کد خبر: 785201 | ۱۴۰۵/۰۵/۱۲ ۱۵:۳۰:۲۳ اعتمادآنلاین |
نوشین محجوب
در ساعات آغازین روز شنبه، روزی که دونالد ترامپ مدعی شد «حملات بسیار سنگین» علیه ایران را آغاز میکند، رییسجمهوری امریکا در تروثسوشال اعلام کرد حملات برنامهریزی شده را لغو کرده؛ تصمیمی که به ادعای او «مشروط به توانایی در دستیابی سریع به یک توافق» است و شامل بازگشایی فوری و بدون قید و شرط تنگه هرمز و پایان دادن به آنچه «تهدید هستهای ایران» مینامد، خواهد بود. او مدعی شد کشورهای خاورمیانه از واشنگتن خواستهاند فعلا از حمله صرفنظر کند و ادعا کرد که «توپ امریکا پر است» و ایالاتمتحده با سطحی از آمادگی نظامی آماده تهاجم علیه ایران باقی میماند، اما این آمادگی را فعلا در چارچوب یک تعلیق مشروط قرار داده است. ادعاهای ترامپ درحالی رسانهای شد که همزمان خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده هستهای، ادعاهای مطرحشده درباره موافقت ایران با بازگشایی تنگه هرمز را تکذیب کرد و گفت: «جمهوری اسلامی ایران هیچ توافقی درباره بازگشایی تنگه هرمز نداشته و اخبار منتشرشده در این باره کذب است.» پیشتر نیز عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در مجموعه تماسهای تلفنی با برخی کشورهای منطقه و همسایه، ازجمله پاکستان، ترکیه و عربستانسعودی، هشدار داد هرگونه «اقدام تجاوزکارانه» امریکا و اسراییل علیه زیرساختهای انرژی و اهداف حیاتی ایران با «پاسخ قاطع و متناسب» روبهرو خواهد شد. او یادآور شد: استفاده از قلمرو کشورهای ثالث برای حمله، طبق حقوق بینالملل خود مصداق تجاوز ارزیابی میشود و راه را برای دفاع مشروع طرف مورد حمله باز میکند. برخی کارشناسان بر این باورند که این مواضع، همراه با تاکید بر تنظیم سازوکارهای همکاری با عمان برای مدیریت تردد در هرمز، بخشی از تلاش تهران برای همزمان نشان دادن آمادگی دفاعی و ترجیح بر مدیریت کنترلشده تنشها بود.
تنش لفظی میان ایران و امریکا درحالی جریان دارد که به باور ناظران ابهام، پیامهای متناقض و تغییرات مداوم در سیاستها، از همان آغاز درگیری با ایران به یکی از ویژگیهای اصلی رویکرد ایالاتمتحده تبدیل شد. دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا تقریبا از نخستین روزهای این بحران بارها درباره هدف جنگ، میزان ریسکی که حاضر بود بپذیرد و حتی تعریف پیروزی امریکا مواضع متفاوتی اتخاذ کرد. او روزی از «نابودی تمدن ایران» سخن گفت و اندکی بعد توافق آتشبس را امضا کرد؛ زمانی ایده تصرف جزیره خارک، قلب صنعت نفت ایران، را مطرح کرد اما خیلی زود از آن عقب نشست. از وضع عوارض ۲۰درصدی برای عبور کشتیها از هرمز سخن گفت و مدت کوتاهی بعد اعلام کرد این آبراه باید برای همه آزاد باشد. برخی ناظران بر این باورند تصمیمهای چند روز اخیر ترامپ درباره حمله یا عدم حمله به ایران را نیز باید ادامه همین الگو دانست. در این میان، گزارش میدلایست ۲۴ از درخواست ترامپ از اسراییل برای پیوستن دوباره به جنگ و اشاره به «بانک گسترده اهداف» در تلآویو، ازجمله مقامهای ارشد و زیرساختهای راهبردی، نشان داد بعد منطقهای این تعلیق نیز پیچیده است. برخی ناظران معتقدند این خبرها، همراه با تاکید ترامپ بر هماهنگی با اسراییل حاکی از آن است که حتی در صورت تعویق حملات، گزینه مشارکت تلآویو در هر سناریویی در آینده همچنان روی میز باقی مانده است. از طرفی، رسانههای منطقهای نیز لایه دیگری از فشار را به تصویر کشیدند. شبکههای عربی حوزه خلیجفارس پس از حملات پهپادی اخیر به عربستان، مصر و برخی اهداف در کویت خواستار تشکیل یک «نیروی بازدارندگی عربی-اسلامی» برای مقابله با آنچه به ادعایشان «تهدیدات و حملات ایران» خواندهاند، شدند. اسکاینیوزعربی این پرسش را مطرح کرد که آیا پس از حمله به دو نفتکش در مصر و یک شرکت چینی در کویت، پای کشورهای تازهای به درگیری میان امریکا و ایران کشیده خواهد شد. به ادعای برخی کارشناسان، این فضای رسانهای برای واشنگتن و برخی متحدان منطقهای زمینهای فراهم کرده تا فشار سیاسی و تبلیغاتی بر تهران را در کنار تهدید نظامی حفظ کنند، حتی اگر حملات اعلامشده فعلا به تعویق افتاده باشد. حال در شرایطی که خلیجفارس آرایش نظامی به خود گرفته و به ادعای گروهی در آستانه رویارویی قرار دارد، «اعتماد» با هدف بررسی و واکاوی تحولات اخیر با محسن پاکآیین، سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان و کارشناس مسائل بینالملل گفتوگو کرده است. مشروح گفتوگو در ادامه آمده است.
