به گزارش فارس، گاهی معنای یک انتصاب را باید نه در نام فرد بلکه در جایگاهی جستوجو کرد که به او سپرده شده است. انتصاب محسن رضایی بهعنوان نماینده رهبر انقلاب در شورایعالی امنیت ملی و سپس انتخاب او بهعنوان دبیر این شورا از سوی رئیسجمهور، از همین جنس است. ماجرا فقط آمدن یک چهره باسابقه به یک مسئولیت جدید نیست؛ این دو انتصاب در کنار هم میتواند نشانهای از توجه بیشتر به مسئله هماهنگی و تصمیمگیری امنیتی در شرایطی باشد که تعریف «امنیت ملی» دیگر به مرزهای میدان نظامی محدود نمیشود.
شعام؛ جایی برای جمع کردن تکههای پازل امنیت
شورایعالی امنیت ملی را میتوان یکی از مهمترین نقاط اتصال بخشهای مختلف حاکمیت دانست. در این شورا، مسائل امنیتی کشور از زوایای مختلف دیده میشود؛ از مسائل دفاعی و سیاسی گرفته تا دیپلماسی، اقتصاد، اطلاعات و تحولات منطقهای. اهمیت شعام دقیقاً از همینجا میآید: قرار نیست هر دستگاه جداگانه درباره بخشی از امنیت کشور تصمیم بگیرد بلکه باید میان این بخشها هماهنگی ایجاد شود و یک تصویر مشترک از منافع و تهدیدهای ملی شکل بگیرد.
در سالهای گذشته نیز رهبر شهید انقلاب در دیدارها و بیانات مختلف، بر اهمیت هماهنگی و نگاه جامع در مسائل امنیتی تأکید داشتهاند. تجربه جنگ اخیر نیز بیش از گذشته نشان داد که یک بحران امنیتی میتواند همزمان ابعاد نظامی، اقتصادی، سیاسی، رسانهای و اجتماعی پیدا کند. در چنین شرایطی، تصمیمگیری امنیتی بیش از آنکه به یک حوزه تخصصی منفرد نیاز داشته باشد به توان دیدن ارتباط میان حوزههای مختلف احتیاج دارد.
از این منظر، شعام صرفاً محل تصمیمگیری درباره «جنگ» نیست؛ نقطهای است که در آن باید برای مواجهه با مجموعهای از تهدیدهای بههمپیوسته، تصمیمهای هماهنگ و قابل اجرا شکل بگیرد.
چرا سرلشکر رضایی؟
حالا میتوان انتخاب محسن رضایی را بهتر فهمید. در حکم رهبر انقلاب، یک ویژگی بیش از همه برجسته شده است: «تجارب ارزشمند» و سابقه او بهعنوان یکی از «پیشگامان دوره پرافتخار هشت سال دفاع مقدس». این تأکید، احتمالاً مهمترین کلید برای فهم این انتصاب است.
رضایی بخش مهمی از تجربه مدیریتی خود را در یکی از سختترین موقعیتهای تصمیمگیری جمهوری اسلامی ایران به دست آورده است؛ سالهایی که تصمیمها باید در شرایط جنگی، با اطلاعات ناقص، زمان محدود و هزینههای بسیار بالا گرفته میشد. چنین تجربهای صرفاً سابقه نظامی محسوب نمیشود؛ نوعی تجربه تصمیمگیری در شرایط بحرانی و شناخت از منطق تهدید است.
اما کارنامه رضایی به دوران جنگ محدود نمیشود. سالها حضور در فرماندهی سپاه و سپس فعالیت در سطوح عالی سیاستگذاری و مجمع تشخیص مصلحت نظام، او را با دو فضای متفاوت آشنا کرده است: میدان و ساختار تصمیمگیری کلان کشور. اهمیت این ترکیب برای شعام در همین نقطه است.
دبیر شعام قرار نیست فرمانده یک عملیات نظامی باشد. وظیفه اصلی او هماهنگ کردن مجموعهای از دستگاهها و تبدیل تصمیمهای کلان به فرآیندهای قابل اجراست. بنابراین تجربه کسی که هم فضای نظامی و امنیتی را میشناسد و هم سالها در سطح سیاستگذاری کلان حضور داشته، میتواند برای چنین جایگاهی اهمیت پیدا کند.
