به گزارش رکنا ، شاهدژ چه ویژگیهایی دارد که آن را از یک قلعه نظامی صرف متمایز میکند؟
آنچه امروز با نام شاهدژ یا شاهدز شناخته میشود، تنها یک قلعه محدود نیست، بلکه مجموعهای گسترده از آثار معماری و استقرارهای تاریخی است که در پهنهای دستکم به وسعه 50 هکتار در بخشهای مختلف کوه صفه پراکنده شدهاند. هسته اصلی قلعه بر یکی از بلندترین ارتفاعات قرار دارد، اما شواهد معماری در بخشهای دیگر کوه نیز بهخوبی قابل مشاهده است و همین موضوع نشان میدهد با مجموعهای وسیع و پیچیده با کارکردهای مختلف روبهرو هستیم، نه صرفاً یک استحکام نظامی کوچک.
از منظر باستانشناسی، اهمیت شاهدژ تنها به دوره سلجوقی محدود نمیشود. شواهد قابل توجهی از استقرارهای پیش از اسلام در این محوطه وجود دارد و همین موضوع آن را به یکی از معدود محوطههایی تبدیل کرده است که میتواند بخشی از تاریخ کمتر شناختهشده اصفهان پیش از اسلام را روایت کند. در کنار این پیشینه، دورههای مختلف تاریخ ایران در دوران اسلامی از آغاز تا روی کار آمدن سلجوقیان، از سلجوقی تا صفوی و قاجار نیز در این پهنه ردپای خود را بر جای گذاشتهاند و به همین دلیل، شاهدژ را میتوان یکی از کاملترین محوطههای تاریخی اصفهان از منظر تداوم استقرار دانست.
مطالعات باستانشناسی و مستندنگاری شاهدژ تا چه اندازه با وسعت و اهمیت این محوطه تناسب دارد؟
متأسفانه یکی از بزرگترین مشکلات شاهدژ، کمبود مطالعات پایه است. ما هنوز نقشهای جامع و دقیق از پراکندگی آثار این محوطه در اختیار نداریم؛ در حالی که درباره یکی از مهمترین محوطههای تاریخی اصفهان سخن میگوییم.
سالها پیش توسط کارو میناسیان مطالعات ارزشمندی درباره شاهدژ انجام شد و حتی نقشهای مقدماتی از پراکندگی آثار ارائه شد، اما آنچه امروز به آن نیاز داریم، مستندنگاری دقیق کل مجموعه است؛ کاری که باید پیش از هرگونه توسعه گردشگری و اجرای پروژههای عمرانی انجام میشد. این خلأ همچنان وجود دارد و نبود چنین مستنداتی باعث شده است تصویر روشنی از گستره واقعی آثار معماری، فضاهای استقراری و ارتباط اجزای مختلف این مجموعه در اختیار نداشته باشیم.
