یکی از منابع که مشاور ارشد سابق پادشاهی سعودی بوده، گفت ریاض حداقل «در حال حاضر» خواهان پیوستن مصر به این توافق نیست.
هر سه منبع که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، گفتند موضع عربستان ناشی از ناامیدی روزافزون از دولت عبدالفتاح السیسی و این باور در ریاض است که مصر دیگر ارزش راهبردی یا نظامی سابق را ندارد.
«توافقنامه دفاعی مشترک مکه» که روز جمعه در شهر مقدس مکه امضا شد، متعهد میکند که عربستان، ترکیه و پاکستان، هرگونه حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور را حمله به هر سه کشور تلقی کنند.
مقامات سعودی این توافق را سازوکاری برای تقویت تواناییهای دفاعی مشترک توصیف کردهاند، هرچند این پیمان در مورد سازوکارهای عملیاتی، عوامل مشخصِ فعالکننده و نحوهٔ اجرای واقعی کمکهای نظامی مشترک در بحران، مبهم است.
به گفته منابع، تصمیم عربستان برای مخالفت با ورود مصر به دلیل تنشهای در حال جوشش بین ریاض و قاهره بود.
آنها گفتند که پادشاهی عربستان بزرگترین حامی مالی دولت السیسی پس از تصاحب قدرت در کودتای ۲۰۱۳ بود و ابتدا حدود ۲۵ میلیارد دلار برای تقویت اقتصاد در حال افول مصر هزینه کرد، اما ریاض از آنچه که عدم حمایت متقابل در مسائل کلیدی امنیتی میداند، ناامید شده است.
یکی از منابع به نقش «حداقلی و غیرقابل اتکا»ی مصر در جنگ طولانی عربستان با حوثیهای یمن و موضع آن در طول جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اشاره کرد.
آنها همچنین به نگرانی فزاینده از «تبعیت» قاهره از امارات متحده عربی اشاره کردند، به ویژه پس از شکاف میان ریاض و ابوظبی بر سر حمایت امارات از گروههای جداییطلب یمن جنوبی که «امنیت ملی و منافع عربستان را تهدید میکنند».
دو تن از منابع خاطرنشان کردند که در حالی که مصر در پاسخ به حملات ایران، سامانههای دفاع هوایی و جنگنده به ابوظبی فرستاد و السیسی بیش از یک بار در طول جنگ از محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات دیدار کرد، چنین اقداماتی در قبال عربستان انجام نشد. آنها نتیجه گرفتند که ریاض به طور فزایندهای از همسویی السیسی با ابوظبی نگران شده است.
منابع گفتند این موضوع همچنین به این دلیل است که ریاض بسیاری از سیاستهای امارات را برخلاف منافع راهبردی خود مصر میداند. این سیاستها شامل دخالت امارات در سومالیلند، رابطه راهبردی آن با اسرائیل، حمایت از اتیوپی در جریان اختلافات بر سر سد بزرگ رنسانس، و پشتیبانی از نیروهای پشتیبانی سریع در سودان است.
یکی از منابع گفت که ادامه تعامل قاهره با ابوظبی، تردیدها در ریاض درباره قابلیت اتکای مصر به عنوان یک شریک راهبردی را عمیقتر کرده است.
منبع دیگر، رابطه تحت رهبری السیسی را به گونهای توصیف کرد که عربستان به طور فزایندهای مصر را «وابسته» به حمایت خلیجفارسی میبیند تا یک شریک قابل اعتماد.
مشاور ارشد سابق گفت که مصر از لحاظ تاریخی به پادشاهی، ایالات متحده و سایر قدرتهای خارجی وابسته بوده و در مقابل بازدهی اندکی داشته است.
این مشاور گفت: «مصر همیشه به ما، به آمریکا وابسته بوده و چیزی پس نمیدهد، فقط میگیرد و میگیرد بدون هیچ بازدهی.»
ترکیه خواهان حضور مصر در پیمان بود
روز شنبه، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پیشنهاد کرد که قاهره یک «شریک طبیعی» برای آنکارا است و دلیلی وجود ندارد که پس از رفع مسائل فنی، نتواند به بخشی از ائتلاف تبدیل شود.
چندین منبع ترکی بعداً گفتند که آنکارا تلاشهای قابلتوجهی برای گنجاندن مصر در این معاهده انجام داده و به طور رسمی مشارکت آن را پیشنهاد کرده بود.
با این حال، به گفته منابع ترکی، هنگامی که مشخص شد قاهره آمادگی پیوستن ندارد، کشورهای دیگر تصمیم گرفتند بدون آن پیش بروند.
با این حال، منابع سعودی این پیشنهاد را که خود مصر این پیمان را رد کرده است، رد کردند.
مشاور ارشد سابق که هنوز به تصمیمگیرندگان کشور نزدیک است، این پیشنهاد که قاهره تصمیم به عدم مشارکت گرفته را «خندهدار» توصیف کرد.
