بازار FMCG در سه مقطع بحرانی
کامیار امامی در گفتوگو با برنا درباره مبنای این گزارش گفت: بازار خردهفروشی کالاهای تندمصرف ایران در سه بازه زمانی شامل آبان و آذر ۱۴۰۴ بهعنوان دوره پیش از بحران، دی و بهمن ۱۴۰۴ در دوره وقایع دیماه و اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ در دوره جنگ بررسی شده است.
وی افزود: این تحلیل بر پایه دادههای پنل خردهفروشی کالاهای تندمصرف در ایران انجام شده و جامعه آماری آن حدود ۷۵ هزار فروشگاه خردهفروشی در شهرهای مهم کشور را شامل میشود. علاوه بر این، برای بررسی تجربه مستقیم خردهفروشان از شرایط بازار، نظرسنجی از حدود ۴۰۰ فروشگاه نیز انجام شده است.
رشد ۵۲ درصدی ارزش بازار
امامی با اشاره به مهمترین یافته گزارش اظهار کرد: فروش حجمی کل بازار طی سه دوره تقریباً بدون تغییر باقی مانده و تنها حدود ۰.۲ درصد تغییر داشته است، اما فروش ریالی بازار ۵۲ درصد افزایش یافته است.
وی افزود: این اختلاف نشان میدهد رشد بازار در دوره بحران عمدتاً از محل افزایش قیمتها اتفاق افتاده و نمیتوان افزایش ۵۲ درصدی ارزش ریالی را به معنای افزایش واقعی مصرف دانست. این کارشناس پژوهش بازار ادامه داد: خانوارها تلاش کردهاند سطح مصرف خود را تا حد امکان حفظ کنند، اما برای خرید تقریباً همان میزان کالا، هزینه بیشتری پرداختهاند. بنابراین در این دوره، فشار اصلی از مسیر افزایش قیمت به مصرفکننده منتقل شده است.
بحران، وقفه کوتاهمدت در خرید ایجاد کرد
امامی گفت: تمام صنایع در دوره دی و بهمن نسبت به آبان و آذر افت فروش حجمی را تجربه کردند، اما در دوره اسفند و فروردین نسبت به دی و بهمن، اغلب صنایع رشد مثبت فروش حجمی داشتند.
وی افزود: این روند نشان میدهد بازار پس از شوک اولیه توانسته بخشی از تقاضای از دسترفته را بازیابی کند و اثر بحران بیشتر به شکل یک وقفه کوتاهمدت در خرید دیده شده است تا یک رکود پایدار. خانوارها سبد مصرف را تغییر دادند
وی با اشاره به تغییر ترکیب بازار اظهار کرد: در دوره اسفند و فروردین نسبت به آبان و آذر، سهم فروش ریالی مواد غذایی افزایش یافته، در حالی که سهم فروش ریالی نوشیدنیها و لبنیات کاهش داشته است. امامی افزود: این تغییر میتواند نشاندهنده تغییر اولویتهای خانوار در شرایط بحرانی باشد؛ به این معنا که مصرفکنندگان بخشی از هزینههای خود را به سمت کالاهای ضروریتر هدایت کردهاند و خرید برخی کالاهای قابلتعویق را کاهش دادهاند.
مواد غذایی بیشترین فشار تورمی را تحمل کردند
این کارشناس پژوهش بازار گفت: بیشترین رشد قیمت در سه دوره بررسیشده مربوط به مواد غذایی بوده و دوره اسفند و فروردین نقطه اوج فشار قیمتی بازار محسوب میشود. وی افزود: رشد قیمت تقریباً در تمام صنایع در دوره اسفند و فروردین شتاب گرفته، اما سرعت افزایش قیمت در مواد غذایی بیشتر از سایر صنایع بوده است. امامی ادامه داد: جنگ باعث تشدید تورم و انتقال سریعتر افزایش هزینهها به مصرفکننده شده و همین مسئله باعث شده مواد غذایی بیش از سایر گروهها تحت فشار قرار بگیرند.
تخممرغ و روغن در صدر بازار مواد غذایی
وی درباره وضعیت کالاهای اصلی بازار مواد غذایی اظهار کرد: تخممرغ و روغن جایگاه اول و دوم خود را هم در فروش حجمی و هم در فروش ریالی حفظ کردهاند. امامی افزود: البته ثابت ماندن جایگاه این محصولات به معنای بیاثر بودن فشار اقتصادی بر مصرفکننده نیست. روغن یکی از واضحترین نمونههای فشار تورمی بر مصرفکننده است؛ چراکه با وجود افزایش شدید قیمت و افت حجم فروش، رشد فروش ریالی این محصول همچنان حفظ شده است.
لبنیات، مقاومت ساختاری در کنار افت برآیند فروش
امامی گفت: ساختار بازار لبنیات در برابر بحران نسبتاً مقاوم بوده و رتبه محصولات از نظر سهم فروش حجمی و ریالی در سه دوره تغییر محسوسی نداشته است. وی افزود: با این حال، اندازه بازار و عملکرد برخی محصولات نوسان داشته و اگرچه فروش حجمی لبنیات در دوره اسفند و فروردین رشد کرده، برآیند فروش این صنعت در مجموع سه دوره همچنان ک اهشی بوده است. وی ادامه داد: نتایج نظرسنجی از مغازهداران نیز از تداوم فشار بر فروش لبنیات در بحرانهای اخیر خبر میدهد.
آب، پیشتاز رشد فروش نوشیدنیها
این کارشناس پژوهش بازار اظهار کرد: آب در دوره اسفند و فروردین بیشترین رشد فروش حجمی را در میان نوشیدنیها داشته است.
