تابناک: سالها درباره میزان ذخایر نفت و گاز کشور حرف زده شده؛ درباره تولید روزانه، ظرفیت پالایش، نیروگاهها و مصرف بنزین اما کمتر درباره یک مسئله بنیادی صحبت کردهاند؛ انرژی ایران در جایی مصرف میشود که بیشترین ارزش را برای اقتصاد کشور ایجاد کند یا نه؟ این پرسش، زمین بازی را عوض میکند.
به گزارش سرویس انرژی تابناک ، مسئله انرژی ایران را نمیتوان فقط با یک کلمه توضیح داد: «کمبود». کشوری با حدود ۱۲۰۰ تریلیون فوت مکعب ذخایر اثباتشده گاز طبیعی در سالهای اخیر همزمان با رشد مصرف داخلی با دشواری تأمین گاز در دورههای اوج مصرف مواجه بوده است. تولید گاز خشک ایران سال ۲۰۲۳ به حدود ۹.۴ تریلیون فوت مکعب رسید، اما مصرف همان سال به ۸.۹ تریلیون فوت مکعب بالغ شد. این اعداد در نگاه اول عجیب نیستند؛ تولید از مصرف بیشتر است اما مسئله دقیقاً از جایی شروع میشود که پای «گاز قابل استفاده» و «ارزش اقتصادی هر واحد گاز» به میان میآید.
ایران سال ۲۰۲۳ حدود ۷۲۱ میلیارد فوت مکعب گاز را فلر یا وِنت کرد؛ رقمی که معادل حدود ۲۰.۴ میلیارد مترمکعب است. به بیان دیگر، حجم گازی که وارد چرخه تولید ارزش اقتصادی نشده، در مقیاس سالانه قابل توجه است. EIA میگوید ایران در سال ۲۰۲۳ بعد از روسیه بیشترین میزان گاز فلرشده را در جهان داشته است.
این البته همه ماجرا نیست. همان سال حدود ۶۰۰ میلیارد فوت مکعب گاز نیز برای تزریق مجدد به چاههای نفت مصرف شد؛ یعنی نزدیک ۱۷ میلیارد مترمکعب گاز بهجای مصرف نهایی، برای حفظ و افزایش تولید نفت به مخازن بازگردانده شد. این مصرف الزاماً اتلاف نیست و از منظر اقتصادی میتواند کاملاً توجیهپذیر باشد؛ اما نشان میدهد هر مترمکعب گاز یک «هزینه فرصت» دارد و باید معلوم باشد کجا بیشترین ارزش را خلق میکند.
در یک اقتصاد عادی، منابع محدود باید به سمت فعالیتهایی بروند که بیشترین ارزش افزوده، اشتغال، صادرات و رشد فناوری را ایجاد میکنند اما انرژی در ایران هنوز تا حد زیادی با منطق «هرکس دسترسی دارد، مصرف میکند» توزیع میشود. نتیجه، نوعی رقابت پنهان میان بخشهای مختلف اقتصاد برای بلعیدن انرژی است.
نیروگاه گاز میخواهد. صنعت گاز میخواهد. خانهها گاز میخواهند. خودروها بنزین میخواهند. کشاورزی برق میخواهد و دولت در نهایت باید …
