۱۷ اَمرداد بار دیگر «روز خبرنگار» را جشن گرفتیم. پیام های تبریک می رسد، گُل و کادو و بعضی جاها هم کارت هدیه ای ، که من به شدت با آخری مخالفم و آن را ، و گرفتنش را کَسر شأن خبرنگار می دانم که همه ی وجودش وقف خدمت به مردم و نمایندگی آنها نزد حاکمیت و برعکس آن است، یعنی باید باشد. امّا او هم انسان است!
این از دوگانگی های تعجبآور در تقویم ایران است که روز شهادت خبرنگار ایرنا و رفیق سالهای من شهید «محمود صارمی» و هشت دیپلمات ایرانی در سال ۱۳۷۷ به دست طالبان الان قدرت در دست، در مزار شریف افغانستان را جشن می گیرند.
امسال در حالی از روز خبرنگار استقبال می شود که رسانه های چاپی مستقل و غیر دولتی که به منابع عمومی و بودجه دسترسی ندارند، روزگاران سختی را تجربه می کنند و شرایط بگونه ای رغم خورده که امیدی هم به فردا نیست و فعلا در فضای برزخی برای بقا می جنگیم. شاید شانسی و بخت و اقبالی سراغمان آمد.
اگر «نگاه امنیتی» را که من همواره گفته ام عامل اصلی و نخست عدم شکوفایی رسانه های ایران می دانم به کناری بگذاریم تا بعدها باز در باره اش سخن بگوئیم، شرایط اقتصادی یکی از چالشهای اصلی برای رسانهها در ایران بوده و است و تعطیلی برخی نشریات و تعدیل نیرو در سالهای اخیر امری قابلتوجه است.
بخش اصلی درآمد حیاتی رسانه ها، از طریق چاپ آگهی است. با رکود اقتصادی، شرکتها بودجه تبلیغاتی خود را کاهش میدهند که مستقیماً بر درآمد روزنامهها تأثیر میگذارد. قیمت کاغذ، جوهر، هزینههای چاپ و حمل و نقل به طور مداوم در حال افزایش است و این موضوع فشار مالی زیادی به روزنامهها وارد میکند. با گسترش رسانههای دیجیتال و تغییر الگوی مصرف خبر، تیراژ بسیاری از روزنامههای چاپی کاهش یافته و در نتیجه فروش آنها نیز کمتر شده است و امّا ممیزی و سانسور همچنان مساله اول رسانه ها است.
سختگیریهای مربوط به محتوا و ممیزی میتواند منجر به حذف مطالب مهم یا تغییر رویکرد روزنامه شود که این امر جذابیت آن را برای مخاطبان کم کرده و در مواردی نیز باعث فشار بر ناشر میشود. رسانههای دیجیتال در رقابت با رسانه های چاپی از امتیاز «سرعت»در انتشار اخبار برخوردارند. رسانههای آنلاین و شبکههای اجتماعی اخبار را به سرعت و به صورت لحظهای منتشر میکنند و دسترسی به آنها آسانتر است. این موضوع باعث شده تا بسیاری از مخاطبان، به خصوص نسل جوان، ترجیح دهند اخبار خود را از این منابع دریافت کنند. دسترسی به اخبار آنلاین معمولاً رایگان است، در حالی که خرید روزنامه هزینه دارد.
در برخی موارد، ضعف در مدیریت، عدم نوآوری در محتوا و روشهای توزیع، و عدم تطبیق با تغییرات بازار نیز میتواند به تعطیلی یک نشریه منجر شود. با توجه به چالشهای ذکر شده، سرمایهگذاری در صنعت مطبوعات کاهش یافته و این امر توانایی روزنامهها را برای توسعه و بقا محدود میکند.
خلاصه و فشرده کنم باید بگوییم : ترکیبی از این عوامل، به ویژه نگاه امنیتی و مشکلات اقتصادی و رقابت با رسانههای دیجیتال، در سالهای اخیر فشار زیادی بر مطبوعات ایران وارد کرده و منجر به تعطیلی برخی از آنها شده است.
رسانههای دیجیتال به خوبی توانستهاند جایگزین روزنامهها در سرعت، دسترسی و تنوع شوند. اما در عمق تحلیل، اعتبار سنجی دقیق و فراهم کردن فضایی برای مطالعه متمرکز، هنوز هم روزنامهها (یا محتواهای مشابه با کیفیت بالا) میتوانند نقش مهمی ایفا کنند. به نظر میرسد آینده بیشتر به سمت همزیستی و ادغام این دو مدل باشد. بسیاری از روزنامههای سنتی، وبسایتهای خبری قوی راهاندازی کردهاند و از پلتفرمهای دیجیتال برای انتشار محتوای خود استفاده میکنند، در حالی که تلاش میکنند کیفیت و عمق محتوای چاپی خود را حفظ کنند. همچنین، برخی پلتفرمهای دیجیتال نیز در حال سرمایهگذاری بر روی تولید محتوای تحلیلی و عمیقتر هستند.
بنابراین، به جای “جایگزینی کامل”، میتوان گفت: رسانههای دیجیتال شیوه مصرف خبر را تغییر دادهاند و روزنامهها نیز باید خود را با این تغییرات تطبیق دهند تا بتوانند همچنان نقش خود را ایفا کنند.
انتهای پیام
