فریبا نباتی - دبیر گروه اجتماعی: در روزگاری که خبرهای بد سهم بزرگی از زندگیمان را گرفتهاند، دیدن نشانهای از حضور حیاتوحش در طبیعت، برای هر جامعهای امیدبخش است، نشانهای از اینکه هنوز بخشی از زیستبوم زنده مانده و گونههایی که سالها زیر فشار تخریب زیستگاه، تغییر اقلیم و مداخلات انسانی دوام آوردهاند، فرصتی برای ادامه بقا دارند. اما در دنیای حفاظت از طبیعت، هر خبر خوبی را نمیتوان منتشر کرد.
در سالهای اخیر، انتشار تصاویر و خبرهای مربوط به مشاهده گونههای جانوری در مناطق مختلف، به بخشی از جریان اطلاعرسانی محیطزیستی تبدیل شده است. هدف این اخبار، افزایش حساسیت عمومی، ایجاد علاقه به طبیعت و جلب حمایت برای حفاظت از گونههاست، اما گاهی همین اطلاعات، ناخواسته میتواند به تهدیدی برای همان حیاتی تبدیل شود که حفاظت از آن دغدغه ماست.
برای یک دوستدار طبیعت، تصویر یک پلنگ، خرس، یوز یا هر گونه ارزشمند دیگری در زیستگاه طبیعیاش، تصویری از امید است، اما برای شکارچی غیرمجاز، همان تصویر میتواند یک نشانی باشد. نام منطقه، یک صخره آشنا در پسزمینه عکس، توضیح درباره مسیر حرکت حیوان یا حتی اشارهای ساده به محل مشاهده، ممکن است قطعهای از یک پازل خطرناک را کامل کند.
حفاظت از حیاتوحش فقط به مقابله با شکارچیان، درمان حیوانات آسیبدیده، احیای گونهها یا اجرای طرحهای حفاظتی محدود نمیشود. گاهی حفاظت یعنی سکوت کردن؛ یعنی دانستن اینکه کدام اطلاعات منتشر شود و کدام اطلاعات باید برای امنیت طبیعت محفوظ بماند. چراکه طبیعت برای ادامه حیات، تنها به حمایت انسانها نیاز ندارد، گاهی به فاصله گرفتن انسانها و ناشناخته ماندن برخی پناهگاههایش نیازمند است.
این مسئله بهویژه درباره گونههای در معرض تهدید اهمیت بیشتری دارد. محل زادآوری، لانه، آبشخور، مسیر رفتوآمد یا نقطهای که حیوانی برای مدتی در آن مستقر شده، الزاما اطلاعات عمومی نیست. گاهی ارزشمندترین اطلاعات برای حفاظت، همان اطلاعاتی است که نباید عمومی شود. مسئله، پنهان کردن طبیعت از مردم نیست. رسانهها، فعالان محیطزیست و نهادهای مسئول، نقش مهمی در آگاهیبخشی دارند. طبیعت را باید به مردم شناساند، موضوع، مرز میان معرفی طبیعت و افشای اطلاعات حفاظتی آن است.
این مسئولیت البته فقط متوجه رسانهها نیست. امروز دیگر تنها رسانهها تولیدکننده خبر نیستند. دوربینها همهجا هستند؛ در دست گردشگرها، جیب کوهنوردان، در کوله طبیعتگردها و حتی در دسترس کسانی که از سر اتفاق در مسیر یک گونه قرار میگیرند. با این دوربینها هر رویدادی که در طبیعت رخ میدهد، میتواند چند ثانیه بعد روی صفحه هزاران تلفن همراه ظاهر شود.
همین موضوع، مسئولیت شهروندان را نیز دوچندان کرده و نشان میدهد که حفاظت از طبیعت، تنها وظیفه محیطبانان و کارشناسان نیست. در حفاظت از حیاتوحش و محیطزیست، بعضی خبرها اگرچه جذاباند، اما شاید گاهی بهترین کاری که برای نجات یک گونه، حفظ حیاتوحش و حراست از طبیعت میتوان انجام داد، نگفتن یک نام، منتشر نکردن یک نشانی و پنهان نگه داشتن یک ردپا باشد.
