به گزارش سرویس بین الملل تابناک، روزنامه «فایننشال تایمز» انگلستان در مقالهای نوشته است: «پس از شش ماه جنگ، ایران میتواند ادعا کند که یک برتری قابلتوجه به دست آورده است: واشنگتن به طور فزایندهای در جنگی میجنگد که ضربآهنگ آن را تهران تعیین میکند.
در دو هفتهٔ گذشته، تهران ابتکار عمل را به دست گرفته و حملات پیشدستانهای را آغاز کرده است که برای خسته کردن آمریکا و ترساندن متحدان عرب آن طراحی شدهاند تا به تسلط ایران بر تنگهٔ هرمز تن دهند.
ایران به یک تأسیسات نظامی آمریکا در اردن حمله کرد و با یک حملهٔ غافلگیرکننده، آرامش چند روزهٔ جنگ را در هفتهٔ گذشته شکست. ایران و گروههای نیابتی منطقهای آن، میدان درگیری را گسترش دادهاند؛ کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کردهاند، برای نخستین بار به سوریه حمله کردهاند و مظنون به انجام یک حملهٔ پهپادی به مصر هستند.
الی گرانمایه، تحلیلگر شورای روابط خارجی اروپا ، گفت: «آنچه در هفتهٔ گذشته شاهد بودیم، ریسکپذیری بسیار بیشتری برای پیشدستی و بالا بردن تنش است، نه اینکه همیشه واکنشی عمل کنند.»
او استدلال میکند که ایران بازگشت به جنگ تمامعیار با اسرائیل و آمریکا را به طور فزایندهای اجتنابناپذیر میداند.
شرط بندی ایران این است که یا میتواند با نشان دادن تواناییهایش برای تشدید درگیری، رئیسجمهور آمریکا را از ازسرگیری عملیات نظامی بزرگ بازدارد، یا در یک جنگ فرسایشی طولانی از آمریکا دوام بیاورد – علیرغم هزینههای هنگفت برای خود ایران.
گرانمایه گفت: «این یک مزهٔ پیامدهای منطقهای است که در راه خواهد بود» و افزود که ایران از حملات خود «به عنوان سیگنالی به آمریکاییها استفاده میکند که اگرچه آمریکا و اسرائیل این جنگ را شروع کردند، اما آنها طرف تعیینکننده در نحوهٔ پایان آن نخواهند بود.»
ترامپ در روزهای اخیر در حال بررسی ازسرگیری یک کارزار بمباران گسترده بود، در حالی که میانجیگران برای جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار تلاش میکردند. ترامپ شنبه شب گفت که آمریکا، با وجود اینکه «فشنگها را در خشاب دارد و آمادهٔ اقدام است»، حملهٔ برنامهریزیشدهٔ خود را به درخواست متحدان خاورمیانهای لغو خواهد کرد. او گفت که توافقی با ایران احتمالاً نزدیک است.
به نظر میرسید تهران و واشنگتن در ماه ژوئن که یک یادداشت تفاهم برای توقف جنگ، مذاکره برای توافق صلح و بازگشایی تنگهٔ استراتژیک هرمز را امضا کردند، از جنگ تمامعیار عقبنشینی کرده باشند. تنگه هرمز توسط ایران در جریان درگیریهایی که به دنبال حملات اسرائیل و آمریکا در فوریه رخ داد، بسته شده بود.
اما این توافق پس از آن از هم پاشید که ایران به چندین کشتی که سعی داشتند مخفیانه از این آبراه عبور کنند، حمله کرد و هر دو طرف در مورد نحوهٔ تفسیر شرایط آتشبس اختلاف نظر پیدا کردند. ترامپ دستور یک موج حملات تلافیجویانه به ایران را صادر کرد که این امر منجر به چرخههای درگیری شد که در آن تهران منطقه را با موشک و پهپاد گلولهباران کرد و آمریکا جنوب ایران را بمباران کرد.
