خسارت جنگ به تهران چقدر بود؟ / جزئیات گزارش شهرداری از تخریب‌ها و آوارهای پایتخت

اقتصاد۲۴- گزارش شهرداری تهران از خسارت جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه در مناطق غیرنظامی، نشان می‌دهد که پایتخت در هر نوبت، بیشترین اصابت‌ها و تخریب را در مقایسه با بقیه استان‌ها داشته است. نگاهی به گزارش رسمی از جنگ ۸ ساله، جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه نشان می‌دهد که در هر سه نوبت، آتش جنگ، ابتدا در تهران شعله‌ور شده و سپس به دیگر شهر‌ها کشیده است. در جنگ ۸ ساله، بمباران فرودگاه مهرآباد، اولین هدف جنگنده‌های عراقی در ظهر ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ بود که اعلانی برای آغاز جنگ شمرده شد، جنگ ۱۲ روزه هم با اصابت پهپاد به نقاطی در شمال، شمال شرق و مرکز تهران در ساعت ۳ و ۱۵ دقیقه بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و در جنگ ۴۰ روزه هم، صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، محله پاستور در مرکز تهران اولین نقطه‌ای بود که هدف حمله هوایی قرار گرفت. مقایسه گزارش شهرداری تهران با خسارات جنگ ۸ ساله ایران و عراق، نشان می‌دهد که در جنگ ۴۰ روزه، رکورد جنگ‌زدگی در تهران شکسته شد. شهر‌های درگیر در جنگ و رکورد تهران

اسناد رسمی نشان می‌دهد که در جنگ ۸ ساله، بیش از ۶۰ شهر و روستای کشور با موشک و بمب هدف حملات عراق قرار گرفتند. شهر‌های تبریز، ارومیه، مهاباد، پیرانشهر، سردشت، سقز، بانه، مریوان، سنندج، دهلران، اشنویه، پاوه، سرپل ذهاب، کرمانشاه، همدان، اسلام‌آباد غرب، ایلام، خرم‌آباد، بروجرد، زنجان، اراک، کرج، اندیمشک، دزفول، شوشتر، مسجدسلیمان، سوسنگرد، اصفهان، قم، تهران، ورامین، اهواز، بهبهان، رامهرمز، ماهشهر، خرمشهر، بوشهر، شیراز، جزیره خارک و آبادان شهر‌هایی بودند که آتش جنگ را به چشم دیدند. تا پیش از اسفند ۱۳۶۶، نوار مرزی جنوب و جنوب غرب و شمال غرب کشور هدف آتش توپخانه عراق بود ولی در آخرین ماه سال ۱۳۶۶ و تا اردیبهشت ۱۳۶۷ و تا پیش از اعلام آتش‌بس حمله به شهرها، ۱۸۹ موشک به ایران شلیک شد و در این فاصله، پای جنگ به تهران؛ شهری در فاصله ۶۰۰ کیلومتری مرز ایران و عراق هم رسید.

 ۸ اسفند ۱۳۶۶ پالایشگاه تهران هدف حمله موشکی عراق قرار گرفت و تا اردیبهشت ۱۳۶۷ و به مدت ۵۰ روز، مناطق ۱، ۶، ۱۵، ۲۱، ۱۴، ۸ و ۹ پایتخت و محله‌هایی از جمله میدان هفت‌تیر، شهرک اکباتان، میدان ونک، خیابان‌های شیخ هادی، گیشا، غفاری، تخت طاووس، سهروردی، سمیه، سرباز، نازی آباد، فرمانیه، میدان قزوین، چهارراه سیروس، ۹۲ بار با ۱۳۵ فروند موشک هدف قرار گرفت. در جنگ ۱۲ روزه، ۲۷ استان کشور ۳۵۹ بار هدف حملات هوایی امریکا و اسراییل بود که در این میان، شهر تهران با ۱۰۸ بار اصابت موشک و بمب و پهپاد، بیشترین خسارات و ویرانی‌ها را داشت. در این نوبت از جنگ، مناطق ۱، ۲، ۳ و ۴ پایتخت، بیشترین آسیب را در حملات هوایی امریکا و اسراییل داشتند و ۸۵۲۰ واحد مسکونی در شهر تهران آسیب دید که از این تعداد ۵۳۰۰ واحد نیازمند تعمیرات جزیی، ۲۵۰۰ واحد نیازمند تعمیرات متوسط و ۶۵۲ واحد نیازمند تخریب و بازسازی بودند و حدود ۵۰ ساختمان نیاز به نوسازی کامل داشتند.

