میزان عرضه و مصرف بنزین در سال 1404 و پیش از جنگ حدود 131 میلیون لیتردر روز بوده که 120 میلیون تولید و در پی کاهش توان تولید بنزین کشور به ۱۲۰ میلیون لیتر در روز و تداوم روند صعودی مصرف، ناترازی سوخت به یک بحران جدی تبدیل شده است. طرح پیشنهادی دولت با رویکرد کاهش سهمیههای یارانهای و عرضه تقاضای مازاد در بورس انرژی، به دنبال مدیریت این ناترازی است. با این حال، بررسیهای دقیق نشان میدهد که محاسبات این طرح نیاز به بازنگری دارد؛ به گونهای که شوک هزینهای شدیدی (افزایش تا 5 میلیون تومانی هزینه سوخت در ماه) به سبد خانوارهای متوسط و اقشار آسیبپذیر (پیکهای موتوری، حاشیهنشینها و ناوگان اینترنتی) وارد میکند. انتقال حق مالکیت انفال به مردم نیز حاکمیت را در سیاستگذاریهای آتی خلعسلاح خواهد کرد. راهکار جایگزین و بهینه، پرهیز از شوکدرمانی، آزادسازی تدریجی قیمت مازاد با سقف نوسان مشخص، حفظ سهمیه ناوگان خدماترسان و اعطای مهلت ششماهه برای تبدیل خودروها به دوگانهسوز (CNG و LPG) است تا بدون ایجاد التهاب اجتماعی، مصرف کنترل شود.
مقدمه و بیان مسئله
میانگین عرضه و مصرف بنزین پیش از وقوع درگیریهای منطقهای (جنگ رمضان)، ۱۳1 میلیون لیتر در روز1 و میزان واردات ۱۲.۴ میلیون لیتر (با ارزبری ۳.3 میلیارد دلار در سال2) بود. با وجود آسیبهای وارده بر تاسیسات انرژی ناشی از جنگ، در حال حاضر برآورد میشود تولید روزانه در سطح ۱۲۰ میلیون لیتر باشد3. اما بدلیل محاصره امکان واردات همهی نیاز مازاد بر تولید، امکان پذیر نیست. از سوی دیگر، میانگین مصرف در سهماهه بهار 1405 به ترتیب ۱۲۴، ۱۲۸ و ۱۳۴ میلیون لیتر در روز بوده است4. این یعنی کشور در حال حاضر با همین شرایط عرضه بنزین، با ناترازی روزانه 4 تا ۱۴ میلیون لیتری مواجه است.
در حالی که انتظار میرود این مقدار در تابستان (به دلیل سفرهای گردشگری) و در پاییز (بازگشایی مراکز آموزشی) طبق روند رشد در سالهای اخیر5 به ۱۴1 میلیون لیتر در روز برسد که ناترازی را به ۲1 میلیون لیتر در روز (14.8 درصد کل مصرف) افزایش میدهد. مصرف 136 میلیون لیتری تیرماه 1405 نیز موید همین موضوع است. تداوم این روند، نیاز …
