به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، تجربه دوران کرونا و تجاوزگریهای دشمن در ماههای گذشته، نظام آموزشی ایران را با چالشی بنیادین روبهرو کرد: آیا فناوری میتواند جایگزین تعامل انسانی در کلاس درس شود؟ در حالی که بازگشت به آموزش حضوری اولویت اول بسیاری از سیاستگذاران است، اما گسست میان دنیای دیجیتال و کتابهای درسی همچنان احساس میشود.
از یک سو، عقبماندگیهای تحصیلی حاصل از آموزش مجازی نیازمند برنامههای جبرانی هوشمند است و از سوی دیگر، شکاف دیجیتال در مناطق محروم، عدالت آموزشی را به مخاطره انداخته است.
در این میان، پرسش اساسی این است که آیا وزارت آموزشوپرورش تنها به دنبال بازگشت به روال پیشین است یا در پی تدوین یک راهبرد ترکیبی برای آیندهای است که در آن فناوری، نه به عنوان جایگزین، بلکه به عنوان مکمل آموزش عمل کند؟
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش را بخوانید:
حکیمزاده در پاسخ به اینکه آیا با وجود تجربیات سالهای کرونا و جنگهای اخیر، نظام آموزشی همچنان به جای راهبردهای کیفیتمحور به بخشنامههای دستوری اکتفا میکند، اظهار کرد: به دلیل شرایط خاصی که در سالهای گذشته پیش آمد، وزارت آموزشوپرورش ناچار شد در بازههای زمانی مشخصی آموزش حضوری را تعطیل کرده و یادگیری را در بستر فضای شاد ارائه دهد.
وی با اشاره به تجربیات دوران کرونا و همچنین جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان اضافه کرد: در آن مقطع، فضای مجازی به بستر اصلی آموزش تبدیل شد و معلمان و دبیران با وجود دشواریهای بسیار، تلاش کردند تا روند آموزش متوقف نشود.
او با طرح این نکته که فضای مجازی برای تمامی مقاطع یکسان نیست، بیان کرد: در دوره ابتدایی به دلیل ویژگیهای دوران رشد دانشآموزان و اقتضائات خاص این سن، بستر مجازی ابزاری کارآمد برای ارائه آموزشهای مطلوب و تعاملی نیست.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش در ادامه افزود: فضای مجازی نمیتواند جایگزین رشد اجتماعی، عاطفی و ابعاد تربیتی دانشآموزان شود و این مسئله تنها محدود به کشور ما نیست، بلکه پژوهشهای بینالمللی نیز بر همین حقیقت تأکید دارند.
حکیمزاده در واکنش به پرسشی درباره نحوه جبران ضعفهای تحصیلی، گفت: بسیاری از کشورهای جهان اقدامات جبرانی متعددی را برای تقویت مهارتهای سواد پایه و مهارتهای اجتماعی دانشآموزان انجام دادند و ما نیز در این مسیر گام برداشتهایم.
وی با بیان اینکه برای رفع این چالشها برنامه حامی (حمایت از آموزش مستمر یادگیرندگان) را اجرا میکنیم، تصریح کرد: این برنامه به دانشآموزانی که در دروس فارسی، ریاضی و علوم نیاز به تلاش بیشتر دارند، کمک میکند تا از طریق پانزده هزار و چهلوهفت پایگاه در سراسر کشور، از برنامههای تقویت یادگیری بهرهمند شوند.
وی در پاسخ به موضوع آموزش ترکیبی و مدلهای استاندارد یادگیری، اظهار کرد: یکی از برنامههای اصلی ما، توانمندسازی معلمان برای آموزش در فضای ترکیبی است.
او با تحلیل تجربه دوران کرونا اضافه کرد: معلمان با زحمتی بسیار، مهارتهای کار با فناوری و فضای مجازی را آموختند و این دستاورد مثبتی بود، اما متأسفانه پس از بازگشت به آموزش حضوری، گویی تمام توجهات دوباره به حالت سنتی بازگشت.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش با اشاره به غفلت از ظرفیتهای دیجیتال بیان داشت: ما از پتانسیل فضای مجازی برای غنیسازی منابع یادگیری، ایجاد شبکههای ارتباطی منسجم در خارج از کلاس درس و اجرای روشهایی نظیر آموزش معکوس غافل شدیم، در حالی که این موارد ارکان اصلی آموزش ترکیبی هستند. مسئولیت ناکارآمدی در ارزیابی و سنجش یادگیری
حکیمزاده در پاسخ به این پرسش که مسئولیت عدم طراحی ابزارهای نوین سنجش و تکیه بر معیارهای سنتی مانند ساعت تدریس بر عهده کیست، اظهار کرد: لازم است توجه داشته باشیم که من در حال حاضر در مورد دوره ابتدایی صحبت میکنم و در این مقطع، ارزیابی ما بهصورت فرایندی، کیفی و توصیفی است.
