به گزارش خبرنگار ایسکانیوز از تهران؛ سیدیعقوب زراعتکیش رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب و استادتمام اقتصاد، در گفتوگوی اختصاصی با ایسکانیوز با نگاهی فراتر از روایتهای کلیشهای و شعاری، از تجربه حضور میدانی دانشگاه در روزهای بحرانی جنگ، بازتعریف نقش نهاد علم در میدان واقعی جامعه و جهتدهی پژوهشهای دانشگاهی به سمت نیازهای راهبردی کشور سخن گفت؛ روایتی که در آن دانشگاه نه یک ساختمان آموزشی، بلکه یک سازوکار اجتماعی برای تولید راهحل، تقویت تابآوری ملی و تبدیل علم به ابزار حکمرانی در شرایط فشارهای بینالمللی و تحریمهای پیچیده است. زراعتکیش در این گفتوگو، ضمن تشریح نقش همافزای اساتید، دانشجویان و کارکنان در میدان صنعت، به پروژههای دانشبنیان، سرمایهگذاریهای درمانی، چشمانداز اقتصاد مقاومتی و تحلیل مؤلفههای امنیت غذایی و انرژی در نظم جدید جهانی پرداخت و تأکید کرد دانشگاه آزاد تهران غرب تلاش کرده است علم را از فضای تئوریک بیرون بکشد و در متن واقعیتهای سخت کشور جاری کند.
خبرنگار ایسکانیوز: در شرایطی که کشور درگیر جنگ تحمیلی و همزمان تحت فشار تحریمها و تهدیدهای امنیتی قرار دارد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب چگونه وارد میدان شد و چه رویکردی را در این وضعیت اتخاذ کرده است؟
زراعتکیش: در ابتدای جنگ، به فرمان رهبر انقلاب، مردم مبعوث شده و به میدان آمدند؛ یک بسیج عمومی شکل گرفت که در آن هر نهاد و هر مجموعهای باید سهم خود را از مسئولیت تاریخیاش ادا میکرد. دانشگاه نیز جزئی از همین مردم است. دانشگاه نمیتواند در لحظهای که جامعه درگیر بحران است، صرفاً در قالب کلاس درس، مقاله و برنامههای آموزشی باقی بماند. ما در واحد تهران غرب از همان ابتدا تلاش کردیم این واقعیت را بپذیریم که دانشگاه اگر در بحران، مسئلهمحور نشود، در زمان ثبات نیز اثرگذار نخواهد بود.
بنابراین، علاوه بر وظایف آموزشی و علمی، تلاش کردیم ظرفیتهای پژوهشی، فرهنگی و اجتماعی دانشگاه را در مسیر کمک به کشور فعال کنیم. ما درک کردیم که در شرایط تحریم و فشار خارجی، مسائل کلیدی مثل امنیت غذایی، مدیریت انرژی، گمرک، زنجیره تامین، و حتی پدافند اقتصادی، از سطح یک بحث کارشناسی فراتر رفته و به مسائل حیاتی برای بقا و پایداری ملی تبدیل شدهاند. به همین دلیل، پژوهشهای ما نیز باید به این سمت و سو هدایت میشد و اساتید ما در این زمینه وارد میدان میشدند. خبرنگار ایسکانیوز: شما از حضور میدانی دانشگاه سخن گفتید. این حضور چگونه شکل گرفت و چه بخشهایی از دانشگاه در این روند مشارکت داشتند؟
زراعتکیش: حضور میدانی ما یک حضور تشریفاتی نبود. ما در میدان صنعت، ۵۵ شب فعالیت مستمر داشتیم و این نکته بسیار مهم است. وقتی میگوییم دانشگاه در میدان حضور داشت، یعنی تمام ارکان دانشگاه از کادر اداری گرفته تا هیئت علمی و دانشجویان، در یک همافزایی واقعی وارد عمل شدند. نکته مهمتر این است که این مشارکت، جناحی یا محدود نبود؛ همه اساتید ما با همه تفکرات در این میدان حضور داشتند، گفتوگو کردند، مصاحبه کردند و تأثیرگذاری داشتند.
