به گزارش تجارت نیوز، اقتصاد ایران در ماههای اخیر با چالشهای بیسابقهای روبهرو شده است. تورم فزاینده، کسری بودجه مزمن و محاصره دریایی، معیشت مردم را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. در کنار این بحرانهای اقتصادی، کشور در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» به سر میبرد؛ تنشهای نظامی با آمریکا و اسرائیل همچنان ادامه دارد، اما به درگیری تمامعیار منجر نشده است. این فضای مبهم، نااطمینانی را در اقتصاد تشدید کرده و سرمایهگذاری را به شدت کاهش داده است.
در چنین شرایطی، یکی از واژههایی که در محافل اقتصادی مطرح میشود، «ابرتورم» است؛ وضعیتی که در آن نرخ تورم به سطوح بسیار بالایی میرسد و کنترل آن از توان دولت خارج میشود. پرسش اصلی این است که آیا اقتصاد ایران واقعا درگیر ابرتورم شده است؟
محمود جامساز، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با تجارتنیوز به بررسی علل ساختاری تورم، سیاستهای پولی و مالی دولت و تاثیر تحریمها و محاصره دریایی بر اقتصاد کشور پرداخت و از ورود ایران به ابرتورم و پیامدهای آن سخن گفت. تورم 2 رقمی ریشه در سیاستهای داخلی و خارجی دارد
جامساز با اشاره به تورم چند دهه اخیر اظهار داشت: «سالهاست که با تورم دو رقمی مزمن مواجه هستیم که در سالهای اخیر به شدت افزایش یافته است. این تورم ریشه در سیاستهای داخلی و خارجی دارد. در حوزه سیاست اقتصادی، سیاستهای پولی و مالی که اجرا میشوند، نتوانستهاند اقتصاد را با توجه به منابع موجود، در مسیر توسعه و رفاه ملی هدایت کنند.» تخصیص منابع، متناسب با نیازهای واقعی اقتصاد صورت نگرفته است
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: «تخصیص منابع متناسب با نیازهای واقعی اقتصاد صورت نگرفته است. هر سال کسری بودجه افزایش یافته و بانک مرکزی برای جبران آن، ناچار به چاپ اسکناس شده است. این اسکناسها بهعنوان پول پرقدرت وارد چرخه پولی کشور شده و با توجه به قدرت خلق پول بانکها، نقدینگی چند برابر شده است. این نقدینگی به جای هدایت به سمت تولید، به بازارهای موازی و سفتهبازی سرازیر شده و در نتیجه، افزایش قیمتها را شاهد هستیم.» منابع برای تامین نیازهای اقتصادی کشور کافی نبوده است
جامساز افزود: «در حوزه سیاست خارجی، تحریمها و محدودیتهای مبادلات پولی و مالی با جهان، بهویژه تحریمهای نفت و گاز، مانع از دسترسی کافی به منابع ارزی شده است. هرچند با دور زدن تحریمها توانستیم به مقدار کمی از منابع دسترسی پیدا کنیم، اما این منابع برای تامین نیازهای اقتصادی کشور کافی نبوده است.» وقتی چند ماه متوالی تورم بالای 80 درصد باشد و میل به کاهش نداشته باشد، قطعا ابرتورم محسوب میشود
جامساز با اشاره به شاخصهای تورم گفت: «در سالهای اخیر با افزایش تنشها و جنگهای 12 روزه و 40 روزه، تورم به وضعیت هولناکی افزایش یافته است. تورم نقطهبهنقطه در مردادماه 88 درصد و تورم معیشتی 135درصد گزارش شده است. اخیرا گزارشهایی منتشر شده که در هشت استان، تورم بالای 100 درصد ثبت شده، بهویژه در مورد مواد غذایی. این دادهها نشان میدهد که وارد ابرتورم شدهایم. وقتی چند ماه متوالی تورم بالای 80 درصد باشد و میل به کاهش نداشته باشد، قطعا ابرتورم محسوب میشود.» در بودجه جاری ردیفهای بسیاری مربوط به فرادولت وجود دارد که بر بودجه تحمیل شدهاند؛ کسری بودجه سال گذشته 1200 همت بود!