در جنگ ۴۰ روزه، ۲۹ استان کشور هدف حملات بمب، پهپاد و موشک امریکا و اسراییل قرار گرفت که طبق اعلام وزارت کشور، استان‌های تهران، اصفهان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، کرمانشاه و آذربایجان شرقی، بیش از سایر استان‌ها هدف حملات هوایی بودند و بیشترین خسارت‌ها را داشتند. رییس جمعیت هلال‌احمر اعلام کرد که مجموع واحد‌های تجاری و مسکونی خسارت دیده در حملات هوایی جنگ ۴۰ روزه، ۱۴۹ هزار و ۵۲۸ واحد است که از این تعداد بیش از ۱۲۳ هزار واحد، مسکونی، ۲۴ هزار واحد، تجاری و ۳۵۰ واحد، مرکز بهداشتی و درمانی بوده است.

 طبق گزارش شهرداری تهران، در جنگ ۴۰ روزه بیش از ۵۰ هزار واحد مسکونی در شهر تهران دچار خسارت جزیی تا صد درصدی شد که حدود ۴۰ هزار واحد در گروه تعمیرات جزیی شامل شکستگی شیشه و پنجره و آسیب به ورودی واحد مسکونی، حدود ۸۹۰۰ واحد در گروه خسارت به اجزای معماری و تخریب تیغه‌ها، آسیب به آشپزخانه، سرویس‌های بهداشتی، سقف کاذب یا سایر بخش‌های معماری با سازه سالم و ۴۱۵ واحد نیازمند مقاوم‌سازی یا نوسازی بودند و بیش از ۲۰۰۰ واحد به‌طور کامل تخریب شدند و باید از نو ساخته شوند. تهران، رکورد خسارت جنگ را رد کرد

روز سه‌شنبه، نشستی با عنوان «روایت‌های ناتمام شهر» از سوی دانشکده شهرسازی دانشگاه تهران برگزار شد که ورود به این نشست برای عموم آزاد بود. حسین نوحی، کارشناس رسمی دادگستری و رییس صدور مجوز پروانه شهرداری منطقه ۵ تهران، در این نشست گزارشی با عنوان «املاک آسیب دیده در جنگ رمضان» داشت و با استناد به گزارش آماری معاونت شهر سازی و معماری شهرداری تهران، میزان خسارات به مناطق مسکونی در حملات هوایی جنگ ۴۰ روزه را اعلام کرد. نوحی در صحبت‌های خود اشاره کرد که شهر تهران در این نوبت از جنگ، ۶۵۰ بار مورد اصابت قرار گرفته در حالی که بعضی نقاط پایتخت، بیش از ۵ بار هدف حملات موشکی و بمب و پهپاد بوده و منطقه ۴ تهران، بیشترین دفعات اصابت را داشته به گونه‌ای که تعداد اصابت‌ها در منطقه ۴ حتی از حملات مجموع استان‌های کشور در این نوبت از جنگ هم بیشتر بوده است.

این کارشناس رسمی دادگستری، ضمن اشاره به برآورد ۲۸۰ میلیارد دلاری خسارت جنگ ۴۰ روزه برای کشور، با این یادآوری که این عدد باید جدا از هزینه خسارت روانی و حتی هزینه بازگشت صنایع و کارگاه‌ها و کارخانه‌ها به مدار فعالیت در نظر گرفته شود، بر ضرورت ساخت و ایجاد پناهگاه در تمام بلندمرتبه‌سازی‌ها تاکید کرد و گفت که شهرداری تهران، این الزام را در پروانه‌های جدید ساخت و ساز قرار داده، چون جنگ نشان داد که دولت و مسوولان شهری، تا چه حد برای اسکان و تامین ذخایر آب و انرژی در بحران‌هایی مثل زلزله، با مشکل مواجه خواهند شد. گزارش شهرداری تهران چه می‌گوید؟

