بازار پلاستیک، نایلون و ملامین در ظاهر همچنان پر از کالا و تنوع محصول است؛ از ظروف و لوازم مصرفی گرفته تا انواع محصولات پلاستیکی که در مغازهها عرضه میشوند، اما پشت ویترینهای رنگارنگ این بازار، تولیدکنندگان با مجموعهای از هزینههای رو به افزایش، نوسان مواد اولیه و کاهش تقاضا دستوپنجه نرم میکنند.
بررسی میدانی مهر از بازار پلاستیک حکایت از آن دارد که مشکل اصلی، کمبود توان تولید یا نبود ظرفیت نیست؛ بسیاری از واحدها همچنان توان فنی و ماشینآلات لازم برای تولید را دارند، اما بیثباتی در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای جاری و کاهش قدرت خرید خانوارها، برنامهریزی و ادامه فعالیت را دشوار کرده است.
در این میان، واحدهای کوچک و متوسط بیش از دیگران در معرض فشار قرار دارند؛ واحدهایی که سرمایه در گردش محدودی دارند و با هر افزایش قیمت یا اختلال در تأمین مواد اولیه، ناچار میشوند حجم تولید خود را کاهش دهند یا با احتیاط بیشتری فعالیت کنند.
مواد اولیه؛ گره نخست در مسیر تولید
بخش عمده تولیدات بازار پلاستیک و نایلون به مواد اولیه پتروشیمی از جمله پلیاتیلن، پلیپروپیلن و دیگر مشتقات وابسته است. به همین دلیل، هرگونه تغییر در میزان عرضه یا قیمت این مواد، بهسرعت به خطوط تولید و قیمت تمامشده محصولات منتقل میشود.
اکبر مشهدیزاده، رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران، با اشاره به شرایط حاکم بر بازار میگوید: بخش عمده تولیدات این صنف به مواد اولیه پتروشیمی از جمله پلیاتیلن، پلیپروپیلن و سایر مشتقات وابسته است و هرگونه نوسان در عرضه یا قیمت این مواد، مستقیماً بر فرآیند تولید و قیمت تمامشده محصولات اثر میگذارد.
به گفته وی، در سالهای اخیر محدودیت عرضه برخی مواد اولیه در بورس کالا، رقابت شدید برای خرید و نوسانات مستمر قیمت، برنامهریزی تولید را برای بسیاری از واحدهای صنفی دشوار کرده است.
مشهدیزاده میگوید: در این میان، واحدهای کوچک و متوسط بیش از دیگر تولیدکنندگان از این شرایط آسیب میبینند؛ زیرا توان مالی و سرمایه در گردش محدودتری دارند و گاهی ناچار میشوند ظرفیت تولید خود را کاهش دهند.
اگرچه عرضه مواد پلیمری در مقاطعی بهبود یافته و بخشی از نگرانیها درباره تداوم تأمین مواد اولیه کاهش پیدا کرده است، اما فعالان بازار معتقدند ثبات عرضه، تنها بخشی از مسئله است. برای تولیدکنندهای که باید هزینه مواد اولیه، انرژی، حملونقل و دستمزد را همزمان مدیریت کند، امکان پیشبینی قیمت و دسترسی پایدار به مواد، اهمیت بیشتری از افزایش مقطعی عرضه دارد.
هزینههایی که یکییکی به قیمت تمامشده اضافه میشوند
پیگیریهای خبرنگار از فعالان بازار نشان میدهد که فشار بر تولیدکنندگان تنها از مسیر مواد اولیه وارد نمیشود. افزایش هزینه برق مورد نیاز ماشینآلات، رشد اجارهبهای واحدهای تولیدی و صنفی، افزایش هزینه حملونقل، دستمزد نیروی انسانی و دیگر هزینههای جاری، قیمت تمامشده محصولات را افزایش داده است.
رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران در این باره میگوید: علاوه بر مشکلات تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای انرژی، بهویژه برق مورد نیاز ماشینآلات تولیدی، رشد اجارهبهای واحدهای تولیدی و صنفی، افزایش هزینه حملونقل، دستمزد نیروی انسانی و سایر هزینههای جاری، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
در بازار، این افزایش هزینهها الزاماً به همان اندازه به قیمت نهایی کالا منتقل نمیشود. تولیدکننده با این واقعیت روبهروست که افزایش قیمت میتواند فروش را کاهش دهد و ثابت نگهداشتن قیمت نیز حاشیه سود را محدود کند. به همین دلیل، بخشی از واحدها ناچارند میان کاهش سود، کاهش تولید یا افزایش تدریجی قیمت، یکی را انتخاب کنند. این وضعیت در واحدهای کوچکتر محسوستر است؛ واحدهایی که امکان خرید عمده و ذخیره مواد اولیه ندارند و افزایش هر هزینهای، تأثیر مستقیمتری بر فعالیت روزانه آنها میگذارد.
کاهش قدرت خرید؛ بازار ملامین کمرمقتر شد
در سمت دیگر زنجیره، بازار مصرف نیز با کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه است. محصولات ملامین، اگرچه همچنان در سبد مصرفی بسیاری از خانوادهها قرار دارند، اما در شرایطی که هزینههای ضروری خانوار افزایش یافته، خرید یا تعویض این کالاها در اولویت پایینتری قرار گرفته است.
فعالان بازار ملامین میگویند بخش قابل توجهی از این محصولات در سبد مصرف خانوار قرار دارد، اما کاهش قدرت خرید مردم موجب افت تقاضا شده و این موضوع بر میزان فروش واحدهای صنفی تأثیرگذار بوده است.
به گفته فعالان بازار، مشتریان نسبت به گذشته با احتیاط بیشتری خرید میکنند و در بسیاری موارد، خرید کالاهای غیرضروری یا قابل تعویض را به زمان دیگری موکول میکنند. این تغییر رفتار مصرفی، فروش واحدهای صنفی را کاهش داده و رکود بازار را تشدید کرده است.
در چنین شرایطی، تولیدکننده با دو فشار همزمان روبهروست؛ هزینه تولید افزایش یافته، اما بازار ظرفیت پذیرش هر میزان افزایش قیمت را ندارد. حاصل این شکاف، کاهش حاشیه سود و حرکت تدریجی برخی واحدها به سمت تولید با ظرفیت پایینتر است.
تولید به ثبات نیاز دارد
ثبات در عرضه مواد اولیه، بازنگری در نحوه تخصیص سهمیهها، کاهش موانع تولید و حمایت از صنایع کوچک و متوسط، مواردی هستند که رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران بر آن تاکید دارد و معتقد است که این مسائل میتواند زمینه افزایش تولید، تثبیت قیمتها و حفظ اشتغال در این صنعت را فراهم کند.
آنطور که فعالان بازار تاکید دارند بازار پلاستیک و ملامین امروز بیش از هر چیز به ثبات در سیاستگذاری و امکان برنامهریزی نیاز دارد؛ ثباتی که از تأمین پایدار مواد اولیه آغاز شود، هزینههای تولید را قابل پیشبینی کند و به حفظ توان رقابتی واحدهای داخلی در بازار داخلی و صادراتی بینجامد.
در شرایطی که ظرفیت تولید و توان فنی در این صنعت وجود دارد، ادامه نوسان در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینهها و افت قدرت خرید میتواند بخشی از واحدهای کوچک و متوسط را به کاهش تولید سوق دهد. به نظر میرسد حمایت هدفمند از این واحدها و کاهش نااطمینانیهای اقتصادی، شرط اصلی حفظ تولید و اشتغال در بازاری است که از مواد اولیه پتروشیمی تا سفره خانوار، حلقههای متعددی را به یکدیگر متصل میکند.
