آوش نوشت: یخچال فروشگاهها پر از شیر، ماست، پنیر و دوغ است، اما این تصویر لزوماً نشانه رونق بازار نیست. مسئله اصلی بازار لبنیات ایران کمبود کالا نیست؛ کاهش قدرت خرید مردم است. خانوارها همچنان به لبنیات نیاز دارند، اما گرانی باعث شده ابتدا مقدار خرید را کاهش دهند و سپس برخی اقلام را از سبد مصرف حذف کنند.
دادههای مرکز آمار از شدت این فشار حکایت دارد. در تیر ۱۴۰۵، قیمت شیر پاستوریزه نسبت به تیر سال قبل ۱۴۸.۴ درصد، پنیر پاستوریزه ۱۵۶.۴ درصد، ماست ۱۲۷.۴ درصد و دوغ ۱۳۰.۹ درصد افزایش یافته است. در فاصله خرداد تا تیر نیز قیمت پنیر ۱۵.۲ درصد، دوغ ۸.۷ درصد، ماست ۷.۹ درصد و شیر ۶.۶ درصد بالا رفته است.
این افزایش قیمت مستقیماً به سفره خانوار منتقل شده است. شیر که زمانی کالایی روزمره بود، برای بسیاری به خریدی محدودتر تبدیل شده و پنیر و ماست نیز با بستههای کوچکتر یا دفعات خرید کمتر جای خود را در سبد خانوار حفظ میکنند. برآوردهای مطرحشده از سقوط مصرف سرانه لبنیات از حدود ۱۳۰ کیلوگرم در سال ۱۳۸۹ به نزدیک ۴۰ کیلوگرم حکایت دارد؛ افتی که نمیتوان آن را صرفاً با تغییر ذائقه توضیح داد.
کاهش مصرف لبنیات فقط مسئلهای اقتصادی نیست و میتواند کیفیت تغذیه را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ بهویژه برای کودکان، سالمندان و خانوارهای کمدرآمد. در همین حال، دامدار، کارخانه و فروشنده نیز زیر فشار افزایش هزینهها و کاهش تقاضا قرار دارند؛ بنابراین راهحل صرفاً کنترل دستوری قیمت نیست. ترمیم قدرت خرید، حمایت هدفمند از اقشار کمدرآمد، شفافیت در زنجیره قیمت و سیاستهای پایدار برای تأمین لبنیات ضروری میتواند هم تولیدکننده و هم مصرفکننده را از این دور باطل خارج کند. قفسه پُر، زمانی نشانه رونق است که مردم توان خرید کالای داخل آن را داشته باشند.
