محیط رحم همچنین میزبان مجموعهای از میکروبها، بهویژه باکتریهاست که به آن «میکروبیوم رحم» گفته میشود. همه این باکتریها زیانآور نیستند و بعضی از آنها ممکن است به حفظ تعادل محیط رحم، کنترل التهاب و محافظت از سلولها کمک کنند. با افزایش سن، مقدار برخی گونههای مفید میتواند تغییر کند. بررسی این تغییرات اهمیت دارد، زیرا ممکن است بخشی از مشکلات لانهگزینی و ناباروری که تنها با سن تخمک یا کیفیت جنین توضیح داده نمیشوند، با وضعیت آندومتر و باکتریهای ساکن آن ارتباط داشته باشند.
رونگ لی، پزشک و پژوهشگر بیمارستان سوم دانشگاه پکن در پکن چین، به همراه اعضای گروه تحقیقاتی خود، مطالعهای درباره ارتباط افزایش سن باروری، تغییر باکتریهای موجود در آندومتر و آمادگی رحم برای لانهگزینی انجام داده است. پژوهشگران در این بررسی بهطور ویژه بر نوعی باکتری مفید به نام «لاکتوباسیلوس گاسری» تمرکز کردند. هدف آنها این بود که مشخص کنند کاهش این باکتری با افزایش سن چه ارتباطی دارد و آیا استفاده از خود باکتری یا مواد تولیدشده بهوسیله آن میتواند به محافظت از آندومتر و بهبود شرایط لازم برای بارداری کمک کند.
محققان نمونههای آندومتر ۱۴۹ زن ۲۰ تا ۴۵ ساله را که تحت درمان ناباروری قرار داشتند، بررسی کردند. شرکتکنندگان در سه گروه سنی کمتر از ۳۰ سال، ۳۰ تا ۳۵ سال و بیشتر از ۳۵ سال جای گرفتند. پژوهشگران مقدار و انواع باکتریهای موجود در نمونههای رحم را با یکدیگر مقایسه کردند. آنان یک سال بعد نیز وضعیت شرکتکنندگان را پیگیری کردند. در این مدت، ۹۳ زن انتقال جنین داشتند که به ۵۶ بارداری بالینی منجر شد. گروه تحقیقاتی همچنین پنج سویه مختلف لاکتوباسیلوس را آزمایش کرد و اثر آنها را بر سلامت سلولهای آندومتر سنجید. در مرحله بعد، سلولهای بافت همبند آندومتر انسان و موشهای مسن برای بررسی اثر ترکیبات تولیدشده بهوسیله لاکتوباسیلوس گاسری مورد مطالعه قرار گرفتند.
نتایج نشان دادند مقدار باکتریهای لاکتوباسیلوس در آندومتر زنان کمتر از ۳۰ سال بهطور قابلتوجهی بیشتر از دو گروه سنی دیگر بود. در میان این باکتریها، میزان لاکتوباسیلوس گاسری با افزایش سن کاهش پیدا میکرد. بااینحال، تنوع کلی میکروبهای رحم در گروههای سنی تفاوت چشمگیری نداشت. به بیان ساده، افزایش سن الزاما تعداد انواع باکتریها را تغییر نداده بود، بلکه تفاوت اصلی در کم یا زیاد شدن بعضی گونههای مشخص، از جمله لاکتوباسیلوس گاسری، دیده میشد.
پیگیری شرکتکنندگان نشان داد، نرخ بارداری در سه گروه سنی تفاوت قابل توجهی نداشت، اما زنانی که باردار شده بودند، در مقایسه با زنانی که بارداری نداشتند، لاکتوباسیلوس بیشتری در آندومتر خود داشتند. آزمایشهای تکمیلی نیز نشان داد، لاکتوباسیلوس گاسری در میان پنج سویه بررسیشده، بیشترین توانایی را برای چسبیدن به سلولهای آندومتر داشت و از ویژگیهای ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی برخوردار بود. خاصیت آنتیاکسیدانی به توانایی مقابله با آسیبهای سلولی ناشی از مولکولهای واکنشپذیر گفته میشود.
محققان سپس ترکیب مشخصی را که لاکتوباسیلوس گاسری تولید میکند، بررسی کردند. این ترکیب «اگزوپلیساکارید» یا به اختصار EPS نام دارد و نوعی ماده قندی پیچیده است که در اطراف برخی باکتریها ساخته میشود. آزمایش روی سلولهای بافت همبند آندومتر انسان نشان داد EPS میتواند به محافظت از این سلولها در برابر فرایندهای مرتبط با پیری آندومتر کمک کند. همچنین هنگامی که موشهای مسن با EPS بهدستآمده از لاکتوباسیلوس گاسری درمان شدند، میزان لانهگزینی جنین در آنها افزایش یافت.
اهمیت این یافته در آن است که شاید برای دستیابی به اثرات مفید، همیشه به مصرف باکتری زنده نیاز نباشد و بتوان از یک فرآورده مشخص باکتریایی استفاده کرد. به موادی که باکتریها تولید میکنند و ممکن است برای بدن سودمند باشند، «پستبیوتیک» گفته میشود. استفاده از پستبیوتیکها میتواند از نظر طراحی مداخلات بالینی امکانپذیرتر باشد، زیرا مقدار و ترکیب یک ماده مشخص را میتوان بهتر از یک جمعیت زنده باکتریایی کنترل کرد.
این نتایج که در نشریه علمی Cell Host & Microbe منتشر شدهاند، همچنین توجه پژوهشگران را از تخمک و جنین به محیط رحم گسترش میدهد. رحم ممکن است در آینده هدف قابلدسترستری برای بعضی درمانهای پستبیوتیکی باشد. بااینحال، پژوهشگران تأکید کردهاند که این مطالعه در مرحله ابتدایی است و بهتنهایی ثابت نمیکند تغییر میکروبیوم رحم علت پیری آندومتر یا پیامدهای نامطلوب بارداری است. بنابراین، زنان نباید برای درمان ناباروری بهصورت خودسرانه از مکملهای بدون نسخه لاکتوباسیلوس گاسری استفاده کنند، زیرا محصولات موجود برای این کاربرد تأیید و اعتبارسنجی نشدهاند و انجام مطالعات بیشتری ضروری است.
به گفته رونگ لی، پیری باروری زنان فرایندی چندبعدی است و علاوه بر ذخیره تخمدان و کیفیت جنین، سلامت آندومتر و محیط میکروبی آن نیز باید جدیتر مورد توجه قرار گیرد. یافتههای این پژوهش ظرفیت بالقوهای برای توسعه روشهای تازه بهبود باروری زنان، بهویژه در سنین بالاتر از ۳۵ سال، نشان میدهند، اما تبدیل آن به درمان انسانی ایمن و مؤثر به آزمایشهای بالینی دقیقتر و بررسی رابطه علت و معلولی نیاز دارد.
