گروه سیاسی ایسکانیوز، تاریخ سیاسی چند دهه گذشته ایران، تنها مجموعهای از تقویمها و اتفاقات گذرا نیست؛ بلکه آیینهای است که اگر درست به آن بنگریم، مسیر آینده را پیش روی ما میگشاید. برای درک پیچیدگیهای سیاسی امروز، بازگشت به نقاط عطف تاریخ معاصر، بهویژه دوران ملی شدن صنعت نفت و تلاطمهای دهه سی و دهه چهل، ضرورتی اجتنابناپذیر است. در آن دوران، تقابل میان اراده ملی و نقشههای استعماری، چهرههای بسیاری را به میدان آورد که برخی در تراز قدرت گم شدند و برخی دیگر تا آخرین نفس در مسیر استقلال ایستادند. برای واکاوی این روایتهای تاریخی و استخراج درسهایی که میتوان از شکستها و پیروزیهای گذشته گرفت، در اینباره ایسکانیوز با سید امیر مکی، پژوهشگر تاریخ، به گفتوگو نشست، آنچه میخوانید مشروح ان گفتوگوی تاریخی است.
ایسکانیوز: آقای دکتر، شما نسبتی با آقای حسین مکی دارید؛ یکی از چهرههای شاخص تاریخ معاصر ایران، بهویژه در ایامی که کشور درگیر ملی شدن صنعت نفت و حوادث پرتلاطم سال ۱۳۳۲ بود. اگر بخواهیم کمی صمیمیتر بپرسیم، در فضای خانوادگی شما، وقتی اسم آقای حسین مکی میآید، بهخصوص در روزهایی که سالگرد آن وقایع نزدیک میشود، روایتهای خانواده از آن روزهای پرتلاطم چگونه است؟
سید امیر مکی: من نوه برادر مرحوم سید حسین مکی هستم. به تبع گذراندن دوران جوانی و نوجوانی، ما در خانواده از کودکی با نام ایشان آشنا شدیم. اکنون هم هر زمان که نام ایشان مطرح میشود، بهخصوص در ایام خاصی مثل سی تیر، ۲۸ مرداد و از همه مهمتر ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، شدت و حدتی که تصویر «ملینفت» به ذهن ما خطور میکند، بسیار زیاد میشود.
آقای حسین مکی یکی از طلایهداران صنعت نفت بود و به نوعی از اثرگذاران آن دوران بود. تا جایی که طبق گفته خود مرحوم مصدق، ایشان «دست راست» مصدق بود. در واقع، آقای حسین مکی یکی از چهرههای برجستهای بود که در مسیر ملی شدن صنعت نفت حضور داشت. با اتفاقاتی که در مجلس پانزدهم و شانزدهم افتاد و نفت ملی شد، مردم به پاس قدردانی از ایشان به عنوان سرباز فداکار وطن، او را در دوره هفدهم با ۱۱۲ هزار رأی به عنوان نماینده اول تهران انتخاب کردند.
ایسکانیوز: شما از التهابات روزهای ۱۳۳۲ برای جوانترهای خانواده چه میگویید؟
سید امیر مکی: ما در سال ۱۳۳۲ …
