کنارهگیری همزمان سردار ذوالقدر و انتصاب سردار محسن رضایی بهعنوان دبیر شعام و همزمان نماینده رهبری در شعام نیز تحول مهمی است. روشن نیست که آیا سابقه اجرائی-عملیاتی سردار رضایی دلیل اصلی انتصاب او بوده است. اگرچه نمیتوان یکی از این دو را رادیکالتر دانست، اما حداقل روشن است که سردار ذوالقدر به یادداشتتفاهم رأی مثبت داده بود، اما هنوز از نظر سردار رضایی درباره یادداشتتفاهم مطلع نیستیم؛ هرچند او را نمیتوان مخالف مذاکره دانست. به هر حال، با توجه به شناختی که از ایشان داریم، قرارگرفتن ایشان در رأس ساختار دبیرخانه امنیت ملی و روند مذاکرات تحول مهمی است. چند هفته آینده نشان خواهد داد که آیا ایشان بیشتر متمایل به پیشبرد روند صلح است یا با تکیه بر سابقه نظامی و جنگی، بر ابعاد نظامی متمرکز خواهد شد.
همچنین روشن نیست مواضع غیررسمیای که سردار ذوالقدر یک روز قبل از کنارهگیری برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد، مواضع واقعی شعام است یا یک مانور سیاسی. روشن است که اکثر این شرایط ششگانه برای ترامپ غیرقابل مذاکره است؛ اما شباهت این پیششرطها با متنی که قبل از مذاکرات اسلامآباد اعلام شد، درخور توجه است. به هر حال، اگر ایران قصد پافشاری بر این پیششرطها را داشته باشد، بسیار بعید است که اساسا مذاکرهای جدی در کار باشد.
از سوی دیگر و به رغم اینکه بیش از 10 روز از اعلام نزدیکبودن ایران و عمان به توافقی درباره مسیرهای موقت برای کشتیرانی در تنگه گذشته، هنوز نشانهای از نزدیکبودن امضای توافق دیده نمیشود. ممکن است همچنان یکی، دو نکته فنی و حقوقی باقی باشد، اما احتمالا مسئله اصلی مفیدبودن چنین توافقی است. در شرایطی که ایران تأکید کرده صرف توافق بر سر مسیرها موجب بازگشایی تنگه نخواهد شد، ممکن است این سؤال برای عمان مطرح باشد که در این صورت چرا اساسا باید توافقی بیحاصل را امضا کند.
به این ترتیب، ظاهرا با نوعی بنبست در مذاکره با عمان و آمریکا مواجه هستیم. اگر واقعا اینگونه باشد و مواضع حداکثری همه طرفها موجب بنبستی شده باشد، سؤال این است که رویکرد جایگزین هریک از طرفین چگونه میتواند باشد؟ اظهارات و توییتهای یکی، دو روز اخیر ترامپ حکایت از بیبرنامگی او در حوزه نظامی و تمرکز او بر افزایش فشارهای اقتصادی دارد.
اگر بنا بر بنبست باشد، مقامات ما باید حساب کنند که با توجه به شرایط داخلی، چه تدابیری برای یک دوره شاید حداقل ششماهه محاصره دریایی و احیانا اقداماتی شبیه حمله به دو پل در آققلا و... میتوانند بیندیشند؟ بهعلاوه، به رغم برخی پیشبینیها در داخل، بهای نفت و نیز نرخ بهره اوراق 10ساله خزانه و بازدهی شاخص S&P500 در آمریکا با وضعیتی بحرانی فاصله دارد. دیروز (دوشنبه) با وجود بستهبودن تنگه هرمز و نیمهبستهبودن بابالمندب، بهای نفت برنت حدود 85 دلار بود. مقامات ما باید این فاکتورها را نیز در محاسبات خود در نظر بگیرند.
شرق