وی با بیان اینکه بحث آزمونها و ارزیابیهای سختگیرانه بیشتر مربوط به دورههای متوسطه است، افزود: در آن زمینه، همکاران مربوطه باید پاسخ دهند.
او با تأکید بر اینکه بحث بر سر مقصر دانستن افراد نیست، تصریح کرد: مسئله اصلی این است که فضای مجازی اساساً محیط مناسبی برای تربیت یکپارچه نیست و این یک واقعیت علمی است که در پژوهشهای تمامی کشورهای جهان به رسم پذیرفته شده است.
حکیمزاده در پاسخ به اینکه آیا میتوان با ارائه ابزارهای باکیفیتتر در آموزش مجازی، نابرابری تحصیلی را از بین برد، اظهار کرد: در حال حاضر تأکید ما بر این است که برنامههای آموزشی در دوره ابتدایی به صورت حضوری اجرا شوند، چرا که آموزش حضوری در این مقطع کارآمدی بسیار بیشتری نسبت به آموزش مجازی دارد.
وی با اشاره به برنامه حامی اضافه کرد: به دلیل اینکه در سالهای اخیر امکان ارائه مؤثر و مداوم آموزشهای حضوری وجود نداشت، بر این نکته تأکید کردیم که برنامههای تقویت یادگیری در قالب این طرح، حتماً به صورت حضوری اجرا شود.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش در واکنش به این پرسش که آیا با احتمال مجازی شدن دوباره آموزشها، برنامه حامی با شکست مواجه نمیشود، بیان کرد: برنامه ما با شکست مواجه نمیشود؛ چرا که این روند از دیماه تا پایان خرداد آغاز شده بود و از دی تا اسفند به صورت حضوری و پس از آن به صورت مجازی پیش رفت.
او با بیان اینکه تابستان جاری نیز برنامهها به صورت حضوری برگزار میشود، تصریح کرد: پیشبینی کردهایم که در طول سال تحصیلی، متناسب با شرایط موجود، برنامههای تقویت یادگیری در محیطهای مثبت (طرح حامی) چه به صورت حضوری و چه مجازی حتماً اجرا گردند. شکاف دیجیتال و مسئولیت تجهیز مناطق محروم
حکیمزاده در پاسخ به چالش شکاف دیجیتال، اظهار کرد: این موضوع نیازمند حمایت همهجانبه سازمانهای بیرونی است؛ برای نمونه، در مناطقی که اینترنت پایدار نداریم، کمکها باید از سوی وزارت ارتباطات صورت گیرد که خوشبختانه در این راستا تفاهمنامههایی امضا شده و حمایتهای مناسبی در زمینه تقویت سرورها در جریان است.
وی با اشاره به رویکردهای دکتر پزشکیان برای محرومیتزدایی از فضاهای آموزشی، افزود: برای برابر کردن امکانات آموزشی، دو محور اصلی دنبال شده است؛ نخست احداث مدارس که در دو سال اخیر با مشارکت مردم در سراسر کشور در حال انجام است.
او با بیان اینکه محور دوم، بهرهگیری از مسئولیت اجتماعی صنایع بزرگ است، گفت: صنایع بزرگ و پتروشیمیها موظف شدهاند تا مدارس مناطق محروم را به فناوریهای لازم مجهز کنند.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش تصریح کرد: برای انتخاب نوع فناوری بهگونهای که فرصتهای برابر برای دانشآموزان مناطق کمتر برخوردار ایجاد شود، زمان زیادی صرف بررسی الگوهای متعددی از جمله نمونههای جهانی کردیم.
وی ادامه داد: در همین راستا، سری اول تلویزیونهای مجهز که به عنوان منبع آموزشی در کلاسها مورد استفاده قرار میگیرند، تهیه شده و با اولویت مناطق محروم توزیع خواهند شد و پیگیری برای سری دوم این تجهیزات نیز در حال انجام است.
