این سخن، از حیث نظری، گزارهای دقیق، واقعبینانه و منطبق با منطق سیاست خارجی است. هیچ دولت عاقلی جنگ یا مذاکره را بهخودیخود واجد اصالت نمیداند؛ هر دو ابزارهایی برای تأمین منافع ملی و وادارکردن دشمن به پذیرش اراده سیاسیاند.
مسئله اما درستی این سخن نیست، مسئله، زمان بیان آن است.
در ماههای گذشته، هنگامی که بخشی از طرفداران، چهرههای سیاسی نزدیک به آقای جلیلی، نه صرفاً به نقد محتوای مذاکرات، بلکه به نفی اساس مذاکره روی آورده بودند، چنین موضع روشنی از او شنیده نشد. در همان روزهایی که مذاکرهکنندگان ایرانی در میادین شهری با تندترین شعارها مواجه بودند و هرکس از ضرورت استفاده هوشمندانه از دیپلماسی سخن میگفت، در معرض اتهام سازش و حتی خیانت قرار میگرفت، انتظار میرفت آقای جلیلی همین حقیقت ساده را با صدایی بلند بیان کند که جنگ و مذاکره، هر دو ابزار مبارزهاند.
اتفاقاً رئیس تیم مذاکرهکننده ایران نیز در اوج همان فشارها بارها تأکید کرده بود که مذاکره روشی از مبارزه است و گفته بود: «قرار نیست یا جنگ کنیم یا مذاکره؛ بلکه قرار است به وقت خود جنگ کنیم و به وقت خود مذاکره کنیم.» فاصله این گزاره با سخن امروز آقای جلیلی چندان زیاد نیست، اما فاصله میان هزینههای پرداختشده برای بیان این دو سخن، بسیار معنادار است.
سیاستورزی مسئولانه تنها به بیان سخن درست محدود نمیشود، سیاستمدار باید حقیقت را زمانی بگوید که گفتن آن هزینه دارد، فضای جامعه را از افراط دور میکند و مانع از قربانیشدن منافع ملی در رقابتهای جناحی میشود. گفتن یک موضع عقلانی پس از فروکشکردن هیجانات، البته ارزشمند است؛ اما نمیتواند سکوت در لحظهای را جبران کند که نزدیکان یک جریان، مرز میان نقد سیاسی و تخریب ناجوانمردانه را درنوردیده بودند.
آقای جلیلی امروز بهدرستی از ابزاریبودن جنگ و مذاکره سخن میگوید؛ بااینحال، پرسش همچنان باقی است: چرا این حقیقت زمانی بیان نشد که رقبای سیاسی او برای دفاع از همین منطق، در کف خیابان هزینه میدادند؟ شجاعت، صرفاً در ایستادگی برابر دشمن نیست، گاهی مهمترین مصداق آن، ایستادن در برابر افراط نزدیکترین هواداران است.
