وقتی از روز خبرنگار صحبت می کنیم، معمولاً درباره آزادی بیان، مسئولیت اجتماعی یا سختی های حرفه ای این شغل حرف می زنیم. چرا به نظر شما سلامت روان خبرنگاران هم باید به یکی از محورهای اصلی این روز تبدیل شود؟
دکتر مریم سامانی: چون خبرنگاران تنها پیام آوران خبر نیستند؛ آنها شاهد رنج انسان ها هستند. پوشش جنگ، زلزله، سیل، قتل، خودکشی، کودک آزاری، تجاوز، خشونت خانگی یا حتی حضور مداوم در بیمارستان ها و دادگاه ها، صرفاً یک تجربه شغلی نیست، بلکه یک مواجهه روانی مکرر با درد و تروماست. تا سالها تصور می شد خبرنگاران به دلیل ماهیت شغلی شان باید این فشارها را تحمل کنند، اما امروز پژوهش های بینالمللی نشان می دهد آنها از گروههای شغلی پرخطر از نظر سلامت روان محسوب می شوند و نیازمند حمایت سازمانی و روانشناختی هستند.
یعنی خبرنگارهم ممکن است مانند قربانیان یک حادثه دچار تروما شود؟
دکتر سامانی: بله، البته همیشه به شکل مستقیم نه. در روانشناسی مفهومی به نام «آسیب تروماتیک ثانویه وجود دارد یعنی فرد خود قربانی حادثه نیست، اما آنقدر با روایت ها، تصاویر و تجربه های آسیب زا مواجه می شود که مغز و بدنش واکنشی شبیه فرد آسیب دیده نشان می دهند. خبرنگاری که ساعت ها تصاویر جنگ یا قتل را مرور می کند یا بارها روایت قربانیان تجاوز و کودک آزاری را می شنود، ممکن است دچار همان علائمی شود که در افراد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه می بینیم.
شایع ترین مشکلات روانی خبرنگاران چیست؟
دکتر سامانی: اگر بخواهیم بر اساس پژوهش ها مشکلات را اولویت بندی کنیم، نخست باید به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و آسیب تروماتیک ثانویه اشاره کنیم پس از آن فرسودگی شغلی ، اضطراب و افسردگی از مهمترین مشکلات هستند. علاوه بر این، اختلالات خواب، فرسودگی همدلی، آسیب اخلاقی، سردردهای مزمن، مشکلات گوارشی ناشی از استرس و در برخی موارد گرایش به مصرف الکل یا داروهای آرامبخش نیز گزارش شده اند.
فرسودگی شغلی در خبرنگاران چه تفاوتی با خستگی معمولی دارد؟
دکتر سامانی: فرسودگی فقط خسته بودن نیست. فرد احساس می کند از نظر هیجانی تخلیه شده، انگیزه خود را از دست داده …
