چادر بر سر متهم؛ حجاب شرعی یا تصویرسازی نادرست؟

تصویر متهم زن در پرونده قتل حمیدرضا رجب‌زاده، بار دیگر موضوع پوشش زنان متهم هنگام بازداشت و حضور در مقرهای انتظامی را به بحثی جدی تبدیل کرده است؛ مسئله‌ای که...

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک؛ انتشار تصاویر زنان متهم در پرونده‌های قضایی، همیشه با حاشیه‌هایی همراه بوده است؛ اما آنچه در سال‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته، پوششی است که این زنان هنگام حضور مقابل دوربین‌ها یا در مقرهای انتظامی بر تن دارند. در تازه‌ترین مورد، تصویر متهم زن در پرونده قتل مرحوم حمیدرضا رجب‌زاده با پوشش چادر منتشر شد و همین موضوع بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آیا برای رعایت حجاب شرعی یک متهم زن، الزاماً باید چادر بر سر او گذاشت؟ پلیس در توضیح این موضوع اعلام کرده است که الزامی برای چادر سر کردن افراد وجود ندارد، اما از آنجا که متهم زن باید حجاب شرعی داشته باشد و در این پرونده، متهم پوشش مناسبی نداشته، از پوششی استفاده شده که برای چنین مواقعی پیش‌بینی شده و آن پوشش نیز چادر بوده است. این توضیح البته یک پرسش مهم‌تر را پیش روی افکار عمومی قرار می‌دهد: اگر متهم حجاب مناسبی نداشت، چرا تنها راهکار موجود باید چادر باشد؟ حفظ حجاب شرعی، حتی در مورد فردی که به اتهامی بازداشت شده، موضوعی جدا از نوع پوشش است. طبیعتاً نمی‌توان گفت چون فردی متهم است، دیگر نباید ضوابط پوشش در محیط انتظامی یا قضایی درباره او رعایت شود. اما از سوی دیگر، رعایت حجاب الزاماً به معنای استفاده از چادر نیست. یک مانتوی ساده، بلند و پوشیده همراه با مقنعه، می‌تواند همان کارکرد را داشته باشد؛ بدون آنکه چادر به‌عنوان «لباس مخصوص متهمان زن» در ذهن مخاطب تثبیت شود. وقتی چادر ناخواسته کنار واژه «متهم» قرار می‌گیرد چادر برای بخش مهمی از زنان ایرانی صرفاً یک تکه پارچه یا وسیله‌ای برای رعایت حجاب نیست؛ بلکه انتخابی آگاهانه و نوعی پوشش هویتی و فرهنگی است. بنابراین، استفاده مکرر از چادر برای زنانی که پیش از بازداشت چنین پوششی نداشته‌اند، می‌تواند ناخواسته تصویری نادرست ایجاد کند. در سال‌های گذشته نیز نمونه‌های مشابهی دیده شده است؛ از متهمانی که با پوشش متفاوتی در جامعه حضور داشتند اما پس از بازداشت، مقابل دوربین‌ها با چادر ظاهر شدند تا پرونده‌هایی که متهمان زن در جریان دادگاه با چادر دیده شدند. مشکل دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که مخاطب، بارها و بارها تصویر یک زن متهم یا مجرم را با چادر می‌بیند. تکرار این تصویر، به‌ویژه در رسانه و قاب تلویزیون، ممکن است این تصور غلط را ایجاد کند که چادر بخشی از «ظاهر متهمان» است. این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم در برخی فیلم‌ها و سریال‌ها نیز گاهی شخصیت‌های منفی، آسیب‌زا، تندخو یا حتی مجرم با پوشش‌های کاملاً کلیشه‌ای و مذهبی به تصویر کشیده می‌شوند. اگر این کلیشه‌ها تکرار شوند، در بلندمدت می‌توانند تصویری نادرست از زنان محجبه و چادری در ذهن مخاطب بسازند؛ در حالی که میان انتخاب چادر و ویژگی‌های اخلاقی، اجتماعی یا مجرمانه یک فرد هیچ رابطه‌ای وجود ندارد. چادر را به «لباس متهم» تبدیل نکنیم اگر قرار است حجاب متهم زن رعایت شود، راهکار بسیار ساده‌تر از این است که برای هر زن بدحجاب یا بی‌حجاب، چادر در نظر گرفته شود. یک مقنعه و مانتوی ساده، بلند و پوشیده کافی است. نه شأن حجاب زیر سؤال می‌رود، نه ضوابط شرعی کنار گذاشته می‌شود و نه چادر به لباسی تبدیل می‌شود که مخاطب آن را با تصویر یک متهم در بازداشتگاه یا دادگاه به یاد بیاورد. اتفاقاً چنین رویکردی می‌تواند احترام بیشتری به بانوان چادری نیز باشد. زنانی که چادر را به‌عنوان پوشش انتخاب کرده‌اند، نباید ناخواسته هزینه یک کلیشه تصویری را بپردازند که در آن، چادر بارها در کنار تصویر «متهم»، «مجرم» یا «فرد آسیب‌زا» قرار می‌گیرد. حجاب شرعی، یک مفهوم است و چادر، یکی از شیوه‌های تحقق آن. این دو را نباید آن‌قدر به هم گره زد که رعایت حجاب فقط با چادر معنا پیدا کند. یک اصلاح ساده، اما ضروری به نظر می‌رسد دستگاه‌های انتظامی و قضایی می‌توانند با یک اقدام ساده، این مسئله را سامان دهند: اختصاص چند دست مانتوهای بلند و ساده به همراه مقنعه برای زنانی که هنگام بازداشت پوشش مناسب ندارند. این راهکار نه نیازمند تغییر نگاه به حجاب است و نه به معنای کنار گذاشتن ضوابط شرعی. تنها تفاوتش این است که میان «رعایت حجاب» و «اجبار به پوشیدن چادر» تفکیک قائل می‌شود. در نهایت، مسئله اصلی این نیست که چرا یک متهم باید حجاب داشته باشد؛ مسئله این است که چرا برای رعایت حجاب، باید حتماً چادر را انتخاب کرد؟ اگر هدف، حفظ حجاب شرعی است، راه‌های دیگری هم وجود دارد. بهتر است برای حفظ شأن چادر و احترام به میلیون‌ها بانوی چادری، این پوشش به‌عنوان لباس پیش‌فرض متهمان زن در نظر گرفته نشود. چادر می‌تواند همچنان نماد انتخاب، اعتقاد و حجاب برتر یک زن باشد؛ نه لباسی که مخاطب هر بار با دیدنش به یاد تصویر یک متهم در قاب تلویزیون بیفتد.

انتقال به متن کامل