همزمان با ادامه درگیریهای نظامی بین ایران و آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بیانیههایی خطاب به مردم اردن صادر کرد. در یکی از این بیانیه ها ضمن تأکید بر دوستی با ملت اردن، از آنها خواسته شده تا با مطالبه برچیدن پایگاههای نظامی آمریکا در خاک کشورشان، گامی مؤثر در جهت نجات مردم فلسطین و بازگشت امنیت به منطقه بردارند. اما چرا سپاه بهطور خاص مخاطب خود را مردم اردن قرار داده است؟ پاسخ را باید در نقش پررنگ و چندوجهی دولت اردن در کنار آمریکا و اسرائیل علیه ایران جستوجو کرد؛ نقشی که اگرچه با ادعاهای رسمی بیطرفی این کشور در تناقض است، اما در عمل بارها به کمک به دشمنان ایران انجامیده است.
اردن؛ متحد استراتژیک آمریکا در منطقه
اردن از دیرباز به عنوان یکی از متحدان استراتژیک آمریکا در غرب آسیا شناخته میشود و سالانه کمکهای نظامی و اقتصادی قابلتوجهی از واشنگتن دریافت میکند. بر اساس یادداشت تفاهم امضا شده بین دو کشور در سال ۲۰۲۲، آمریکا متعهد شده سالانه چند صدمیلیون دلار کمک اقتصادی و نظامی به اردن ارائه دهد. این رابطه راهبردی، اردن را در عمل به بخشی از محور مخالفان ایران در منطقه تبدیل کرده است، هرچند مقامات این کشور همواره سعی در حفظ ظاهر بیطرفی داشتهاند.
جغرافیای اردن نیز آن را به محل استقرار ایدهآلی برای نیروهای آمریکایی تبدیل کرده است؛ نزدیکی به مرزهای عراق، سوریه و رژیم صهیونیستی، امکان واکنش سریع به تحولات منطقه را فراهم میآورد. در ماه های اخیر، گزارشهای متعددی از افزایش چشمگیر حضور نظامی آمریکا در خاک اردن منتشر شده و تصاویر ماهوارهای حاکی از استقرار دهها فروند جنگنده پیشرفته در پایگاههای این کشور است.
پایگاه موفقالسلطی؛ مرکز مهم حملات علیه ایران
نکته محوری در همکاری اردن با آمریکا، پایگاه هوایی موفقالسلطی (معروف به پایگاه الأزرق) در شرق اردن است. این پایگاه در فاصله حدود ۸70 کیلومتری مرزهای غربی ایران قرار دارد و به گفته منابع آگاه، در جریان درگیریهای اخیر به عنوان یک پایگاه منطقهای برای عملیات آمریکا علیه ایران عمل کرده است.
بر اساس برخی گزارشها، واشنگتن در مراحل پایانی تجاوز علیه ایران چارهای جز استفاده از این پایگاه نداشت، زیرا نزدیکترین متحدان ایالات متحده در خلیج فارس یعنی عربستان سعودی و امارات متحده عربی به آمریکاییها اجازه استفاده از حریم هوایی خود را ندادند(البته بصورت مقطعی). این مسئله نشان میدهد که اردن در شرایطی که دیگر کشورهای عربی از همکاری با آمریکا خودداری کردند، با پذیرش این پایگاه، نقشی کلیدی در تسهیل حملات علیه ایران ایفا کرده است. دهها فروند جنگنده از جمله اف-۳۵ و اف-۱۵ در این پایگاه مستقر هستند و بر اساس گزارشها، این پایگاه به یکی از مرکز مهم برنامهریزی حملات احتمالی آمریکا علیه ایران تبدیل شده است.
تعهدات دیپلماتیک اردن در تناقض با اقدامات میدانی
جالبتوجه آنکه دولت اردن در ماههای اخیر، همزمان با افزایش حضور نظامی آمریکا در خاک خود، تلاش داشته با اظهارات دیپلماتیک، فضا را به نفع خود مدیریت کند. پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، وزیر خارجه اردن به همتای ایرانی خود تأکید کرده بود که کشورش «اجازه نخواهد داد از خاک یا حریم هواییاش برای انجام هرگونه اقدام نظامی علیه ایران استفاده شود» و اردن «محل آغاز هیچ اقدام نظامی علیه ایران نخواهد بود». این اظهارات که در ظاهر برای کاهش تنشها و آرامسازی تهران مطرح شده بود، نویدی از بیطرفی این کشور را به همراه داشت. با این حال، این وعدههای دیپلماتیک در تقابل آشکار با واقعیتهای میدانی قرار گرفته است. گزارشهای متعددی از رسانههای منطقهای و بینالمللی از افزایش چشمگیر حضور نظامی آمریکا در خاک اردن از ژانویه ۲۰۲۶ حکایت دارد و عملاً نشان میدهد که اظهارات رسمی مقامات اردنی، پوششی برای همکاری پنهان با واشنگتن بوده است.