در گزارش معاونت شهر سازی و معماری شهرداری تهران، دفعات اصابت بمب، موشک و پهپاد به مناطق ۲۲ گانه پایتخت در فاصله ۹ اسفند ۱۴۰۵ تا بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، تفکیک شده و همچنین مشخص است که در هر منطقه، چه تعداد واحد مسکونی، خسارت جزیی، نیمه جزیی، شدید یا خیلی شدید دارند. طبق این گزارش، منطقه ۴ با ۹۰ بار اصابت، منطقه ۲۱ با ۶۲ بار اصابت، منطقه یک با ۵۷ بار اصابت و منطقه ۲۲ با ۵۵ بار اصابت، بیشترین خسارت و منطقه ۱۷ با ۳ بار اصابت، کمترین خسارت را از حملات هوایی امریکا و اسراییل داشتند.

بیشتر بخوانید:پیام شبانه عراقچی به عربستان همزمان با افزایش احتمال حمله آمریکا به ایران

٭ منطقه یک - ۵۷ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه یک شامل محلات ازگل - اقدسیه - الهیه - امامزاده قاسم - اوین - باغ فردوس - تجریش - جماران - چیذر - دارآباد - دربند - درکه - دزاشیب - جوزستان - زعفرانیه - سوهانک - شهرک نفت - شهرک محلاتی - فرمانیه - فرشته - قیطریه - کاشانک - کامرانیه - محمودیه - نیاوران - ولنجک)

٭ منطقه دو - ۳۰ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه دو شامل محلات برق آلستوم - تهران ویلا - ستارخان - سعادت‌آباد - شهرک غرب - شهرک مخابرات - شهرآرا - صادقیه - طرشت - فرحزاد - گیشا - همایون شهر - مرزداران)

٭ منطقه ۳ - ۲۲ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۳ شامل محلات اختیاریه - پاسداران - دروس - دولت - دیباجی - جردن - ولیعصر - سیدخندان - ظفر - قلهک - میرداماد - ونک)

٭ منطقه ۴ - ۹۰ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۴ شامل محلات بلوار پروین - تهرانپارس - حکیمیه - سراج - شمس‌آباد - مجیدیه - شمیران‌نو - علم و صنعت - فرجام - قنات کوثر - لویزان - شیان - مهران - نارمک - هروی - هنگام)

٭ منطقه ۵ - ۲۷ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۵ شامل محلات آیت‌الله کاشانی - اشرفی‌اصفهانی - باغ فیض - بلوار فردوس - پونک - جنت‌آباد - حصارک - سازمان برنامه - شاهین - شهران - شهرزیبا - شهرک آپادانا - شهرک اکباتان - شهرک اندیشه - شهرک پرواز - شهرک کوهسار - شهرک نفت - شهرک والفجر - کنکوی - ارمکوی - بیمه)

٭ منطقه ۶ - ۱۴ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۶ شامل محلات آرژانتین - ساعی - امیرآباد - ایرانشهر - بهجت‌آباد - پارک لاله - جنت - رفتگر - جمالزاده - دانشگاه تهران - شریعتی - شیراز - عباس‌آباد - فاطمی - قائم‌مقام - سنایی - قزل قلعه - کشاورز غربی - کریمخان - گاندی - میدان جهاد - میدان ولیعصر - نصرتی - یوسف‌آباد)

٭ منطقه ۷ - ۱۵ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۷ شامل محلات اجاره‌دار - ارامنه - امجدیه - خاقانی - باغ صبا، سهروردی - بهار - حشمتیه - خواجه نصیر - حقوقی - دبستان، مجیدیه - سبلان - عباس‌آباد، اندیشه - قصر - کاج - کریمخان - مطهری‌نامجو - نظام‌آباد - نیلوفر، شهید قندی - هفت‌تیر)

بیشتر بخوانید:طرح پنتاگون برای بمباران دو هفته‌ای ایران!/ سنتکام چه طرحی برای ایران دارد؟