امامی افزود: ضروری بودن آب و امکان ذخیرهسازی آن میتواند بخشی از این رشد را توضیح دهد. در همین حال، نوشابه نیز بهعنوان یکی از ستونهای اصلی بازار نوشیدنی، در هر سه دوره جایگاه خود را هم در فروش حجمی و هم در فروش ریالی حفظ کرده است.
محصولات سلولزی با محدودیت عرضه مواجه شدند
وی درباره بازار محصولات سلولزی گفت: این گروه برخلاف روند کلی بازار، در دوره اسفند و فروردین رشد فروش حجمی نداشته است.
امامی افزود: این مسئله میتواند ناشی از محدودیت عرضه و وابستگی این صنعت به مواد اولیه وارداتی باشد. پوشک کودک نیز در هر سه دوره جایگاه نخست خود را در بازار سلولزی، هم از نظر فروش حجمی و هم از نظر فروش ریالی، حفظ کرده است.
بیثباتی قیمت مهمتر از کمبود کالا بود
امامی با اشاره به نتایج نظرسنجی از حدود ۴۰۰ فروشگاه گفت: بیش از نیمی از فروشگاهها اعلام کردهاند که با کمبود کالا مواجه نبودهاند و چالش اصلی آنها بیثباتی قیمتها بوده است. وی افزود: برخی محصولات با افزایش قیمت ناگهانی و برخی دیگر با افزایش تدریجی قیمت مواجه شدهاند و همین مسئله، پیشبینیپذیری بازار را برای خردهفروشان و مصرفکنندگان دشوار کرده است. اثر محدود کالابرگ بر بازار
این کارشناس پژوهش بازار اظهار کرد: بیش از نیمی از فروشگاههای مورد بررسی اعلام کردهاند که کالابرگ در فروشگاه آنها ارائه نمیشود.
وی افزود: حتی در میان فروشگاههای مشمول نیز اثر مثبت کالابرگ عمدتاً در سطح کم تا متوسط ارزیابی شده است؛ بنابراین این ابزار توانسته در بخشی از بازار از تقاضا حمایت کند، اما اثر آن برای تغییر کلی روند بازار محدود بوده است.
برندها به سمت محصولات مقرونبهصرفه حرکت کردند
امامی درباره واکنش تولیدکنندگان به کاهش قدرت خرید خانوارها گفت: یکی از مهمترین تغییرات بازار، حرکت برندها به سمت محصولات مقرونبهصرفهتر، کاهش تنوع محصولات و تغییر اندازه بستهبندیهاست. وی افزود: برندها تلاش میکنند با کاهش تنوع، تأمین مواد اولیه و مدیریت موجودی را سادهتر کنند و از سوی دیگر با تولید بستههای اقتصادیتر، کالا را با توان خرید جدید خانوارها هماهنگ کنند.
افزایش هزینه تولید
وی با اشاره به شرایط زنجیره تأمین گفت: افزایش هزینههای تولید، مشکلات تأمین مواد اولیه، هزینه حملونقل، مسائل مربوط به ارز و محدودیتهای واردات، فشار قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. امامی افزود: افزایش هزینه تولید در شرایط فعلی میتواند در نهایت به افزایش قیمت مصرفکننده منجر شود و به همین دلیل، حتی در صورت حفظ حجم مصرف، ارزش ریالی بازار همچنان میتواند تحت تأثیر تورم رشد کند.
بحران، تبلیغات را هم تغییر داد این کارشناس پژوهش بازار در ادامه درباره تغییر رفتار برندها در حوزه تبلیغات گفت: بحرانهای اخیر باعث شد فعالیتهای مارکتینگ و تبلیغات برندها نیز دستخوش تغییر شود. وی افزود: در دوره نخست بحران، به دلیل تغییر شرایط عرضه و تقاضا و همچنین فضای عمومی جامعه، بسیاری از برندها فعالیت تبلیغاتی خود را کاهش دادند و تمرکز بیشتری بر نقطه فروش و مدیریت تأمین داشتند.
امامی ادامه داد: در دوره جنگ نیز محدودیتهای ارتباطی و مشکلات تأمین کالا باعث شد فعالیتهای دیجیتال و تبلیغاتی کاهش پیدا کند، اما با عبور از شوک اولیه و بازگشت تدریجی بازار، فعالیتهای تبلیغاتی در تلویزیون، فضای دیجیتال، تبلیغات محیطی و محل فروش دوباره افزایش یافت.
بازار مصرف در حال تغییر ساختار است
امامی در جمعبندی گفت: مهمترین پیام گزارش EMRC این است که بازار FMCG ایران در بحران اخیر از نظر حجم مصرف فرو نریخته، اما هزینه حفظ همین سطح مصرف بهشدت افزایش یافته است.
وی افزود: رشد ۵۲ درصدی ارزش ریالی بازار در کنار تغییر تنها ۰.۲ درصدی فروش حجمی، بهروشنی نشان میدهد که بخش مهمی از رشد اسمی بازار ناشی از افزایش قیمتهاست. وی تصریح کرد: در کنار تورم، تغییر ترکیب سبد خانوار، افزایش سهم کالاهای ضروری، فشار بیشتر بر مواد غذایی، حرکت برندها به سمت محصولات اقتصادی، تغییر اندازه بستهبندیها و بازطراحی استراتژیهای بازاریابی، نشان میدهد بازار FMCG ایران وارد مرحلهای شده که در آن قدرت خرید مصرفکننده و قدرت تأمین تولیدکننده، بیش از گذشته به یکدیگر گره خوردهاند.
امامی افزود: در چنین شرایطی، صرفاً بررسی رشد ریالی بازار نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت مصرف ارائه دهد و برای تحلیل واقعی بازار باید همزمان فروش حجمی، قیمت، ترکیب سبد خرید خانوار و رفتار تولیدکنند گان و خردهفروشان را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
