این پیمان در شرایطی منعقد میشود که این سه کشور در میان تنشهای منطقهای فزاینده، از جمله نگرانیها درباره گسترش توان نظامی اسرائیل و نفوذ منطقهای ایران، در حال حرکت هستند.
این کشورها در کنار هم، بلوک نظامی قابل توجهی را تشکیل میدهند. ریاض یک صادرکننده بزرگ نفت است، آنکارا دومین ارتش بزرگ ناتو را در اختیار دارد و اسلامآباد تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است.
قدرت ترکیبی زمینی، هوایی و دریایی
بر اساس شاخص قدرت آتش جهانی در سال ۲۰۲۶ که تواناییهای دفاعی ۱۴۵ کشور را رتبهبندی میکند، این سه کشور در مجموع دارای نزدیک به ۱.۴ میلیون پرسنل نظامی فعال، ۳۴۰۰ فروند هواگرد، ۶۰۰۰ تانک و بیش از ۳۴۰ دارایی دریایی هستند.
این شاخص، توانایی بالقوه جنگی هر کشور را در حوزههای زمینی، هوایی و دریایی، بر اساس عواملی از جمله نیروی انسانی، تجهیزات، منابع طبیعی، امور مالی و جغرافیا، امتیازدهی میکند.
نیروی انسانی: مجموع این سه کشور شامل حدود ۱.۴ میلیون پرسنل فعال است که توسط نیروهای بزرگ شبهنظامی و ذخیره پشتیبانی میشوند. پاکستان با ۶۶۰،۰۰۰ نفر، بیشترین سهم را در نیروی فعال دارد و پس از آن ترکیه با ۴۸۱،۰۰۰ و عربستان سعودی با ۲۴۷،۰۰۰ نفر قرار دارند.
قدرت هوایی: این کشورها در مجموع دارای ۳۴۱۵ فروند هواگرد نظامی شامل جنگنده، هلیکوپتر، هواپیماهای ترابری و آموزشی هستند. پاکستان دارای حدود ۱۳۹۷ فروند، ترکیه ۱۱۰۱ فروند و عربستان سعودی ۹۱۷ فروند هواگرد است.
نیروهای زمینی: این سه کشور در مجموع دارای ۶۰۴۶ عراده تانک و بیش از ۱۷۹،۰۰۰ دستگاه خودروی زرهی، به همراه هزاران سیستم توپخانه و راکتانداز چندگانه هستند. پاکستان با ۲۶۷۷ دستگاه، ترکیه با ۲۲۸۴ و عربستان سعودی با ۱۰۸۵ دستگاه تانک، به ترتیب بیشترین تعداد را دارند.
قدرت دریایی: ناوگان ترکیبی آنها شامل ۳۴۴ دارایی دریایی، از جمله ۳۳ ناوچه، ۲۴ ناوچهی کوچک و ۲۲ زیردریایی است. ترکیه با ۱۹۲ دارایی دریایی در این بخش پیشتاز است و پس از آن پاکستان با ۱۲۰ و عربستان سعودی با ۳۲ دارایی قرار دارند.
هزینههای دفاعی: بودجه دفاعی ترکیبی آنها سالانه حدود ۱۲۴.۴ میلیارد دلار است. بر اساس گزارش شاخص قدرت آتش جهانی، عربستان سعودی با ۶۳.۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶، بیشترین بودجه نظامی را در میان این سه کشور دارد، در حالی که ترکیه ۵۱.۴ میلیارد دلار و پاکستان ۹.۱ میلیارد دلار اختصاص دادهاند.
قدرتهای نظامی مکمل
آندریاس کریگ، دانشگاهی، تحلیلگر امنیتی و مشاور ریسک سیاسی متخصص در خاورمیانه و شمال آفریقا، گفت اهمیت این پیمان در این است که تواناییهای متفاوت این سه کشور چگونه میتوانند یکدیگر را تکمیل کنند.
او گفت: «عربستان سعودی سرمایه، موقعیت جغرافیایی، زیرساختها و قدرت سیاسی گردهمآورنده را تأمین میکند. ترکیه نیز یک پایگاه صنعتی دفاعی بهطور فزایندهای پیچیده، پهپادها، موشکها، سنسورها، جنگ الکترونیک، سیستمهای دریایی و تخصص نظامی برگرفته از ناتو را ارائه میدهد.»