٭ منطقه ۸ - ۱۳ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۸ شامل محلات تسلیحات - تهرانپارس - دردشت - زرکش - فدک - کرمان - لشکر - مجیدیه جنوبی - مدائن - نارمک - وحیدیه - هفت‌حوض)

٭ منطقه ۹ - ۳۳ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۹ شامل محلات استاد معین - امامزاده عبدالله - دکتر هوشیار - سرآسیاب، مهرآباد - شمشیری - شهید دستغیب - فتح - صنعتی - فرودگاه مهرآباد جنوبی)

٭ منطقه ۱۰ - ۵ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه شامل محلات بریانک - سلیمانی‌تیموری - شبیری جی، هفت چنار - سلسبیل جنوبی - کارون جنوبی - هاشمی - زنجان جنوبی - سلسبیل شمالی - کارون شمالی، آذربایجان - آزادی - امام خمینی - جیحون - حسام‌الدین - خوش - دامپزشکی - رودکی - سینا - قصرالدشت - مالک اشتر - نواب - کارون - کمیل)

٭ منطقه ۱۱ - ۲۷ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۱ شامل محلات شیخ هادی - انقلاب - امیریه (فرهنگ) - فروزش - قلمستان - منیریه - حشمت‌الدوله - جمالزاده - اسکندری - دخانیات - مخصوص - جمهوری - حر - انبار نفت - آگاهی - راه‌آهن - عباسی - هلال‌احمر - ابوسعید - اسکندری جنوبی - پاستور - حسن‌آباد - گمرک - وحدت اسلامی - ولیعصر - کارگر جنوبی - کاشان)

٭ منطقه ۱۲ - ۱۴ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۲ شامل محلات بهارستان - فردوسی - امامزاده یحیی - پامنار - بازار - سنگلج - تختی - هرندی - آبشار - قیام - کوثر - ایران - دروازه شمیران - امین حضور - پانزده خرداد - پیچ شمیران - خراسان - ری - سعدی - لاله‌زارنو - مولوی - میدان قیام)

٭ منطقه ۱۳ - ۴۶ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۳ شامل محلات صفا - شهید اسدی - زاهد گیلانی - اشراقی - دهقان - نیروی هوایی - پیروزی - حافظیه - امامت - شورا - آشتیانی - زینبیه - سرخه حصار -تهران نو - دماوند - نیرو هوایی)

٭ منطقه ۱۴ - ۳۱ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۴ شامل محلات شکوفه - چهارصد دستگاه - جابری - دژکام - شاهین - مینای شمالی - نیکنام - آهنگران - بروجردی - صد دستگاه - فرزانه - سرآسیب دولاب - شیوا - نبی‌اکرم (ص) - شهرابی (قیام) - شکیب - پرستار - سیزده آبان - ابوذر - تاکسیرانی - مینای جنوبی - دولاب - خاوران - آهنگ شرقی - آهنگ - قصر فیروزه - اتوبان محلاتی - افراسیابی شمالی - اندرزگو - پاسدارگمنام - شهید محلاتی - فلاح - نبرد - هفده شهریور)

٭ منطقه ۱۵ - ۳۱ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۵ شامل محلات مظاهری - مینابی - بیسیم - شوش - طیب - مطهری - ابوذر - هاشم‌آباد - اتابک - شهید بروجردی - کیانشهر شمالی - کیانشهر جنوبی - رضویه - مشیریه - افسریه شمالی - افسریه جنوبی - مسعودیه - والفجر - قیامدشت - خاورشهر - آهنگ - اتوبان بعثت - افسریه - خاوران - مشیریه)

٭ منطقه ۱۶ - ۶ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۶ شامل محلات جوادیه - نازی‌آباد - خزانه - شهرک بعثت - علی‌آباد شمالی - یاخچی‌آباد - چهارصد دستگاه - تختی - علی‌آباد جنوبی - باغ آذری - راه‌آهن - رجایی - هلال‌احمر - یاخچی‌آباد)

٭ منطقه ۱۷ - ۳ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۷ شامل محلات ابوذر غربی - آذری - امامزاده حسن - یافت‌آباد - جلیلی - زهتابی - زمزم - سجاد - گلچین - وصفنارد - ابوذر شرقی - باغ خزانه - بلورسازی - مقدم - ابوذر - امامزاده حسن - قزوین - قلعه مرغی - میدان بهاران)

