسخ میدهد تا قفل بازی باز شود. در نتیجۀ این پرسشوپاسخ، اطلاعاتی راجع به شهدا، اتفاقات و جریانات کربلا به کودک داده میشود.
بررسی این دست آثار نشان میدهد که صنایع فرهنگی و سرگرمی در داخل کشور، پتانسیل بالایی برای پر کردن شکاف میان نسل جدید و مناسک سنتی دارند. با این حال، جریان تولید بازیهایی با مضامین مذهبی و تاریخی همچنان نیازمند حمایتهای ساختاری و ارتقای کیفی است تا بتواند در رقابت با نمونههای خارجی، سهم موثرتری در سبد مصرف فرهنگی خانوادهها ایفا کند. استفاده هوشمندانه از این ابزارها در فضاهای جمعی نظیر هیئتها، میتواند بستری فراهم کند تا کودکان بدون تجربه خستگی یا ایجاد اختلال در نظم مراسم، ارتباط اولیه و متناسب با سن خود را با مفاهیم این ایام برقرار کنند.
آنچه اهمیت دارد این است که تولید این آثار اگرچه گامی مثبت در جهت پاسخ به نیازهای فرهنگی جامعه محسوب میشود، اما بررسیهای فنی نشان میدهد که اغلب این بازیها از منظر گرافیک هنری، طراحی مکانیکهای گیمپلی و پرداخت شخصیتی، همچنان با استانداردهای روز صنعت بازیسازی فاصله دارند. تمرکز بیش از حد بر انتقال پیام و کمتوجهی به جذابیتهای ساختاری، خروجی بخشی از کارها را به سمت آثار صرفا سفارشی سوق میدهد. عبور از این ساختار کلیشهای و سرمایهگذاری روی خلق روایتهای جذاب و فرمهای بصری مدرن، نهتنها ماندگاری اثر را در ذهن مخاطب کودک تضمین میکند، بلکه پتانسیل تجاری و رقابتی این بازیها را در بازار دیجیتال به شکل چشمگیری ارتقا میدهد.