تحلیلگران گفتند که ایران، با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اوج قدرت، تصمیم به حمله گرفته است تا تأکید کند که ادامهٔ جنگ از نظر نظامی و اقتصادی برای ترامپ و بقیهٔ خاورمیانه پرهزینه خواهد بود.
دنی سیترینوویچ، تحلیلگر سابق اطلاعات نظامی اسرائیل در امور ایران، گفت: «در ایران اجماع وجود دارد که در شرایط کنونی، مذاکره با آمریکاییها بیهوده است. آنها تسلیم نخواهند شد و دارند بر بهایی که همه خواهند پرداخت، تأکید میکنند، اگر مورد حمله قرار گیرند.».
اما رویکرد جسورانهٔ ایران نشاندهندهٔ تغییرات عمیقتری در تهران پس از ترور آیتالله علی خامنهای، رهبر معظم، است. سیتیرنوویچ افزود: «این ایران جدید است. آنها معتقدند که زمان استفاده از قابلیتهایی که دارند، فرا رسیده است.»
به گفتهٔ ناظران، ایران با به دست گرفتن ابتکار عمل، اکنون به دنبال تغییر شکل درگیری به نفع خود است.
ولی نصر، کارشناس تفکر استراتژیک ایران در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت: «آنها با در نظر داشتن یک نتیجهٔ نهایی، تنش را تشدید میکنند که عبارت است از کنترل رفتار آمریکا و وادار کردن ایالات متحده به محاسبهٔ مجدد گزینههایش. این یک جنگ منطقهای خواهد بود و آمریکا این تجمل را نخواهد داشت که میدانهای نبرد خود را انتخاب کند.»
فرماندهان نظامی ایران همچنین احتمالاً یک پنجرهٔ فرصت برای نشان دادن دوبارهٔ کنترل خود بر تنگه دیدند تا هر گونه ابهامی که از امضای یادداشت تفاهم ایجاد شده بود، برطرف کنند.
فرزان ثابت، تحلیلگر مؤسسهٔ تحصیلات عالی ژنو ، گفت: «آنها تصمیم گرفتند: "ما باید تهاجمی باشیم. اگر میخواهیم این کار را انجام دهیم، بهترین زمان الان است. "» او افزود که چهرههایی در تهران اختلال فزاینده در بازارهای جهانی انرژی و انتخابات میاندورهای آتی آمریکا را به عنوان نقاط فشاری میبینند که بر محاسبات جنگی کاخ سفید تأثیر میگذارد.
این رویکرد در واشنگتن بیتوجه نمانده است. کارن گیبسون، که قبلاً نظارت بر اطلاعات نیروهای آمریکایی در خاورمیانه را بر عهده داشت، گفت: «استراتژی آنها این است که کارزار را از نظر اقتصادی و سیاسی برای آمریکا غیرقابل تحمل کنند تا ما عقبنشینی کنیم.» او افزود که این تاکتیک میتواند در بلندمدت مؤثر واقع شود.
یکی از نشانههای این مرحلهٔ دوم جنگ، تمایل ایران به گسترش بیشتر میدان نبرد در سراسر خاورمیانه، از جمله از طریق گروههای شبهنظامی همسو در عراق و حوثیها در یمن است.
حوثیهای تحت حمایت ایران حملاتی را در دریای سرخ و به عربستان سعودی انجام دادهاند.
افشون استوار، کارشناس مسائل ایران ، گفت: «ایران و مشتریانش بوی خون میشنوند و برای همه آنها در تشدید تنش و ورود به میدان نبرد سود میبینند.» او افزود: «این اتفاق به نفع ایران است، اما به نفع تک تک آنها نیز هست.»
