مشاوره تحصیلی طی سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری مورد توجه خانوادهها قرار گرفته است. افزایش رقابت آموزشی، پیچیدهتر شدن مسیر ورود به دانشگاه و تنوع منابع و روشهای مطالعه، نیاز به حضور مشاور را به یک ضرورت تبدیل کرده است. اما در کنار این رشد، پدیده دیگری نیز شکل گرفته که کمتر درباره آن سخن گفته میشود؛ اینکه گاهی خودِ مشاوره تحصیلی، بهدلیل فاصله گرفتن از هویت حرفهایاش، به بخشی از مسئله تبدیل میشود.
این برداشت حاصل مطالعه نیست، بلکه نتیجه سالها مشاهده، گفتوگو با دانشآموزان، خانوادهها و حتی بررسی شیوه کار بسیاری از همکاران این حوزه است. هرچه بیشتر این فضا را دیدهام، بیشتر به این نتیجه رسیدهام که مهمترین چالش امروز مشاوره تحصیلی، ضعف در برنامهنویسی یا کمبود ابزارهای آموزشی نیست؛ بلکه گم شدن مرزهای حرفهای است.
یکی از نشانههای این وضعیت، تغییر تدریجی رابطه مشاور و دانشآموز است. رابطهای که باید بر پایه اعتماد حرفهای شکل بگیرد، گاهی به رابطهای بیش از اندازه صمیمی و شخصی تبدیل میشود. در ظاهر، این صمیمیت جذاب به نظر میرسد؛ دانشآموز احساس میکند همیشه فردی را کنار خود دارد و مشاور نیز تصور میکند هرچه بیشتر در دسترس باشد، خدمات بهتری ارائه کرده است. اما تجربه نشان میدهد این مسیر، آرامآرام هر دو طرف را از جایگاه واقعی خود دور میکند.
دانشآموزی که برای کوچکترین تصمیم درسی، انتخاب منبع، تنظیم ساعت خواب یا حتی حل مسائل شخصی منتظر نظر مشاور میماند، در واقع مهارت تصمیمگیری را تمرین نکرده است. از سوی دیگر، مشاوری که وارد همه ابعاد زندگی دانشآموز میشود، ناخواسته از نقش تخصصی خود فاصله میگیرد. اینجاست که مرز میان «همراهی» و «وابستهسازی» از بین میرود.
در علوم تربیتی، یکی از اهداف اساسی هر فرایند آموزشی، افزایش خودتنظیمی و استقلال یادگیرنده است. اگر خروجی یک دوره مشاوره، دانشآموزی باشد که بدون تأیید مشاور قادر به تصمیمگیری نیست، باید در کیفیت آن فرایند تردید کرد. مشاوره حرفهای، وابستگی تولید نمیکند؛ استقلال میآفریند.
آسیب دیگر، تغییر تعریف موفقیت در مشاوره تحصیلی است. امروز گاهی کیفیت یک مشاور با تعداد تماسهای روزانه، حجم پیامهای رد و بدل شده یا میزان پیگیری او …