٭ منطقه ۱۸ - ۱۹ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۸ شامل محلات فردوس - تولیدارو - بهداشت - ولیعصر شمالی - رجایی - ولیعصر جنوبی - صادقیه - صاحب‌الزمان - یافت‌آباد جنوبی - یافت‌آباد شمالی - شادآباد - هفده شهریور - امام خمینی - شمس‌آباد - خلیج‌فارس شمالی -خلیج‌فارس جنوبی - اتوبان آزادگان - خلیج‌فارس - سعیدآباد - شهرک صاحب‌الزمان - شهرک ولیعصر)

٭ منطقه ۱۹ - ۱۴ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۱۹ شامل محلات خانی‌آبادنو شمالی - اسفندیاری و بستان - بهمنیار - خانی‌آبادنو جنوبی - شریعتی جنوبی - شریعتی شمالی - شکوفه جنوبی - شکوفه شمالی - نعمت‌آباد - دولت‌خواه - اسماعیل‌آباد - شهید کاظمی - رسالت - خانی‌آبادنو - عبدل‌آباد)

٭ منطقه ۲۰ - ۳۶ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۲۰ شامل محلات اقدسیه - صفاییه - ظهیرآباد - غیوری - جوانمرد - حمزه‌آباد - دیلمان - فیروزآبادی - منصوریه - ۱۳آبان - دولت‌آباد - شهادت - استخر - بهشتی - سرتخت - علایین - نفرآباد - ولی‌آباد - امین‌آباد - تقی‌آباد - نظامی -عباس‌آباد - کهریزک)

٭ منطقه ۲۱ - ۶۲ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۲۱ شامل محلات شهرک دریا - تهرانسر غربی - تهرانسر شرقی - باشگاه نفت - تهرانسر مرکزی - شهرک پاسداران - تهرانسر شمالی - شهرک آزادی - شهرک فرهنگیان - شهرک استقلال - شهرک دانشگاه - چیتگر شمالی - چیتگر جنوبی (شهرک ۲۲ بهمن) - ویلاشهر - وردآورد - شهرک غزالی - شهرک شهرداری - اتوبان تهران کرج - بزرگراه فتح - تهرانسر - شهرک ۲۲بهمن - شهرک دانشگاه شریف)

٭ منطقه ۲۲ - ۵۵ بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه ۲۲ شامل محلات دهکده المپیک - زیبادشت بالا - گلستان شرقی - زیبادشت پایین - شریف - گلستان غربی - امید - دژبان - شهید باقری - آزادشهر - پیکان شهر - دریاچه چیتگر - شهرک راه‌آهن - شهرک گلستان) تعداد واحد‌های نیازمند بازسازی یا نوسازی به دلیل شدت بالای تخریب

طبق گزارش شهرداری تهران، به دنبال حملات هوایی به تهران در فاصله صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا بامداد ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ و در جنگ ۴۰ روزه، ۵۰ هزار و ۸۴۹ واحد مسکونی در ۲۲ منطقه تهران دچار خسارات جزیی (شکستن شیشه‌ها و پنجره‌ها و ورودی خانه‌ها) تا بسیار شدید و تخریب شده‌اند که صرف‌نظر از شدت آسیب، بیشترین تعداد واحد‌های مسکونی خسارت دیده، در منطقه ۴ (۷۹۴۸ واحد)، منطقه ۲ (۴۰۳۷ واحد)، منطقه ۱۵ (۳۴۹۰ واحد)، منطقه ۱۱ (۳۴۳۲ واحد)، منطقه ۲۱ (۳۲۰۵ واحد) و منطقه ۷ (۳۱۹۶ واحد) بوده که حالا بیش از ۴۸ هزار واحد، با تعمیرات جزیی یا کمی بیشتر در حد تعویض قاب پنجره یا مرمت ترک‌خوردگی دیوارها، قابل سکونت است. اعداد این گزارش نشان می‌دهد که از مجموع ۸۹۲۰ واحد مسکونی نیازمند تعمیرات معماری و سازه‌ای داخل بنا هم، بیشترین تعداد در مناطق ۲۱ (۱۰۵۴ واحد)، منطقه ۷ (۱۰۵۳ واحد) و منطقه ۴ (۱۰۰۱ واحد) است. این گزارش همچنین نشان می‌دهد که ۴۱۵ واحد مسکونی در مناطق ۳، ۴، ۵، ۶، ۹، ۱۱، ۱۳، ۱۵، ۱۸، ۲۰، ۲۱ و ۲۲ تهران به دلیل شدت تخریب فضای داخلی واحد مسکونی، قابل سکونت نیست و باید مقاوم‌سازی شود. همچنین ۲۰۴۲ واحد مسکونی در ۲۱ منطقه تهران (غیر از منطقه ۱۹) در جوار هدف حملات هوایی بوده و با شدت انفجار، به‌طور کامل تخریب شده و حالا باید از نو ساخته شود.