در همین حال، پاکستان نیروی انسانی، یک تشکیلات نظامی حرفهای بزرگ، تجربه عملیاتی، تولیدات دفاعی و توان هستهای را فراهم میکند.
این اتحاد برای هر کشور چه معنایی دارد؟
برای عربستان سعودی، این پیمان مشارکتهای دفاعی آن را فراتر از ایالات متحده متنوعتر میکند و تواناییهای پیشرفته نظامی ترکیه و بازدارندگی هستهای پاکستان را در میان تهدیدهای فزاینده برای کریدورهای حیاتی دریایی مانند تنگه هرمز و بابالمندب، به آن اضافه میکند.
پاکستان یکی از ۹ کشوری است که دارای سلاح هستهای است و اولین بار در سال ۱۹۹۸ آن را آزمایش کرد. این کشور با جمعیتی بیش از ۲۵۰ میلیون نفر، به شدت برای واردات تسلیحات خود به چین متکی است.
ترکیه که در سال ۱۹۵۲ به ناتو پیوست، خود سلاح هستهای ندارد، اما تحت ترتیبات اشتراک هستهای ناتو، میزبان کلاهکهای آمریکایی است.
دیوید دس روش، مدیر سابق امور شبهجزیره عربستان در وزارت دفاع ایالات متحده، به الجزیره گفت که این توافق همچنین به تنوعبخشی تسلیحاتی عربستان در میان پیشبینیناپذیری صادرات غربی کمک میکند، زیرا ترکیه و پاکستان میتوانند اقلامی مانند گلولههای توپخانه ۱۵۵ میلیمتری را در مقیاس وسیع تأمین کنند.
برای ترکیه و پاکستان، این توافق بازارهای مالی عربستان را برای صنایع دفاعی آنها باز میکند - هر دو دارای ظرفیت تولیدی بیش از آنچه که اقتصادهای خودشان میتوانند تحمل کنند، هستند.
زید بیلباغی، شریک مدیریتی در هاردکاسل ادوایزری، به الجزیره گفت که برای ایالات متحده، خطرات زیادی وجود دارد. او گفت: «پاکستان دریافتکننده کمکهای آمریکا است، عربستان سعودی بزرگترین خریدار خارجی تجهیزات نظامی آمریکاست و ترکیه نیز پس از ایالات متحده، دومین ارتش بزرگ ناتو است - بنابراین سایه ایالات متحده بر این توافق بسیار جالب توجه است.»
کریگ افزود که ایالات متحده همچنان بسیار مهم است، به ویژه برای اطلاعات، دفاع موشکی پیشرفته و فناوری نظامی سطح بالا -، اما گفت که بازیگران منطقهای میخواهند منابع خود را به قدرت قابل استفاده تبدیل کنند، نه اینکه از واشنگتن خریداری کنند.
کریگ گفت: «مدل قدیمی عمدتاً به صورت چرخدنده (هاب-اند-اسپوک) بود که واشنگتن در مرکز آن قرار داشت و دولتهای منفرد عمدتاً برای تأمین امنیت به ایالات متحده نگاه میکردند. آنچه در حال ظهور است، ارتباط افقی بین قدرتهای منطقهای است.»
کدام کشورهای دیگر میتوانند به این پیمان بپیوندند؟
مصر تنها کشوری است که احتمال پیوستن آن بهطور عمومی توسط یکی از امضاکنندگان مطرح شده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، مصر را «شریک طبیعی» خواند و گفت که انتظار دارد قاهره پس از حل مسائل فنی، به این پیمان بپیوندد.
کریگ گفت که وزن نظامی، موقعیت استراتژیک و کنترل مصر بر کانال سوئز، آن را به یک الحاقیه قابل توجه برای این پیمان تبدیل میکند.
اما به گفته تحلیلگران، قاهره ممکن است نسبت به تعهدات نظامی الزامآور و تأثیر آن بر توافقات موجود خود محتاط باشد. کریم الجندی در اندیشکده چتم هاوس گفت: «مصر تنها در صورتی ممکن است بپیوندد که زبان توافق، رابطه کمکهای آن با واشنگتن را محافظت کند، اتحادها و معاهدات صلح موجود را تضعیف نکند و آزادی عمل خود را در تصمیمگیری درباره زمان و مکان جنگیدن حفظ کند.»
