برترینها: امضای «پیمان دفاعی مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، خیلی زودتر از آنچه تصور میشد به موضوعی فراتر از یک توافق امنیتی میان سه کشور تبدیل شد. این توافق که بر اساس اصل دفاع جمعی شکل گرفته، در شرایطی امضا شده که معادلات امنیتی خاورمیانه پس از جنگها و درگیریهای اخیر منطقه با تغییرات جدی روبهرو شده است. حالا برخی تحلیلگران این پرسش را مطرح میکنند که آیا سه کشور در حال شکل دادن به یک چارچوب امنیتی تازه در منطقه هستند؛ چارچوبی که میتواند در آینده بر معادلات ایران و حتی اسرائیل نیز تأثیر بگذارد؟
بر اساس آنچه درباره این توافق منتشر شده، مهمترین اصل «پیمان مکه»، دفاع جمعی است؛ به این معنا که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به تمامی اعضای پیمان تلقی خواهد شد. در نتیجه، عربستان، ترکیه و پاکستان تلاش میکنند با ایجاد نوعی تعهد امنیتی متقابل، هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه یکی از اعضا را افزایش دهند. خبرگزاری فارس نیز با اشاره به همین بند، «اصل دفاع جمعی» را مهمترین بخش توافق دانسته و هدف آن را تقویت بازدارندگی و گسترش همکاریهای نظامی میان سه کشور عنوان کرده است. چرا عربستان به چنین پیمانی نیاز دارد؟
یکی از تحلیلهایی که درباره انگیزه ریاض مطرح شده، افزایش نگرانیهای امنیتی عربستان در شرایط جدید منطقه است. برخی تحلیلگران معتقدند عربستان نمیخواهد در صورت شکلگیری یک درگیری گسترده، خود را در برابر چند جبهه به صورت همزمان ببیند. در همین چارچوب، از احتمال درگیری با حوثیها و حشدالشعبی و حتی سناریوهای مربوط به درگیری زمینی سخن گفته شده است؛ سناریویی که رسانههای سعودی نیز روز گذشته درباره آن هشدارهایی منتشر کردند.
اما داستان را نمیتوان فقط از زاویه نگرانیهای عربستان دید. ترکیه نیز در سالهای اخیر تلاش کرده نقش فعالتری در معادلات امنیتی و سیاسی خاورمیانه داشته باشد. تحولات پس از جنگهای اخیر، افزایش نقش بازیگران منطقهای و نگرانی از خلأ قدرت، آنکارا را با پرسش مهمی مواجه کرده است: خاورمیانه آینده قرار است تحت تأثیر چه ائتلافهایی شکل بگیرد؟
از این منظر، «پیمان مکه» میتواند تلاشی برای ایجاد یک محور امنیتی جدید باشد؛ محوری که سه کشور عضو آن، هرکدام انگیزه متفاوتی برای حضور دارند، اما در یک نقطه مشترکاند: …