 اعداد این گزارش نشان می‌دهد که بیشترین تعداد واحد‌های مسکونی تخریب شده، در منطقه ۷ (۴۲۹ واحد)، منطقه ۴ (۳۲۵ واحد)، منطقه ۱۱ (۲۴۸ واحد)، منطقه ۸ (۱۷۲ واحد)، منطقه ۹ (۱۴۶ واحد) و منطقه ۳ (۱۳۴ واحد) بوده و در بقیه مناطق، تعداد واحد‌های مسکونی که به دلیل شدت انفجار به‌طور کامل تخریب شده، کمتر از ۱۰۰ واحد است. وزن آوار جنگ

تخریب ساختمان‌ها و واحد‌های اداری، تجاری، صنعتی، مسکونی و همچنین، ضایعات مهمات و تسلیحات مورد استفاده در جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و حملات هوایی خرداد و تیر امسال، آوار سنگینی به جا گذاشت. مهدی زارع، استاد زمین‌شناسی و استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله در تخمین حجم این آوار و تاثیر آلایندگی حملات هوایی برای هوا، آب و خاک مناطقی که هدف حملات هوایی بوده‌اند، به «اعتماد» می‌گوید: «طبق گزارش‌های رسمی، تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ حدود ۱۰ میلیون تن آوار و نخاله ساختمانی در مناطق شهری آسیب‌دیده در جنگ ایجاد شده است.

 این آوار ناشی از آسیب جزیی یا شدید به ده‌ها هزار واحد مسکونی، تاسیسات صنعتی، انبار‌های انرژی و زیرساخت‌های شهری است. بزرگ‌ترین بخش حجمی آوار - حدود ۱۰ میلیون تن - شامل زباله‌های ساختمانی تولید شده در مراکز شهری آسیب‌دیده و اماکن نظامی است. بتن، مصالح بنایی و آجر، بتن شکسته، عناصر سازه‌ای مسلح، ملات و آجر‌های رسی ناشی از تخریب هزاران واحد مسکونی و تاسیسات عمومی آسیب‌دیده در حملات هوایی، ذرات سیلیس و گرد و غبار خطرناک موجود در هوا، بتن پودر شده ریز و گرد و غبار شیشه‌های خرد شده، همگی بخشی از همین پسماند جنگی است که علاوه بر حجم وزنی، خطرات تنفسی حاد و به خصوص، خطر سیلیکوزیس ایجاد می‌کند و به شدت در آلودگی هوا در حین تخریب و پاکسازی نقش دارد.