حکیمزاده در تبیین ویژگیهای آموزش مؤثر در دوران کودکی اظهار کرد: برای آنکه فضای مجازی بستری مفید باشد، تمامی ابعاد آموزشی باید بهطور یکپارچه در کنار هم قرار گیرند، اما حتی با وجود این شرایط، با توجه به ویژگیهای خاص رشد کودکان، آموزش مجازی هرگز نمیتواند جایگزین کامل آموزش حضوری شود.
وی با اشاره به ضرورت آمادگی برای شرایط اضطراری افزود: با این حال، در مواقعی که استفاده از فضای مجازی لازم است، باید ویژگیهای کیفی لازم را داشته باشد.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش با بیان اینکه سال گذشته با حمایت رئیسجمهور، تلاشهای گستردهای برای تقویت سرورها صورت گرفته است، تصریح کرد: ما در دوره ابتدایی بر روی طراحی آموزشی متناسب با این مقطع در فضای مجازی متمرکز هستیم.
او با تأکید بر این نکته که انتقال ساده مدلهای حضوری به فضای مجازی کارآمد نیست، اضافه کرد: اجزای تدریس در فضای مجازی باید متفاوت از فضای حضوری پیادهسازی شوند و این امر مستلزم آن است که معلم، فارغ از صرف حضور در کلاس، آمادگیهای تخصصی لازم را کسب کرده باشد.
حکیمزاده با طرح این موضوع که الگوهای گوناگونی برای توانمندسازی معلمان طراحی شده است، گفت: ما در راستای این هدف، جشنوارهای تحت عنوان «تدریس فعال و مؤثر در فضای مجازی» برای دوره ابتدایی برگزار کردیم.
وی با اشاره به دریافت نزدیک به پنجاههزار تجربه موفق از سوی معلمان، اظهار کرد: این آثار در حال بررسی هستند تا تجارب برتر بهعنوان الگوهایی کاربردی در اختیار تمامی همکاران قرار گیرند.
او در ادامه با تأکید بر لزوم بهرهگیری از ظرفیتهای دیجیتال بیان کرد: حتی اگر شرایط به گونهای باشد که صددرصد آموزشها بهصورت حضوری برگزار شود، باز هم نباید از پتانسیلهای فضای مجازی برای غنیتر کردن منابع یادگیری و ارتباط مستمر با دانشآموزان غافل شد.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش در واکنش به این پرسش که آیا باید کاملاً به فضای مجازی رفت یا بهطور کامل به آموزش حضوری بازگشت، اظهار داشت: برنامه ما این است که بهجای اتخاذ موضعهای سخت و متضاد، آمادگیهای لازم را برای هر دو شرایط داشته باشیم. سناریوهای آغاز سال تحصیلی و اولویت حضور فیزیکی
وی با بیان اینکه وزیر محترم بر اولویت آموزش حضوری از اول مهرماه تأکید کردهاند، افزود: ما تمامی سناریوهای مختلف را با توجه به الزاماتی که دارند تدوین کردهایم.
حکیمزاده در ادامه تصریح کرد: این برنامهها در اجلاس رؤسای مناطق آموزشوپرورش کشور در هفتههای آینده به اشتراک گذاشته خواهد شد تا آمادگیهای لازم متناسب با شرایط موجود در سراسر کشور ایجاد شود.
حکیمزاده در پاسخ به نگرانیها درباره افت کیفیت یادگیری و عقبماندگی تحصیلی دانشآموزان در دوران آموزش مجازی، گفت: همانطور که اشاره شد، ما برنامه حامی (حمایت آموزشی مستمر یادگیرندگان) را از پانزدهم تیرماه به طور فعال اجرا میکنیم.
او با توضیح جزئیات این طرح اضافه کرد: تمامی دانشآموزانی که در کارنامه نوبت دوم آنها عبارت «نیازمند تلاش» درج شده است و همچنین دانشآموزانی که خانوادههایشان نیاز به تقویت مهارتهای سواد پایه را احساس میکنند، میتوانند در پایگاههای حامی ثبتنام کنند.
وی با بیان اینکه این پایگاهها در تمامی مناطق کشور فعال شدهاند، اظهار کرد: در این مراکز، کلاسهای جبرانی برای دروس فارسی، ریاضی و علوم برگزار میشود.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش با تأکید بر کیفیت محیط یادگیری افزود: به ما تأکید شده است که در این پایگاهها حتماً بر تفاوتهای فردی توجه شود و محیطی مثبت ایجاد گردد تا دانشآموزان با اطمینان و آرامش، ضعفهای یادگیری خود را جبران کنند.
