اقتصاد۲۴- هر صبح که کرکره مغازهه در تهران بالا میرود، بخشی از بازار شهر سرمایهاش ممکن است در یک ساک جا شود، ویترینش چند متر پارچه روی زمین باشد و محل کارش خروجی مترو، کنار بازار یا گوشه یک پیادهروی شلوغ. یکی جوراب میفروشد، دیگری لباس، لوازم جانبی موبایل، خوراکی یا وسایل کوچک خانه. از دور همه یک اسم دارند: «دستفروش»؛ اما پشت هر بساط الزاماً یک زندگی شبیه دیگری نیست.
یکی سرمایه اجاره مغازه ندارد، دیگری بعد از پیدا نکردن شغل رسمی به خیابان آمده و برای زن دیگری، ساعت منعطف کار مهم است. پژوهشی درباره زنان دستفروش متروی تهران، کمبود سرمایه و نیافتن شغل در بخش رسمی را از مهمترین دلایل ورود آنها به این فعالیت معرفی کرده است. در پژوهشی با عنوان «کنکاشی در پدیده دستفروشی زنان»، (نوشته: محمدیان مصمم حسن، احمدی لیلا، رضویان محمدتقی) جامعه مورد مطالعه عمدتاً زنان جوان، تحصیلکرده، مهاجر، متأهل و در موارد زیادی دارای مسئولیت خانوادگی توصیف شده است.
حالا دوباره نام دستفروشها وارد دستور کار مدیریت شهری شده است. داود گودرزی، معاون خدمات شهری و محیطزیست شهرداری تهران، میگوید سیاست شهرداری دیگر نباید فقط جمع کردن بساطها باشد و از توسعه بازارهای محلی، بازارهای روزانه و هفتگی، تدوین لایحه ساماندهی معابر پیاده و طرحهای حمایتی سخن گفته است. او همزمان اذعان کرده کمبود فضای مناسب یکی از موانع اصلی ساماندهی همه فعالان این حوزه است و برخورد صرفاً قهری حتی میتواند مسئله را پیچیدهتر کند.
اما پیش از اینکه بپرسیم دستفروشها باید کجا بروند، یک سؤال بنیادیتر وجود داردچه چیزی این آدمها را به پیادهرو آورده است؟ ۳۵ هزار بساط، ۳۵ هزار زندگی متفاوت
براساس آخرین اعلام شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، حدود ۳۵ هزار دستفروش در پایتخت شناسایی شدهاند و نزدیک به ۲۰ هزار نفر از آنها در حدود ۶۰ بازار ساماندهیشده در ۲۱ منطقه فعالیت میکنند. (این آمار بر پایه شناساییهای میدانی شهرداری است.)
عدد ۳۵ هزار بزرگ است، اما درباره ترکیب این جمعیت اطلاعات بسیار کمتری داریم. در آمار عمومی تازهای که شهرداری منتشر کرده، مشخص نیست چه تعداد زن یا مردند، چه تعداد شغل دیگری هم دارند، چه تعداد بازنشستهاند، چند نفر پیش از این کارگر یا کارمند بودهاند و چه سهمی از آنها …
