هارون پاسخ داد من ترسیدم که بگویی: میان بنی اسرائیل تفرقه و جدایی انداختی و سفارش مرا در حفظ وحدت بنی اسرائیل رعایت نکردی [۲] بیم آن را داشتم که ببینی:
مردم ز حد خویش برون پا نهادهاند
راه هزار تفرقه بر خود گشادهاند [۳]
نکتۀ ظریف در اینجا است که هارون، با دو شرّ روبرو شد، شرِّّ گمراهیِ مردم و شرِّ تفرقه. و او پیشگیری از شرِّ تفرقه را ترجیح داده بود و خطر تفرقهافکنی را مهمتر از خطر سکوت در برابر انحراف و نجات یک گروه میدانست. [۴] و این استدلال را برای ارائه به موسی(ع) به منظور تبرئۀ خویش کافی میدانست. وقتی هارون جریان را شرح داد، موسی فهمید که وی بیتقصیر و معذور بوده، برای خودش و او دعا نمود. [۵]
نکته مهم این است که در قرآن کریم، تصمیم هارون مبنی بر ترجیح وحدت وپرهیز از تفرقه، تایید شده است زیرا در سوره انبیاء می فرماید: به یقین به موسی و هارون قدرت جداکنندۀ حق از باطل و نور که مایه یادآوری برای پرهیزکاران است عطا کردیم [۶]
دوم:
تفرقه در جامعه، غیر طبیعی، آسیب زننده و اجتناب پذیر است، رهبر معظم انقلاب در پیام های اخیر خود تاکید جدی در این زمینه داشتند: «تکتک جانفدایانی که، دلشان برای اسلام و انقلاب یا استقلال و سربلندی ایران میتپد، از این پس، بیش از پیش، برای پاسداری از وحدت صفوف منسجم و بههمپیوسته ملّت، اهتمام ورزند و اختلافات غیرموجّه و حتی موجّه را، به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند» [۷] «همانگونه که پیش از این مکرّراً و مؤکّداً تذکر داده شد، صیانت از وحدت و پرهیز از تفرقه و تنازع، اختلافات سیاسی و برجسته کردن تفاوتهای اجتماعی وظیفهی همگانی است»[۸] و امام خمینی(ره) نیز با توجه به همین آسیب می فرمود: اگر تمام پیامبران الهی امروز در یک شهر گرد آیند، هرگز با هم اختلاف نخواهند داشت؛ زیرا هدف و مقصد یکی است [۹]
دمیدن بر باد اختلاف وتفرقه با هر توجیه و هر استدلالی؛ و از سوی هرکسی می تواند به گلهای باغ جامعه آسیب بزند:
زباد تفرقه گویی گلی به باغ نماند [۱۰]
سوم:
تفرقه به معنی فرقه فرقه شدن، توان حداکثری جامعه را فرو می کاهد چه آنکه اصولا حقّ یکی اما باطل متعدد است از همین رو در صورت تفرقه، امکان گرد آمدن حول محور اساسی از بین می رود و تعدد نیز توقف ندارد وهمچنان تجزیه پذیر است. در یک نزاع، ممکن است یک طرف بر حق و دیگری بر باطل باشد و ممکن است هردو بر باطل باشند اما ممکن نیست هردو بر حق باشند زیرا حق یکی بیشتر نیست. باید کوشید که همه، حق را بشناسند و به آن ملتزم باشند. امیر المومنین در خطبه ۲۷ مسلمانان را نکوهش کرده میفرماید: دشمنان در باطل خود متحدند و شما در حق خویش تفرقه میکنید [۱۱] اینکه رهبر معظم انقلاب به پرهیز از تبدیل اختلافات موجّه به تفرقه، تاکید کرده اند، نشان از آن دارد که وحدت ویکپارچگی تا چه میزان ضرورت امروز جامعه ما است
چهارم:
در صورت گسترش تفرقه در جامعه؛ توجه از دشمن به سوی دوست معطوف می شود و انحراف در توجه نیز غفلت از دشمن را در پی خواهد داشت.
تفرقه موجب سلبِ معیّت (همراهی) خداوند می شود [۱۲] خداوند عنایت خود را بر جامعه ای تثبیت می کند که رویکرد جامعه جمعی وحداکثری باشد.
پافشاری بر مشترکات و دیدن نقاط همگرایی وهمسویی، از تکیه حداکثری بر اختلافات کاسته وتفرقه را در جامعه از ایفای نقش مخرّب باز می دارد.
اغلب اختلافات مخربی که در جوامع پدید می آید ریشه در خود برتر بینی و تجاوز از حق دارد. گفتگوهای اقناعی می تواند از دامن زدن به تفرقه پیشگیری کند. سکوت همواره در هر جای جهان به یک زبان است اما وقتی سخن گفته میشود، زبانها متفاوت میشود. یکی از راههایی که به تعبیر رهبر عزیز میتوان اتحاد مقدس را در جامعه نهادینه کرد، گفتگوهای برخواسته از دل و تکیه داده بر عقلانیت است
پنجم:
اکنون که ایران عزیز در معرض تهاجم ظالمانه دشمنی قرار گرفته است که نه اخلاق می شناسد و نه قانون و نه با نظم عمومی بین المللی همراهی می کند و فقط چنگال نشان میدهد، ضرورت دارد که سخنان و فرامین مقام معظم رهبری در پرهیز از تفرقه را به جد مورد توجه قرار دهیم. و از انسجامی که در بین هم میهنان عزیز در برابر دشمن به وجود آمده است صیانت کنیم. این انسجام علیرغم مشکلاتی که مردم در زمینه اقتصادی دارند، آوردن حداکثر توان مردم به میدان است وارزش بی بدیلی دارد، دلسردی آنان ویا ایجاد تفرقه در بین صفوف متحد مردم، هیچ کمکی به گذر از شرایط موجود نخواهد کرد. اتحاد رمز پیروزی است به قول صائب: شکر خدا که تفرقه ما را به هم نزد.
[۱] اعراف ۱۴۲ : قَالَ مُوسَیٰ لِأَخِیهِ هَارُونَ اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِیلَ الْمُفْسِدِینَ
[۲] طه ۹۴ : إِنِّی خَشِیتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَیْنَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِی
[۳] صائب تبریزی؛ دیوان اشعار ؛ متفرقات ؛ شمارهٔ ۴۳۰
[۴] تفسیر نور، محسن قرائتی، تهران:مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۳ ش، چاپ یازدهم؛ ذیل تفسیر آیه فوق
[۵] ترجمه تفسیر المیزان؛ جلد ۸؛ ص ۳۲۳
[۶] سوره انبیاء؛ آیه ۴۸: وَلَقَدْ آتَیْنَا مُوسَیٰ وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِیَاءً وَذِکْرًا لِلْمُتَّقِینَ
[۷] پیام ۷ خرداد ۱۴۰۵
[۸] پیام ۲۶ تیر ۱۴۰۵
[۹] امام خمینی، جهاد اکبر، ص ۳۰
[۱۰] قدسی مشهدی؛ غزلیات؛ شمارهٔ ۲۱۲
[۱۱] فیا عجبا! عجبا- و اللّه- یمیت القلب و یجلب الهمّ من اجتماع هؤلاء القوم علی باطلهم، و تفرّقکم عن حقّکم! فقبحا لکم و ترحا نهج البلاغه خطبه ۲۷
[۱۲] نهج البلاغه خطبه ۱۲۷ یَد اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ
ایرنا