در همان فضا، میتوانستید ببینید یک استاد خوشنویس حضور دارد و با هنر خطاطی، مفهوم مقاومت و رشادت مردم را تصویرسازی میکند. یک استاد دیگر در حوزه شبهات دینی صحبت میکند و تلاش میکند در فضای روانی جامعه، آرامش معرفتی ایجاد کند. اساتید حوزه مشاوره و روانشناسی میآیند و درباره تابآوری و مدیریت اضطراب اجتماعی صحبت میکنند. این یعنی دانشگاه به جای آنکه فقط در نقش تولیدکننده مدرک ظاهر شود، در نقش تولیدکننده معنا و امنیت روانی جامعه وارد میدان شده است.
همزمان دانشجویان ما از طریق کانونهای فرهنگی، انجمنهای علمی و ... فعال بودند. بسیج کارکنان، بسیج اساتید و بسیج دانشجویی نیز مشارکت داشتند. در واقع، ما با یک مشارکت شبکهای و چندلایه روبهرو بودیم. این مشارکت نشان داد که دانشگاه میتواند در شرایط بحران، هم یک پشتوانه فکری باشد و هم یک بازوی اجتماعی. خبرنگار ایسکانیوز: این ۵۵ شب حضور میدانی چه دستاوردی برای دانشگاه داشت و آیا این روند پس از آتشبس متوقف شده؟
زراعتکیش: خیر، متوقف نشده. این یکی از نکات مهم است. ما توانستیم با مردم و مساجد منطقه میدان صنعت یک همافزایی واقعی ایجاد کنیم. این همافزایی فقط به معنی حضور فیزیکی نبود؛ به معنی اعتمادسازی اجتماعی بود. یعنی مردم احساس کردند دانشگاه کنار آنهاست. و این دقیقاً همان سرمایه اجتماعی است که در زمان بحران، ارزشش از بسیاری از منابع اقتصادی هم بالاتر است.
بعد از اعلام آتشبس نیز، همچنان اساتید و دانشجویان حضور فعال خود را ادامه دادند. این یعنی یک روحیه تازه در دانشگاه شکل گرفت؛ روحیهای که دانشگاه را به سمت مسئولیتپذیری عملی سوق داد. ما خودمان را قطرهای کوچک از دریای بیکران نظام اسلامی میدانیم، اما همین قطره اگر در جای درست قرار گیرد، میتواند بخشی از یک جریان بزرگ اثرگذاری باشد. خبرنگار ایسکانیوز: شما اشاره کردید که پژوهشهای دانشگاه به سمت پروژههای کاربردی سوق پیدا کرده است. این تغییر رویکرد دقیقاً در چه محورهایی تعریف شده است؟
زراعتکیش: ما در واحد تهران غرب، با توجه به شرایط کشور و شرایط منطقه، به این جمعبندی رسیدیم که پژوهش اگر به نیازهای واقعی کشور پاسخ ندهد، تبدیل به یک فعالیت کماثر و گاهی تزئینی میشود. بنابراین پروژههای پژوهشی ما به سمت پژوهشهای کاربردی و مأموریتمحور سوق پیدا کرد.
در این مسیر، سه محور کلیدی به عنوان محورهای اصلی تمرکز پژوهشی دانشگاه تعریف شد. محور نخست، موضوعات دفاعی است. یعنی بخشی از ظرفیت پژوهشی دانشگاه باید در حوزههای دفاعی، امنیتی و پدافندی به کار گرفته شود. زیرا امروز امنیت کشور فقط با سلاح تعریف نمیشود، بلکه با دانش، فناوری و قدرت علمی نیز تعریف میشود. در دنیای امروز، جنگها جنگهای ترکیبی هستند؛ ترکیبی از اقتصاد، رسانه، فناوری و عملیات روانی. بنابراین دانشگاه باید در این میدان، تولیدکننده ابزارهای علمی بازدارنده باشد.
محور دوم، امنیت غذایی است. ما در شرایطی هستیم که تحریمها به حداکثر خود رسیده و دشمن به دنبال فشار بر معیشت مردم است. امنیت غذایی در چنین شرایطی یعنی حفظ ثبات اجتماعی و حفظ استقلال اقتصادی. این مسئله تنها به کشاورزی محدود نیست؛ بلکه به زنجیره تامین، نهادهها، کود شیمیایی، حملونقل، ذخیرهسازی و حتی دیپلماسی اقتصادی مرتبط است.