امنیت امروز، فقط میدان نبرد نیست
واقعیت این است که محیط امنیتی ایران نیز نسبت به گذشته تغییر کرده است. تهدید میتواند همزمان از مسیر نظامی، سایبری، اقتصادی، رسانهای و سیاسی وارد شود. یک عملیات نظامی ممکن است با جنگ روایتها همراه شود؛ تحریم اقتصادی میتواند بخشی از یک فشار امنیتی گستردهتر باشد و یک تحول منطقهای میتواند مستقیماً بر معادلات داخلی اثر بگذارد.
در چنین محیطی، مدیر امنیتی موفق کسی نیست که فقط یک حوزه را خوب بشناسد؛ باید بتواند میان حوزهها ارتباط برقرار کند. تجربه رضایی در مواجهه با جنگ و سپس حضور در عرصههای مختلف مدیریتی از این زاویه قابل توجه است. شاید مسئله اصلی در انتخاب او نه «نظامی بودن» بلکه تجربه مواجهه با بحرانهای پیچیده و توان پیوند دادن میدان با سیاستگذاری باشد.
از طرف دیگر، رضایی برای بسیاری از بازیگران داخلی و خارجی چهرهای شناختهشده است. این شناختهشدگی، در جایگاهی که بخشی از مأموریت آن هماهنگی و انتقال پیامهای راهبردی در سطح ملی و بینالمللی است، میتواند یک مزیت محسوب شود.
ترکیب دو انتصاب
نکته قابل توجه ماجرا شاید همینجا باشد. رهبر انقلاب ابتدا محسن رضایی را بهعنوان نماینده خود در شورایعالی امنیت ملی منصوب کردند و پس از آن، رئیسجمهور نیز او را بهعنوان دبیر شورا برگزید.
این همزمانی، اهمیت بیشتری از یک تغییر مدیریتی معمولی دارد. نمایندگی رهبر انقلاب، جایگاه او را در ساختار شورا مشخص میکند و حکم رئیسجمهور، مسئولیت اجرایی دبیرخانه را به او میسپارد. کنار هم قرار گرفتن این دو، میتواند نشانهای از همجهت شدن سطوح راهبری و اجرایی در مدیریت امنیت ملی باشد؛ بهخصوص در شرایطی که سرعت تصمیمگیری و هماهنگی میان دستگاهها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در واقع میتوان گفت اینجا یک پیام مهمتر از نام فرد وجود دارد: در شرایط حساس، تصمیمگیری امنیتی نیازمند کم شدن فاصله میان سطوح مختلف حاکمیت و افزایش هماهنگی میان آنهاست. اینکه یک چهره ابتدا مورد اعتماد رهبری برای حضور در شعام قرار میگیرد و سپس با حکم رئیسجمهور مسئولیت دبیری همان شورا را بر عهده میگیرد، دستکم از منظر ساختاری میتواند به تقویت همین هماهنگی کمک کند.
انتخاب برای یک دوره متفاوت
شرایط امنیتی کشور نسبت به گذشته پیچیدهتر شده و مرز میان جنگ، سیاست، اقتصاد و رسانه بیش از پیش درهمتنیده است. چنین شرایطی به ساختاری نیاز دارد که تصمیمها را سریعتر، هماهنگتر و با نگاه راهبردیتری دنبال کند.
از این زاویه، سابقه دفاع مقدس رضایی، تجربه فرماندهی، حضور طولانی در سطوح عالی مدیریتی و شناخت او از سازوکارهای مختلف تصمیمگیری، بیش از آنکه مجموعهای از عناوین در یک کارنامه باشد، مجموعهای از تجربههایی است که میتواند برای یک مأموریت مشخص به کار گرفته شود: هماهنگ کردن اجزای مختلف قدرت ملی در برابر تهدیدهایی که دیگر یکبعدی نیستند.
به همین دلیل، اگر قرار باشد از میان این دو حکم یک معنای اصلی استخراج کنیم، شاید آن معنا بیش از آنکه «چرا محسن رضایی؟» باشد، این باشد که شعام در شرایط جدید به چه چیزی نیاز دارد؟
پاسخ را میتوان در همان دو حکم دید: تجربه میدانی، نگاه راهبردی، قدرت هماهنگکنندگی و نزدیک شدن سطوح راهبری و اجرا. انتصاب محسن رضایی در این چارچوب بیش از آنکه صرفاً انتخاب یک فرد باشد، تلاشی برای متناسب کردن مرکز تصمیمگیری امنیت ملی با شرایطی است که در آن، امنیت دیگر یک پرونده جدا از سایر مسائل کشور نیست؛ بلکه حاصل هماهنگی همه آنهاست.
