بسیاری از افراد دستکم گاهی این تجربه را داشتهاند که نیمهشب، بهویژه حوالی ساعت ۳ صبح، ناگهان از خواب بیدار شوند و برای بازگشت به خواب با مشکل مواجه شوند. این اتفاق اغلب باعث نگرانی میشود، اما پژوهشگران میگویند چنین بیداریهایی همیشه نشانه وجود یک اختلال خواب نیست.
خواب انسان همیشه یکپارچه نبوده است
بررسیهای تاریخی نشان میدهد که انسانها در گذشته اغلب خواب خود را به دو بخش تقسیم میکردند. افراد پس از چند ساعت خواب شبانه بیدار میشدند، مدتی را به دعا، مطالعه، گفتگو یا انجام کارهای روزمره اختصاص میدادند و سپس دوباره به خواب میرفتند. برخی دانشمندان معتقدند این «خواب دو مرحلهای» ممکن است بخشی از الگوی طبیعی خواب انسان بوده باشد.
به همین دلیل، بیدار شدن کوتاهمدت در میانه شب لزوماً غیرعادی نیست؛ بهویژه اگر فرد پس از مدتی دوباره به خواب برود و در طول روز احساس خستگی شدید نداشته باشد.
چرا ساعت ۳ صبح؟
متخصصان میگویند عوامل مختلفی میتوانند احتمال بیداری در ساعات پایانی شب را افزایش دهند. در این ساعات، بدن در چرخههای مختلف خواب جابهجا میشود و احتمال بیدار شدن بیشتر است. علاوه بر این، تغییرات هورمونی، استرس و اضطراب، مصرف کافئین یا الکل، برخی داروها و شرایطی مانند یائسگی نیز میتوانند خواب را مختل کنند.
نکته جالب اینجاست که نگرانی درباره بیدار شدن در نیمهشب نیز خود میتواند مشکل را تشدید کند. افرادی که پس از بیدار شدن مرتب به ساعت نگاه میکنند یا نگران خوابیدن دوباره هستند، معمولاً سختتر به خواب بازمیگردند.
چگونه راحتتر دوباره بخوابیم؟
کارشناسان توصیه میکنند در صورت بیدار شدن شبانه، از نگاه کردن مداوم به ساعت خودداری کنید و از استفاده از تلفن همراه یا نورهای روشن پرهیز کنید. حفظ برنامه منظم خواب، محدود کردن مصرف کافئین در ساعات پایانی روز و ایجاد محیطی آرام و خنک برای خواب نیز میتواند به کاهش این بیداریها کمک کند.
در نهایت، اگر بیداریهای شبانه بهطور مداوم رخ میدهد، با خستگی روزانه همراه است یا کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد، بهتر است با پزشک یا متخصص خواب مشورت شود.