هر دو گروه شبهنظامی به عربستان سعودی، صادرکنندهٔ بزرگ انرژی، حمله کردهاند و حوثیها همچنین به دنبال مختل کردن کشتیرانی عربستان در دریای سرخ و تهدید گذرگاه باریک بابالمندب هستند. این امر باعث افزایش قیمت انرژی شده است، زیرا ایران محاصرهٔ تنگناهای دریایی را فراتر از تنگهٔ هرمز گسترش میدهد.
پنجشنبه، در نشانهای دیگر مبنی بر اینکه ایران میتواند درگیری را بیشتر پیش ببرد، یک پهپاد که منبع آن شناسایی نشده است، به یک کشتی متعلق به آمریکا در شمال مصر برخورد کرد. این کشتی در اسکلهٔ دمیاط، در نزدیکی کانال سوئز قرار داشت.
مایکل کانل، تحلیلگر ایران در مرکز تحلیلهای دریایی، گفت: «هدف، مختل کردن کشتیرانی است. سه آبراه حیاتی کشتیرانی در منطقه وجود دارد: بابالمندب، تنگهٔ هرمز و کانال سوئز. آنها اکنون حملات را به سمت هر سه نقطهٔ تنگ حیاتی یا نزدیک به آنها گسترش دادهاند.»
شبهنظامیان عراقی تحت حمایت ایران، زیرساختهای کلیدی عربستان سعودی را هدف قرار دادهاند.
تحلیلگران اشاره کردند که ایران به طور فزایندهای معتقد است که میتواند از تشدید تنش برای دستیابی به دامنهٔ وسیعتری از اهداف جنگی استفاده کند.
نصر گفت: «ایران انتظار یک جنگ بسیار طولانی را دارد» و افزود که ایران دیگر مذاکره برای حل و فصل را عملی نمیداند. «آنها در حال دنبال کردن یک استراتژی بسیار روشمند برای دور کردن هرچه بیشتر آمریکا از ایران هستند: خارج کردن آنها از خلیج فارس، سوریه، عراق، و محبوس کردن آنها در اسرائیل و اردن.»
ایران در هفتههای اخیر حملات خود را علیه کویت و بحرین تشدید کرده است. این کشور واشنگتن را مجبور کرده است که سربازان و هوانوردان خود را که زمانی به زنجیرهای از پایگاههای آسیبپذیر در سراسر خلیج فارس متکی بودند، به نقاط دورتر، از جمله اردن، اسرائیل و فراتر از آن، منتقل کند.
در اردن، شریک سرسخت آمریکا که در هفتههای اخیر زیر آتش سنگین قرار گرفته، خشم و ناامیدی وجود داشته است، جایی که صدها فعال و شخصیت عمومی نامهای سرگشاده امضا کردند و خواستار خروج آمریکا شدند.
دانا استرول، یکی از مقامات سابق ارشد پنتاگون که در امور خاورمیانه کار میکرد، گفت: «ایرانیها به طور انتخابی این درگیری را گسترش میدهند تا منطقه را تکان دهند و مردم را وادار کنند یا تسلیم شده و از آمریکا جدا شوند، یا آمریکا را تحت فشار بگذارند تا تسلیم شود.»
ایران ممکن است در محاسبهٔ اینکه تا کجا میتواند آمریکا و ترامپ را بدون اینکه تلافیجویانه عظیمی را برانگیزد، تحت فشار بگذارد، دچار اشتباه شود. استوار گفت که تهران همچنین بعید است که بتواند شدت جنگی را که در اواخر فوریه یا اوایل مارس به راه انداخت، تکرار کند.
استوار گفت: «این تشدید تنش بیشتر به طولانی کردن درگیری مربوط است تا آسیبرسانتر کردن آن» و افزود که سپاه پیروزی را یک محاسبهٔ حاصلجمع صفر میداند. «ایران میبیند که دشمنانش حوصلهٔ سیاسی برای یک نبرد طولانی را ندارند، و بنابراین هرچه بیشتر ادامه یابد، عزم دشمنانشان سستتر خواهد شد. این دیدگاه آنهاست.»