محور سوم نیز انرژی است. انرژی، شریان اقتصاد جهان است. تجربه دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ و حتی بحرانهای سال ۲۰۱۱ نشان داده است که بسیاری از بحرانهای اقتصادی دنیا ریشه در انرژی دارد. امروز نیز افزایش قیمت سوخت، نوسان بازار جهانی و محدودیتهای صادراتی، میتواند اقتصاد کشورها را وارد شوک کند. بنابراین تحقیقات در حوزه انرژی، برای ما یک ضرورت راهبردی است نه یک انتخاب علمی. خبرنگار ایسکانیوز: در صحبتهای شما، نقش تنگه هرمز و بحران جهانی انرژی و غذا پررنگ است. تحلیل شما از آینده این بحرانها چیست؟
زراعتکیش: ببینید، دشمن آمریکایی عملاً در پروژه محاصره دریایی و آنچه میتوان آن را دزدی دریایی نامید، تا حد زیادی موفق نبوده و تصور من این است که این روند نمیتواند طولانی باشد. چرا؟ چون تابآوری ایران در چنین شرایطی، از بسیاری از کشورهای جهان بیشتر است. اما نکته مهمتر این است که تابآوری جهان در برابر بحران تنگه هرمز بسیار پایینتر از تصور عمومی است.
اگر تنگه هرمز دچار اختلال شود، فقط ایران آسیب نمیبیند. دنیا آسیب میبیند. بخش قابل توجهی از نفت جهان از این مسیر عبور میکند. بخش قابل توجهی از گاز و فرآوردههای حیاتی از همین مسیر منتقل میشود. حتی بسیاری از مواد اولیه صنایع کشاورزی و شیمیایی نیز وابسته به این مسیر هستند. اگر کود شیمیایی عبور نکند، یعنی تولید غذا در بسیاری از کشورها دچار اختلال میشود. اگر گاز هلیوم عبور نکند، صنایع حساس دنیا در حوزه پزشکی، فناوری و تجهیزات پیشرفته دچار مشکل میشود. اگر صادرات گاز طبیعی محدود شود، کشورهای پرجمعیت دنیا با بحران جدی مواجه خواهند شد. اینها شوخی نیست؛ اینها ستونهای اقتصاد جهانی است.
بنابراین اگر این وضعیت طولانی شود، هزینه آن برای جهان بسیار سنگین خواهد بود و دنیا تاب تحملش را فقط چند روز دارد. در چنین شرایطی، قطعاً فشار جهانی برای پایان دادن به این وضعیت افزایش پیدا میکند. به همین دلیل معتقدم این روند ادامهدار نخواهد بود. خبرنگار ایسکانیوز: در کنار این تحلیلهای کلان، وضعیت دانشگاه در حوزه اجرایی و توسعهای چگونه بوده است؟ آیا جنگ باعث توقف برنامههای دانشگاه شد؟
زراعتکیش: طبیعتاً شرایط جنگی و جنگ تحمیلی سوم، موجب مکثهایی در روند فعالیت دانشگاه شد. اما پس از آتشبس، ما فعالیتها را با جدیت بیشتری آغاز کردیم. بهویژه در حوزه بهداشت، درمان و زیرساختهای بیمارستانی، سرمایهگذاری بسیار خوبی انجام دادهایم و فکر میکنم ظرف یک هفته آینده خبرهای مهمی در این زمینه اعلام خواهد شد.
این حوزه برای ما اهمیت ویژه دارد، زیرا سلامت عمومی در شرایط بحران، یکی از ستونهای امنیت اجتماعی است. وقتی نظام سلامت تقویت شود، تابآوری جامعه نیز افزایش پیدا میکند. دانشگاه باید بتواند در این حوزه نقشآفرینی واقعی داشته باشد، نه فقط نقش آموزشی. خبرنگار ایسکانیوز: در حوزه دانشبنیان و فناوری چه اقداماتی در واحد تهران غرب در حال انجام است؟
زراعتکیش: ما پروژههای دانشبنیان را به عنوان موتور درآمدزایی پایدار دانشگاه و ابزار پیوند دانشگاه با صنعت تعریف کردهایم. در زمینه تولید محصول صنعتی دانشبنیان روغن نانو، پروژه تا مراحل پایانی پیش رفته است و پیشبینی میکنیم تا پایان سال مالی جاری به بهرهبرداری برسد. این محصول میتواند علاوه بر اثرگذاری صنعتی، یک گام مهم در مسیر اقتصاد دانشبنیان دانشگاه باشد.