علاوه بر این، با تخریب ده‌ها هزار واحد مسکونی و تجاری و نظامی در حملات هوایی، آزبست و مصالح ساختمانی و عایق‌های فیبری و محصولات ورق سیمانی و آزبست قدیمی هم در خاک و جریان‌های هوای محلی پراکنده شده که باید به فهرست پسماند جنگ اضافه شود. نفت، هیدروکربن‌ها و آلاینده‌های صنعتی ناشی از آتش‌سوزی‌ها و شکاف‌های ساختاری در تاسیسات سوخت فسیلی - از جمله حملات هوایی اسفند ماه به مخازن ذخیره نفت شهران، شهرری و اقدسیه در شهر تهران، مقادیر زیادی مواد شیمیایی در محیط‌های شهری و طبیعی آزاد کرد که این آلاینده‌ها را نمی‌توان از فهرست پسماند جنگ جدا کرد، چون هیدروکربن‌های آروماتیک چند حلقه‌ای که در واقع، همان ترکیبات آلی سمی آزاد شده بر اثر احتراق ناقص فرآورده‌های نفتی خام و تصفیه شده است، باعث آلودگی مداوم و سرطان زایی خاک و آب خواهد شد. همچنین، مواد شیمیایی و شوینده‌های زیرساخت آب بر اثر آسیب به تاسیسات تصفیه آب شهری و کارخانه‌های نمک‌زدایی ساحلی (مانند تاسیسات جزیره قشم) چرخه‌های تصفیه را مختل کرد و باعث انتشار فله‌ای عوامل فرآوری صنعتی شد. مطالعات ارزیابی اثر‌های محیط زیستی نشان می‌دهد که تخریب و بازسازی این آوار، تنها در هفته‌های اولیه جنگ موجب انتشار بیش از ۲.۴ میلیون تن دی‌اکسید کربن و گاز‌های گلخانه‌ای دیگر شده است. برآورد می‌شود تا ۱۰ مرداد امسال، میزان آزاد‌سازی گاز‌های گلخانه‌ای در کشور به حدود ۱۱ میلیون تن رسیده باشد که با استفاده از استاندارد‌های معیار اقلیمی، این حجم گاز گلخانه‌ای وارد شده به فضای ایران، معادل رانندگی حدود ۲.۴ میلیون خودروی سواری بنزینی در طول یک‌سال کامل یا مصرف انرژی حدود ۱.۵ میلیون خانه مسکونی با مساحت متوسط در یک‌سال است.»

زارع اردیبهشت امسال، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری رکنا، با استناد به داده‌های موجود درباره میزان نخاله جنگی و آوار جنگ ۴۰ روزه، معتقد بود که در مهندسی تخریب، «نخاله» شامل مصالح ساختمانی و فضولات و «پسماند» شامل ضایعات آلوده و شهری است که هر کدام فرآیند جابه‌جایی متفاوتی دارند و اشاره داشت که بیشترین سهم در آوار جنگی سنگین، مربوط به آوار ساختمانی و صنعتی به دلیل وزن زیاد این نوع آوار است.

زارع در برآورد اولیه، حجم نخاله جنگی در فاصله ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ را حدود ۲.۴ تا ۳.۳ میلیون تن شامل تخریب تاسیسات نظامی، واحد‌های مسکونی و زیرساخت‌های شهری تخمین می‌زد و می‌گفت که با احتساب تخریب ده‌ها هزار ساختمان، این حجم می‌تواند به ۴ تا ۶ میلیون تن آوار در سراسر کشور برسد.

این استاد زمین‌شناسی، در تشریح وضعیت تخلیه آوار جنگی گفته بود: «نخاله‌های جنگی برخلاف آوار‌های ساختمانی معمولی، ویژگی‌های خطرناکی دارند. هر مترمکعب آوار ساختمانی (ترکیبی از بتن، آجر، فولاد و خاک) وزنی بین ۱.۵ تا ۲ تن دارد. با توجه به نوع سازه‌های آسیب‌دیده در ایران، شامل آوار ناشی از تخریب مراکز صنعتی و نظامی و با توجه به آسیب ۸۰ درصدی به برخی تاسیسات کلیدی و ابعاد سوله‌ها، حجمی بالغ بر ۴۰۰ هزار تن تا ۶۰۰ هزار تن آوار بتنی سنگین ایجاد شده است. در آوار مناطق مسکونی و خدمات عمومی و مرکز آموزشی و درمانی، هر واحد مسکونی معمولی (حدود ۱۰۰ مترمربع) بسته به نوع اسکلت، بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن آوار تولید می‌کند و در مناطق شهری و روستایی درگیر، وزنی در حدود ۱.۲ میلیون تن تا ۲ میلیون تن آوار ساختمانی ایجاد شده است.