حکیمزاده با اشاره به بازدیدهای میدانیاش از استانهای مختلف تصریح کرد: استقبال خانوادهها از این طرح بسیار خوب بوده است، چرا که این خدمات بهطور صددرصد رایگان ارائه میشود.
او با بیان اینکه این برنامه کاملاً منسجم، منظم و هدفمند است، اضافه کرد: امیدواریم با پیگیریهای صورتگرفته، این طرح به یک «طرح ملی در راستای عدالت آموزشی» تبدیل شود و حمایتهای لازم را از سازمانهای بیرونی نیز دریافت کنیم تا تمامی ضعفهای یادگیری دانشآموزان بهطور کامل جبران گردد. تربیت؛ فراتر از انتقال مفاهیم علمی
حکیمزاده درباره جایگزینی فضای مجازی با آموزش حضوری، اظهار کرد: آموزش و تربیت مفهومی بسیار گستردهتر از انتقال مجموعهای از مفاهیم علمی است؛ مفاهیمی که شاید فناوری بتواند آنها را منتقل کند، اما ارتباط منظم، بازخوردهای زنده و تعاملات عاطفی میان دانشآموزان و همکلاسیها، طبیعتاً در فضای مجازی امکانپذیر نیست.
وی با بیان اینکه نباید این مسئله را به دنبال یافتن یک مقصر خاص فروکاست، اضافه کرد: در راستای دستور رئیسجمهور مبنی بر اصلاح روشهای آموزش و تحول در محیطهای یادگیری، سال گذشته دورههای آموزشی گستردهای در سراسر کشور برگزار کردیم.
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش با تشریح محورهای این دورهها گفت: این آموزشها بر سه محور اصلی کاربست موثر فناوری و هوش مصنوعی، آموزش معکوس و مدلهای آموزش ترکیبی متمرکز بود که در سال جاری نیز از اولویتهای اصلی ما هستند.
او با طرح این نکته که در شرایط عادی نیز بهترین مدل، بهرهگیری از هر دو فضای مجازی و حضوری است، تصریح کرد: برای تبدیل فضای مجازی به یک فرصت واقعی، نیازمند توانمندسازی معلمان و بهرسمیت شناختن نظاممند ظرفیتهای مجازی در برنامههای درسی هستیم.
وی در واکنش به ضرورت ارتقای کیفیت آموزش، بیان داشت: بخش مربوط به توانمندسازی معلمان در دوره ابتدایی، سال گذشته آغاز شد و امسال نیز ادامه دارد؛ اما در کنار این تلاشها، تقویت زیرساختهای فناوری برای ارزیابیهای موثر و مبتنی بر اهداف برنامه درسی، میتواند مکمل این مسیر و عاملی برای افزایش بهرهوری باشد. راهکارهای خروج از بنبست آموزش آنلاین
معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت داشتن نقشهای جایگزین برای ارتقای کیفیت آموزش آنلاین و جلوگیری از سیکل معیوب گذشته، اظهار کرد: اگرچه با عبارت سیکل معیوب موافق نیستم، اما برای آمادگی در برابر هرگونه اتفاق پیشبینیناپذیر، تلاش میکنیم تا زیرساختها را تقویت کنیم.
او با اشاره به پیگیریهای رئیسجمهور افزود: در اوج شرایط بحرانی، سرورهای شاد تقویت شدند تا پاسخگوی نیازهای آموزشی باشند.
وی با اشاره به وجود یک دیدگاه راهبردی در این زمینه، بیان کرد: اگر نگاهی ملی داشته باشیم و به جای تعدد پیامرسانها، بر روی تعداد محدودی از آنها تمرکز کنیم و آموزشوپرورش را بهعنوان یک دغدغه ملی در اولویت قرار دهیم، بازدهی بسیار بیشتری خواهیم داشت.
حکیمزاده در پایان تصریح کرد: موفقیت در آموزش مجازی به سه عامل حیاتی بستگی دارد؛ نخست، زیرساختهای فناوری قدرتمند که پاسخگوی نیاز پانزده تا شانزده میلیون دانشآموز باشد؛ دوم، توانمندسازی معلمان از نظر نگرش و مهارت برای تدریس آنلاین و سوم، برنامهریزی علمی و نظاممند برای تمام ارکان آموزش، از جمله منابع یادگیری و ارزیابیهای موثر.
انتهای پیام/ محمد شفیعی مقدم