محسن پاکآیین، سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره چرایی عقبنشینی ترامپ از تصمیمش مبنی بر توقف حملهای وسیع علیه کشورمان توضیح داد: مطلبی که ترامپ در صفحه خود منتشر کرده و عقبنشینیاش را منوط به توافق دانسته، در وضعیتی مطرح شده که اساسا توافق مشخصی وجود ندارد.
او با اشاره به سابقه ترامپ در بدعهدی و اینکه گاه سخنی میگوید و سپس برخلاف آن عمل میکند، این رفتار را محل تأمل دانست و تاکید کرد: باید مدتی صبر کرد تا رویکرد امریکا روشن شود؛ در عین حال در این مدت، آمادگی کامل برای دفاع از کشورمان وجود خواهد داشت. پاکآیین همچنین در پاسخ به پرسشی درباره امکان بازگشت طرف امریکایی به میز مذاکره باتوجه به تنشها در تنگه هرمز، اظهار داشت: در شرایط فعلی مذاکره را قابل انجام نمیداند. پاکآیین در ادامه و در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره ادعای پیشین روزنامه تلگراف درباره محاصره احتمالی زمینی ایران توسط امریکا و اسراییل و نتایج تهاجم احتمالی نظامی به سرزمینمان، گفت: باتوجه به اینکه ترامپ کلیه موازین بینالمللی، حقوق انسانی و حتی اعتبار شخصی خود و حیثیت مردم امریکا را به تاراج گذاشته، هرگونه اقدامی ازسوی او متصور است و نباید سخنانش را ساده گرفت. او با اشاره به اینکه ترامپ همزمان از ظلم، ختم جنگ و محاصره سخن میگوید، تاکید کرد: نباید به این شعارها اهمیت داد و لازم است نیروهای نظامی و مردم آمادگی خود را حفظ کنند.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به اینکه علائمی وجود دارد که نشان میدهد درگیریها، یعنی تجاوزات امریکا علیه ایران، ممکن است به تدریج افزایش یابد، سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن را مهمترین نشانه این روند دانست و افزود: به طور معمول هرگاه مقامات ارشد رژیم صهیونیستی به امریکا سفر دارند یا مقامات امریکایی راهی اراضی اشغالی میشوند، پس از آن نوعی هماهنگی برای تشدید تنش با ایران و افزایش ناامنی در خلیجفارس و غرب آسیا و نسبت به محور مقاومت شکل میگیرد. به گفته او، این وضعیت ناشی از اتفاقنظر میان ترامپ و نتانیاهو برای توسعه جنگ است و نباید به برخی ادعاهای ترامپ درباره اختلافنظر با نتانیاهو یا فریب نخوردن از او توجه کرد.
سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان در پاسخ به پرسش دیگر «اعتماد» درباره سناریوهای احتمالی در صورت تجاوز به تمامیت ارضی ایران خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران هر کنشی را با واکنش پاسخ خواهد داد و اینکه ترامپ کدامیک از این گزینهها اعم از محاصره زمینی، تعیین منطقه پرواز ممنوعه یا حمله به زیرساختها را -که او از آنها با عنوان «تاکتیک» یاد کرد و نه راهبرد- دنبال کند، مساله خود اوست. بهگفته پاکآیین، ایران کاملا آمادگی دارد بهگونهای که هرجا امریکاییها سطح تجاوز خود را افزایش دهند، ایران نیز به همان میزان سطح واکنش را بالا خواهد برد. او در توضیح پیامدهای احتمالی تهاجم امریکا به ایران در خلیجفارس و منطقه افزود: به طور طبیعی همان مسائلی که پیشتر نیز وجود داشته، ادامه خواهد یافت. هر کشوری که بخواهد سرزمین خود را دراختیار دشمن قرار دهد تا از خاک آن علیه ایران حمله صورت گیرد، از نظر تهران در حکم دشمن تلقی خواهد شد و ایران با او نیز به سختی برخورد خواهد کرد. محسن پاکآیین در پاسخ به پرسش دیگری درباره اینکه آیا واشنگتن درقبال ایران به دنبال تکرار الگوی پیشین خود، یعنی تحت فشار قرار دادن تهران برای مذاکره و کسب امتیاز است نیز خاطرنشان کرد: این روش امریکا نهتنها درباره ایران، بلکه درباره سایر کشورها نیز به کار میرود. واشنگتن با استفاده از «روش ارعاب و مذاکره» میکوشد با تحت فشار گذاشتن و ارعاب کشورها، آنها را پای میز مذاکره بکشاند و از آنان امتیاز بگیرد. پاکآیین افزود: ایران این روشها را شناخته و تجربه کرده و بر همین اساس، با توجه به این تجربیات، تصمیمات درستی در آینده اتخاذ خواهد کرد. او همچنین در پاسخ به پرسشی درباره هزینههای قمار امریکا برای خلیجفارس و جغرافیایی فراتر از منطقه توضیح داد: در شرایط کنونی، با بسته بودن تنگه هرمز و محدودیتهایی که در بابالمندب وجود دارد، قیمت انرژی کاملا افزایش یافته و این افزایش بر قیمت سایر اقلام، بهویژه مواد غذایی نیز اثر گذاشته است.
او با تاکید بر اینکه جنگ هیچگاه برای مردم منفعتی به بار نمیآورد، گفت: امریکاییها مسوول جنگی هستند که نهتنها خودشان، بلکه کشورهای دیگر جهان و مردم بسیاری را در معرض خطر قرار داده و این وضعیت میتواند بیش از این گسترده شود. محسن پاکآیین، در پاسخ به پرسشی درباره استراتژی ایالاتمتحده و کشورهای خلیجفارس در صورت تصاعد بحران و اینکه آیا ماجراجویی واشنگتن میتواند جغرافیای جنگ را گستردهتر کرده و زمینه ورود بازیگران فرامنطقهای را هموار کند نیز گفت: تلاش امریکا همین است که بازیگران فرامنطقهای را وارد درگیری کند و در برابر این رویکرد، ایران باید در عرصه دیپلماسی با این کشورها گفتوگو کند تا وارد جنگ نشوند.
او افزود: در صورتی که برخی از این بازیگران خود انتخاب کنند که با ایران وارد جنگ شوند، جمهوری اسلامی قطعا با آنها برخورد خواهد کرد.
محسن پاکآیین، در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» درباره تلاش اعراب برای ائتلافسازی با وجود شکافهای پنهان و آشکار و اینکه آیا جنگ میتواند نوعی همصدایی میان اعراب ایجاد کند، توضیح داد: کشورهای عرب از جنگ ناراضی هستند و انتظار نداشتند امریکا از پایگاههای نظامی آنها برای منافع اسراییل استفاده کند.
او با یادآوری خصومت دیرینه و اختلاف اعراب با رژیم صهیونیستی گفت: این کشورها به طور طبیعی از وضعیت کنونی ناراضیاند و ممکن است نوعی همصدایی، چه بهصورت علنی و چه پشت پرده، برای تامین منافع خود علیه امریکا و جنگطلبی ترامپ شکل بگیرد؛ همصداییای که میتواند در قالب هماهنگیهای سیاسی و امنیتی و موضعگیریهای مشترک علیه ادامه جنگ و استفاده ابزاری از خاک و پایگاههای آنها برای حمله به ایران بروز یابد. اخبار مرتبط رسانههای جهانی درباره عقبنشینی ترامپ از حمله به ایران چه نوشتند؟ آمریکا در فکر اشغال جزایر جنوبی ایران است؟