ادعاهای ارتش اردن در رهگیری موشکهای ایرانی
فراتر از استقرار پایگاههای نظامی، ارتش اردن در عمل نیز ادعاهایی مبنی بر اقدام علیه ایران مطرح کرده است. نیروهای مسلح اردن بهصراحت اعلام کردهاند که تعدادی از پهپادها و موشکهای ایران را در جریان پاسخ تهران به رژیم صهیونیستی رهگیری و منهدم کردهاند. رسانههای وابسته به این کشور نیز بارها از رهگیری موشکهای شلیکشده از سوی ایران خبر دادهاند.. یک رسانه اسرائیلی به نقل از یک منبع آگاه نوشته است که اقدام اردن در همکاری با اسرائیل «ناشی از منافع امنیتی است و این سیاست همانند ماه آوریل است که اردن در مقابله با حمله ایران به اسرائیل کمک کرد. اردن در نهایت متحد آمریکا است». این منبع تأکید کرده که «علیرغم انکار علنی این همکاری، اقدامات اردن با اتحاد راهبردی این کشور با ایالات متحده مطابقت دارد».
سخن دوگانه اردن؛ بیطرفی اعلامی، همکاری عملی
جالبتوجه آنکه مقامات اردنی همزمان با این همکاریهای عملی، مواضع رسمی متفاوتی اتخاذ میکنند. وزیر خارجه اردن در گفتوگو با شبکه العربیه اظهار داشته که کشورش «اجازه بکارگیری حریم هواییاش را به هیچ طرف جنگ نخواهد داد». با این حال، همین کشور در عمل نه تنها حریم هوایی خود را در اختیار جنگندههای اسرائیلی قرار داده، بلکه با ادعای رهگیری مستقیم موشکها و پهپادهای ایرانی، در کنار اسرائیل و آمریکا وارد میدان نبرد شده است. این تناقض آشکار میان گفتار و کردار دولت اردن، نشان از آن دارد که این کشور در پوشش بیطرفی، نقش فعالی در کنار دشمنان ایران ایفا میکند.
جمعبندی
آنچه این بیانیه را متمایز میسازد، تلاش برای ترسیم خطجدایی میان اراده دولتها و خواست ملتها در معادلات پیچیده منطقهای است. دولت اردن با در اختیار قرار دادن پایگاه هوایی موفقالسلطی به نیروهای آمریکایی، اعلامهای مکرر مبنی بر رهگیری موشکهای ایرانی، و همکاری پنهان با رژیم اسرائیل در جریان عملیاتهای اخیر، عملاً جایگاه خود را در صف مخالفان ایران تثبیت کرده است؛ اقدامی که با وعدههای دیپلماتیک پیشین این کشور مبنی بر عدم اجازه استفاده از خاک و حریم هواییاش در تناقض کامل قرار دارد.
با این حال، بیانیه سپاه از مردم اردن بهعنوان بازیگرانی مستقل از سیاستهای دولتشان یاد کرده و با ارجاع به آرمان مشترک فلسطین، کوشیده است تا زمینهای برای ایجاد یک گفتمان منطقهای علیه حضور نظامی فرامنطقهای فراهم آورد. در این نگاه، برچیدن پایگاههای آمریکایی نه صرفاً به سود ایران، بلکه بهمثابه گامی در جهت تأمین امنیت جمعی منطقه و تحقق بخشی از حقوق ملت فلسطین ترسیم شده است. تأکید بیانیه بر اینکه مردم اردن «بیش از هر ملتی درد و رنج فلسطینیان را درک میکنند»، نشان از آگاهی از ظرفیتهای افکار عمومی در این کشور دارد؛ ظرفیتی که میتواند در صورت مطالبه مردمی، دولت را زیر فشار قرار دهد تا در محاسبات راهبردی خود تجدیدنظر کند.