این مشاور گفت: «واقعیت این است که السیسی مشتاق میبود بپیوندد تا بتواند منافع مالی این توافق را درو کند، همانطور که همیشه انجام میدهد.»
مشاور گفت که تصمیمگیرندگان سعودی نگرانیهای جدی در مورد وفاداری السیسی دارند و معتقدند که نمیتوان مانند رهبران ترکیه و پاکستان به او اعتماد کرد.
او گفت: «ما میدانیم که ترکها خواهان حضور مصر بودند و دلیل آن را هم میدانیم. شاید در آینده، اگر تغییری یا بهبودی ببینیم.»
سایر منابع گفتند که ترکیه و پاکستان از نظر نظامی بیشتر از مصر به ائتلاف ارائه میدهند.
ترکیه دارای صنعت دفاعی بهطور فزایندهای پیشرفته است، در حالی که پاکستان بخش تولید سلاح تثبیتشده و ارتش بزرگی دارد.
در مقابل، منابع گفتند که ظرفیت تولید نظامی مصر به شدت بر تولیدات غیرنظامی متمرکز است و سطح فناوری دفاعی پیشرفته مشابهی را ارائه نمیدهد.
یکی از منابع گفت: «نقش ارتش باید سرمایهگذاری در تواناییهای تولید نظامی باشد، نه مشغول شدن به سرمایهگذاری و مدیریت کارخانههای مواد غذایی.»
آنها همچنین در مورد آمادگی رزمی و کارایی نیروهای مسلح مصر تردید کردند.
منابع گفتند که بنابراین، این تصمیم صرفاً درباره همسویی سیاسی مصر نبود، بلکه درباره آن چیزی بود که ریاض معتقد است قاهره میتواند به طور ملموس به یک معماری جدید امنیتی منطقهای کمک کند.
نقش رو به کاهش مصر
این ارزیابی سعودی در میان بحثهای گستردهتر درباره نقش رو به کاهش مصر در منطقه صورت میگیرد.
اکونومیست روز دوشنبه گزارش داد که مصر که مدتها خود را ستون نظم منطقهای معرفی میکرد، «به عنوان یک قدرت میانجی و نظامی به حاشیه رانده شده است».
برای دههها، مصر یک شریک نظامی مرکزی برای کشورهای حاشیه خلیجفارس بود، از جمله در زمان ائتلاف به رهبری آمریکا که نیروهای عراقی را در سال ۱۹۹۱ از کویت بیرون راند. در حال حاضر، منابع اشاره کردند که کویت مشتاقتر است به توافق مکه بپیوندد تا اینکه اتحاد نظامی سابق خود با مصر را برای حفاظت داشته باشد.
اما منابع سعودی استدلال کردند که در دوران السیسی، مصر به طور فزایندهای به حمایت مالی خارجی وابسته شده و در عوض در مورد مسائل عمده امنیت منطقهای بازدهی کمتری ارائه میدهد.
مشاور ارشد سابق گفت که پادشاهی روابط خود با آنکارا را، با وجود اینکه در سالهای اخیر پرتلاطم بوده، قابل اعتمادتر از رابطه خود با قاهره میداند.
این مشاور گفت: «تصمیمگیرندگان در رهبری نگرانیهای جدی در مورد وفاداری السیسی دارند.»
«او به سادگی کسی دیده میشود که نمیتوان به او اعتماد کرد، و به حق همینطور است.»
مشاور این را با روابط عربستان با «برادران پاکستانی و ترک» مقایسه کرد.
رسانههای اجتماعی عربستان نیز مخالفت با گنجاندن مصر در این پیمان را منعکس کردهاند، به طوری که چندین حساب کاربری حامی رهبری این کشور، مطالبی منتشر کردهاند که نشان میدهد قاهره در این توافق خواسته نمیشود.
حساب کاربری ناشناس @Columbuos در شبکههای اجتماعی که به طور گسترده تصور میشود متعلق به سعود القحطانی، دستیار ارشد سابق محمد بن سلمان، ولیعهد باشد که هنوز هم نزدیک به این شاهزاده جوان محسوب میشود، این احساس را تکرار کرد.
او گفت: «در ائتلاف به روی کسانی باز نیست که فقط میخواهند مشکلات خود را حل کنند و از آن بهرهمند شوند بدون اینکه در همان مأموریت امنیتی برای منطقه مشارکت کنند.»
«هرکس میخواهد بپیوندد باید منافع مشترک مشترک سه کشور را داشته باشد.»
او افزود: «دوران استحقاقهای توهمی، صدقهدهی و بخشش یکطرفه به سر آمده و زمان «تنهایی سرنوشت من» پایان یافته و جای خود را به مرحله «سرنوشت واحد ما» داده است.»
با وجود این، هر سه منبع تأکید کردند که این توافق لزوماً در آینده را به روی مصر نمیبندد، اما موضع ریاض این است که قاهره در حال حاضر باید خارج از آن بماند.