حجم بالای قطعات موشک و بقایای موشک‌های رهگیر هم، هزاران تن ضایعات فلزی و زباله‌های ساختمانی، به ویژه در مناطق پرتراکم مانند دشت‌های تهران و منطقه البرز، تولید کرده است. در مراکز شهری هدف قرار گرفته مانند تهران و کرج، آوار عمدتا به صورت ترکیبی از زباله‌های ساختمانی و مواد خطرناک صنعتی باقی مانده است. بتن مسلح و میلگرد، بیشترین حجم زباله ناشی از تخریب سازه‌های صنعتی و نظامی سنگین را تشکیل می‌دهد. خرده‌های فولاد هم بر اثر تخریب آشیانه‌ها و زیرساخت‌های انرژی تولید شده است. 

همچنین، آجر و گچ از خسارات ثانویه مسکونی و تجاری در مناطق با تراکم بالاست. بنابراین، آوار تاسیسات راهبردی و نظامی حدود ۶۰۰ هزار تن تا ۸۰۰ هزار تن، آوار بخش مسکونی و خدمات عمومی حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن تا دو میلیون و ۲۰۰ هزار تن (شامل آوار حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار واحد آسیب‌دیده و مراکز دولتی) آوار زیرساخت‌های مواصلاتی (پل‌ها و جاده‌ها و آوار بتنی و آسفالت ناشی از هدف قرار گرفتن تقاطع‌های غیر همسطح) حدود ۳۰۰ هزار تن برآورد می‌شود. با چنین تخمینی، جمع کل نخاله‌های جنگ ۴۰ روزه حدود ۲.۴ میلیون تن تا ۳.۳ میلیون تن است علاوه بر آنکه با استفاده از معیار‌های مهندسی استاندارد برای بتن مسلح و مصالح بنایی - که طبق این معیارها، یک ساختمان شهری چند طبقه معمولی، تقریبا ۵۰۰ تن تا ۱۰۰۰ تن آوار تولید می‌کند- تخمین زده می‌شود که زباله‌های ساختمانی از این هزاران محل تخریب شده یا دچار آسیب‌های سطحی تا بسیار شدید، بیش از ۴ تا ۶ میلیون تن آوار در سراسر کشور باشد.» زارع همچنین در توضیح وضعیت پسماند جنگی گفته بود: 

«پسماند‌های آلوده به مواد شیمیایی، سوخت‌های راکتی و مشتقات صنعتی در سایت‌های هدف قرار گرفته، حدود ۵۰ هزار تن تا ۸۰ هزار تن تخمین زده می‌شود که جابه‌جایی آنها پروتکل‌های امنیتی خاصی می‌طلبد. همچنین، به دلیل تخریب بخشی از شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب شهری در مناطق مسکونی، بیش از ۱۰۰ هزار تن لجن و رسوبات آلوده برای بازگشایی شریان‌های شهری جابه‌جا شده است. حملات به انبار نفت در استان تهران و مخازن سوخت در البرز، آوار‌های اطراف را با لجن سمی آلوده کرده که نیاز به دفع تخصصی دارد.

 هزاران تن از موشک‌های تقویت شده مصرف شده، قطعات رهگیر و مهمات منفجر نشده (UXO) به ویژه در مناطق برخورد باز و نزدیک تاسیسات استراتژیک، با آوار مخلوط شده‌اند. برخلاف زلزله که گاه بیش از ۱۰۰ میلیون تن زباله در یک منطقه وسیع تولید می‌کند، حملات نظامی هدفمند، آوار‌های با تناژ بالا تا حد صد‌ها هزار تن، در محل‌های خاصی از زیرساخت‌های حیاتی ایجاد می‌کند علاوه بر اینکه حمله به یک تاسیسات صنعتی بزرگ یا یک سایت زیرساخت‌های حیاتی مانند سد یا نیروگاه، به دلیل تراکم مواد تخصصی شیمیایی، فلزات سنگین و سپر‌های تقویت شده، زباله‌های خطرناک متمرکزتری نسبت به یک محله مسکونی تولید خواهد کرد و لازم است که بخش قابل توجهی از آوار صنعتی، توسط گروه‌های پردازش مواد خطرناک (HAZMAT) پاکسازی شود.» منبع: روزنامه اعتماد