در حوزه تولید دارو نیز مذاکراتی با مجموعه علوم پزشکی و شرکت سینادارو انجام شده است. اکنون یک شرکت دارویی دانشبنیان در سرای نوآوری واحد تهران غرب مستقر است که تولیدات آن به نقاط مختلف کشور ارسال میشود. اما هدف ما این است که این ظرفیت را گسترش دهیم و با مشارکت گستردهتر، وارد تولید داروهای جدید شویم. این کار هم به توسعه علمی کمک میکند و هم در درآمدزایی غیرشهریهای نقش جدی دارد. خبرنگار ایسکانیوز: درباره کلینیک دندانپزشکی دانشگاه و توسعه آموزشهای مدیریتی نیز توضیح میدهید؟
زراعتکیش: کلینیک دندانپزشکی ما نیز در حال بهرهبرداری است و امیدواریم در همین سال مالی به نتیجه برسد. این کلینیک علاوه بر ارائه خدمات درمانی، یک ظرفیت آموزشی و مهارتی برای دانشجویان و مجموعه علوم پزشکی محسوب میشود و میتواند به ارتقای سطح خدمات سلامت در منطقه کمک کند.
همچنین ما مجوز دورههای MBA و DBA را دریافت کردهایم و فراخوان آن نیز منتشر شده است. این دورهها بهزودی برگزار خواهد شد. توسعه آموزشهای مدیریتی و تربیت مدیران آینده، یک نیاز جدی کشور است. اقتصاد ایران برای عبور از بحرانها نیازمند مدیرانی است که هم دانش علمی داشته باشند و هم نگاه راهبردی و مسئلهمحور. خبرنگار ایسکانیوز: شما به شعار سال و اقتصاد مقاومتی اشاره داشتید. از منظر یک استاد اقتصاد، چه نسخهای برای عبور از شرایط فعلی پیشنهاد میکنید؟
زراعتکیش: اگر به شعار سال و منظومه فکری رهبر انقلاب نگاه کنیم، میبینیم بعد از اقتصاد مقاومتی، یک مفهوم کلیدی مطرح میشود و آن مفهوم امنیت است. یعنی لازمه پیشرفت اقتصادی، امنیت پایدار است. اگر ما از نظر نظامی و دفاعی قدرت خود را حفظ و تقویت کنیم، امنیت سرمایهگذاری افزایش پیدا میکند. وقتی امنیت سرمایهگذاری افزایش پیدا کند، سرمایهگذار داخلی و خارجی با اطمینان بیشتری وارد میدان میشود و اقتصاد کشور فعالتر میشود.
دولت باید برای تحقق شعار سال، سیاستگذاری دقیق انجام دهد و تمرکز خود را بر دو محور سرمایهگذاری و تولید قرار دهد. یعنی باید بنگاههای کوچک و متوسط اقتصادی را تقویت کند و مردم را به سمت کارآفرینی سوق دهد. باید فضایی ایجاد شود که مردم سرمایههای خود را از بازارهای غیرمولد مثل طلا، ارز، خودرو و ملک خارج کنند و به سمت بنگاههای تولیدی بیاورند.
در کشور ما نیروی کار نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر ارزانتر است و این یک مزیت نسبی محسوب میشود. از طرف دیگر، تکنولوژی در سطح جهان گرانتر شده و همین موضوع فرصت تولید را برای کشورهایی مثل ایران افزایش داده است. همچنین کشورهای همسایه ما به شدت مستعد واردات کالا از ایران هستند. بنابراین اگر دولت بتواند امنیت سرمایهگذاری را تضمین کند، بروکراسی را کاهش دهد و مسیر تولید را تسهیل کند، نتیجه آن کاهش بیکاری، رشد اقتصادی و در نهایت کاهش تورم خواهد بود. خبرنگار ایسکانیوز: و در پایان اگر نکتهای باقی مانده، بفرمایید.
زراعتکیش: نکته پایانی من این است که دانشگاه باید از قالبهای کلیشهای خارج شود. دانشگاه باید مسئلهمحور باشد. امروز کشور درگیر جنگ ترکیبی است و ابزار مقابله با جنگ ترکیبی، فقط نظامی نیست؛ علمی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب تلاش کرده است سهم خود را در این میدان ادا کند؛ هم در حوزه حضور اجتماعی و فرهنگی، هم در حوزه پژوهش کاربردی، و هم در حوزه توسعه فناوری و اقتصاد دانشبنیان. ما باور داریم آینده کشور را باید با علم ساخت، اما علمی که در متن واقعیت زندگی مردم حضور داشته باشد، نه علمی که فقط در کتابخانهها باقی بماند.
خبرنگار: حسام رضایی
انتهای پیام./
