عصر ایران: مانور زنگوله کووچر (Kvochur Bell Maneuver) یکی از پیچیده ترین و نمادین ترین مانورهای آکروباتیک هوایی در جهان است. در این مانور، جنگنده با زاویه ۱۸۰ درجه کاملا عمودی به سمت آسمان اوج می گیرد تا جایی که سرعت پیش رونده آن به صفر می رسد و وارد مرحله استال یا واماندگی می شود. اما تغییر اصلی درست در زمان سقوط رخ می دهد؛ بر خلاف مانورهای سنتی که هواپیما به صورت مستقیم و با دم به سمت پایین سقوط می کند، در نیمه دوم سقوط، خلبان یک چرخش طولی (رول) پیرامون محور طولی هواپیما انجام می دهد تا سریع تر کنترل پرواز افقی را به دست آورد.
نام این مانور از خلبان آزمایش برجسته روسی، آناتولی کووچر (Anatoly Kvochur) گرفته شده است. او نخستین بار در نمایشگاه هوایی فارن بورو در سال 1988 و با یک فروند جنگنده میگ-29 این حرکت را اجرا کرد. تا پیش از آن تصور می شد انجام مانورهای متکی بر سقوط با دم تنها برای هواپیماهای ملخی ممکن است، اما کووچر قصد داشت توانایی جنگنده های جت را به رخ بکشد؛ ادعا می شود که او چرخش طولی نهایی را به صورت کاملا تصادفی و برای خروج موفق از حالت واماندگی اضافه کرد! جالب است بدانید این مانور هوانوردی در فیلم های سینمایی «تاپ گان: موریک» (Top Gun: Maverick) و «زمین سرگردان 2» (The Wandering Earth 2) نیز به نمایش درآمد.
آشنایی با مانور تیل اسلاید
مانور زنگوله کووچر در حقیقت گونه ای توسعه یافته و پیشرفته از مانور پایه تیل اسلاید (Tailslide) یا سُر دادن دم است. مانور تیل اسلاید به این صورت اجرا می شود:
صعود عمودی: هواپیما از پرواز افقی با یک گردش یک چهارمی (Quarter Loop) با حداکثر توان موتور کاملا عمودی به سمت بالا می رود.
ایست کامل در اوج: سرعت هواپیما به صفر رسیده و صعود متوقف می شود. خلبان تلاش می کند هواپیما را برای چند لحظه در وضعیت معلق نگه دارد (سیستم های تغییر جهت بردار رانش در جنگنده های مدرن این کار را بسیار آسان تر کرده اند).
سقوط معکوس: هواپیما شروع به سقوط عقب گرد (با سمت دم به طرف زمین) می کند تا زمانی که دماغه هواپیما زیر خط افق افتاده و وارد شیرجه شود.
بازگشت به پرواز افقی: خلبان با یک گردش یک چهارمی دیگر، هواپیما را دوباره به سطح پرواز افقی و پایدار بر می گرداند.
چالش های مهندسی و فشار روی بدنه در مانورهای سقوط با دم
حرکت معکوس هواپیما در مانور تیل اسلاید و زنگوله کووچر باعث معکوس شدن موقتی جریان هوا روی سطوح کنترلی (مانند سکان ها و بالچه ها) می شود. این پدیده فشارهای غیرعادی و بسیار سنگینی ایجاد می کند که اتصالات و سطوح کنترلی باید بدون خم شدن یا آسیب دیدن، توان تحمل آن را داشته باشند. به همین دلیل، هر هواپیمایی قادر به اجرای مانورهای خانواده تیل اسلاید نیست.
