آمارهای رسمی نشان میدهد قیمت گوشت قرمز نشان میدهد هر کیلوگرم گوشت در سال ۱۳۸۳ حدود ۴ هزار و ۳۰۰ تومان قیمت داشت. این رقم در سال ۱۳۸۸ به ۱۳ هزار تومان، در سال ۱۳۹۳ به ۳۲ هزار تومان، در سال ۱۳۹۸ به ۸۶ هزار تومان و در سال ۱۴۰۰ به ۱۳۰ هزار تومان رسید.
اما بیشترین جهش قیمتی از سال ۱۴۰۱ آغاز شد. قیمت گوشت در سال ۱۴۰۱ به حدود ۲۲۰ هزار تومان، در سال ۱۴۰۲ به ۵۳۰ هزار تومان و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۶۶۵ هزار تومان رسید. در سال ۱۴۰۴ نیز بازار در همین سطوح بالا یعنی یک میلیون ۴۰۰ و حتی بالای این ارقام باقی ماند و تا مرداد ۱۴۰۵ نیز اگرچه نوسانهایی در بازار مشاهده شده، اما قیمت گوشت همچنان فاصله زیادی با قدرت خرید خانوارها دارد.
این آمار نشان میدهد قیمت گوشت نسبت به سال ۱۳۸۳ بیش از ۱۵۰ برابر افزایش یافته؛ در حالی که درآمد بسیاری از خانوارها با چنین رشدی همراه نبوده و همین مسئله موجب کاهش سرانه مصرف گوشت قرمز در کشور شده است.
دام ارزان شده، اما سود آن به مردم نمیرسد
افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک کشور، با اشاره به کاهش حدود ۳۰ درصدی قیمت دام زنده اعلام کرده است که افزایش عرضه دام، خشکسالی، کاهش کیفیت مراتع، مشکلات نقدینگی دامداران و محدودیت صادرات از مهمترین عوامل افت قیمت دام بوده است.
به گفته وی، دامداران به دلیل افزایش هزینه نگهداری ناچار به عرضه دام شدهاند، اما این کاهش قیمت در حلقههای بعدی زنجیره از بین میرود و مصرفکننده عملاً از آن بهرهای نمیبرد. به اعتقاد دادرس، تا زمانی که ساختار توزیع اصلاح نشود، کاهش قیمت دام زنده تأثیر محسوسی بر بازار گوشت نخواهد داشت.
چرا گوشت با وجود افت قیمت دام، ارزان نمیشود؟
کارشناسان اقتصاد کشاورزی معتقدند قیمت دام زنده تنها بخشی از قیمت نهایی گوشت را تشکیل میدهد. هزینههای کشتار، بستهبندی، حملونقل، سردخانه، مالیات، سود عمدهفروشان و خردهفروشان و همچنین حضور واسطههای متعدد، موجب میشود کاهش قیمت دام به مصرفکننده منتقل نشود.
از سوی دیگر، افزایش قیمت نهادههای دامی، هزینه انرژی، دستمزد نیروی کار و هزینههای لجستیکی نیز فشار مضاعفی بر زنجیره تولید وارد کرده است.
مقایسه ایران با کشورهای همسایه
بررسی بازار کشورهای منطقه نشان میدهد فاصله قیمت دام زنده تا گوشت مصرفکننده در ایران بیشتر از بسیاری از کشورهای همسایه است.
در ترکیه، دولت با توسعه فروشگاههای زنجیرهای، نظارت مستمر بر بازار و عرضه مستقیم، فاصله قیمت تولید تا مصرف را کنترل میکند.
در آذربایجان و قزاقستان نیز تعاونیهای دامداری و کشتارگاههای صنعتی نقش مهمی در کوتاه شدن زنجیره توزیع دارند و کاهش قیمت دام زنده با سرعت بیشتری در بازار گوشت منعکس میشود.
در کشورهای صادرکننده بزرگی مانند برزیل، استرالیا و نیوزیلند نیز به دلیل رقابت بالا، شفافیت بازار و حذف واسطههای غیرضروری، نوسانات قیمت دام زنده در مدت کوتاهی بر قیمت گوشت اثر میگذارد.
کاهش مصرف گوشت، پیامد مستقیم افزایش قیمت
کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه روند افزایش قیمت گوشت طی سالهای اخیر موجب کاهش قابل توجه مصرف سرانه گوشت قرمز در ایران شده است. بسیاری از خانوارها به دلیل افت قدرت خرید، مصرف گوشت را کاهش داده یا به سمت مصرف مرغ، تخممرغ و سایر منابع پروتئینی ارزانتر رفتهاند؛ موضوعی که در بلندمدت میتواند بر امنیت غذایی و سلامت جامعه نیز اثرگذار باشد.
راهکارهای کارشناسان برای کاهش قیمت گوشت
فعالان صنعت دامپروری و اقتصاددانان معتقدند برای ایجاد تعادل در بازار گوشت باید مجموعهای از سیاستها بهطور همزمان اجرا شود. حذف واسطههای غیرضروری، توسعه عرضه مستقیم دام و گوشت، حمایت هدفمند از دامداران، تأمین نهادههای دامی با قیمت مناسب، تسهیل صادرات در زمان مازاد تولید، ایجاد سامانه شفاف رصد قیمت از دامداری تا فروشگاه، افزایش بهرهوری واحدهای دامداری و تقویت نظارت بر شبکه توزیع، مهمترین راهکارهایی هستند که میتوانند فاصله قیمت تولید تا مصرف را کاهش دهند.روند آماری بازار از سال ۱۳۸۳ تا مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد بازار گوشت ایران از یک سو با رشد کمسابقه قیمتها و از سوی دیگر با کاهش قدرت خرید خانوارها روبهرو بوده است. اکنون نیز با وجود افت ۳۰ درصدی قیمت دام زنده، ساختار ناکارآمد توزیع و هزینههای بالای واسطهگری اجازه نداده است این کاهش به سفره مردم برسد. به باور افشین صدر دادرس و بسیاری از کارشناسان، اصلاح زنجیره تولید تا مصرف، حمایت از دامداران، توسعه عرضه مستقیم و افزایش شفافیت بازار، تنها راهکارهای پایدار برای کاهش قیمت گوشت و بازگرداندن تعادل به این بازار هستند