جامساز افزود: «بودجه عمرانی مصوب به زیرساختها نمیرسد و به بودجه جاری منتقل میشود. در بودجه جاری نیز ردیفهای بسیاری مربوط به فرادولت وجود دارد که به بودجه تحمیل شدهاند. در سال گذشته حدود 1200 همت کسری بودجه داشتیم که بخش عمده آن از طریق چاپ اسکناس تامین شده و این خود عاملی برای تشدید تورم بوده است.» در یک ساله 1404، بالغ بر 5/6 هزار تریلیون تومان به نقدینگی اضافه شده است
این کارشناس اقتصادی در خصوص حجم نقدینگی افزود: «حجم نقدینگی در سال 1403 حدود 10 هزار تریلیون تومان بوده، اما در سال 1404 به حدود 15/6 هزار تریلیون تومان رسیده است. یعنی در یک سال، 5/6 هزار تریلیون تومان به نقدینگی اضافه شده است. اگر این رقم را بر تعداد روزهای سال تقسیم کنیم، بیش از 15 هزار میلیارد تومان در روز خلق پول داشتهایم. با این حجم خلق پول، تورم واقعی 100 درصد و سهرقمی دور از انتظار نخواهد بود که مصداق عینی ابرتورم محسوب میشود.» کالاهای اساسی در فروشگاهها موجود است، اما قیمتها به حدی بالاست که مردم قدرت خرید ندارند
جامساز اظهار داشت: «کالاهای اساسی در فروشگاهها موجود است، اما قیمتها به حدی بالاست که مردم قدرت خرید ندارند و این وضعیت، مصداق “قحطی مدرن” است؛ جایی که کالا وجود دارد، اما قدرت خرید از بین رفته است. چنانچه وضعیت نه جنگ و نه صلح ادامه یابد، کمبود کالاها بهویژه کالاهای اساسی به دلیل محاصره دریایی، اثر دیرهنگام خود را آشکار خواهد کرد و کمیابی و احتکار، قیمتها را بهطور جهشی افزایش خواهد داد.» هزینه سبد معیشتی مردم در ماه گذشته 135 درصد افزایش یافته است
این کارشناس اقتصادی در خصوص وضعیت معیشت مردم گفت: «سبد معیشتی مردم در ماه گذشته 135 درصد افزایش یافته، یعنی 2/35 برابر شده است. در مقابل، افزایش دستمزدها تنها 60 درصد بوده، یعنی 1/6 برابر. این فاصله، قدرت خرید مردم را بهطور فاجعهباری کاهش داده و آنها را از مصرف بسیاری از اقلام حیاتی و ضروری محروم ساخته است.» طبقه متوسط در حال نابودی و نزدیک شدن به خط فقر است
جامساز بیان کرد: «مردم به آخرین مرحله نیازهای خود رسیدهاند و تنها بر سبد معیشتی متمرکز شدهاند. طبقه متوسط در حال نابودی و نزدیک شدن به خط فقر است. دهکهای پایینتر نیز زیر خط فقر قرار گرفته و قادر به تامین نیازهای اولیه خود نیستند.» یارانههای پرداختی در کوره تورم ذوب شدهاند
این کارشناس اقتصادی افزود: «یارانههای پرداختی در کوره تورم ذوب شده است. یک میلیون تومان از 20 سنت در روز کمتر است و این برای کشوری که برای کالاهای اساسی تنها کمتر از 20 سنت در روز به مردم اختصاص میدهد، بسیار مایه تاسف است. این مبلغ تاثیری در زندگی مردم ندارد و تنها برای خرید نان کافی است.» هیچ نشانهای برای کاهش تورم وجود ندارد و دولت برنامهای برای مهار آن ارائه نداده است
جامساز ادامه داد: «هر فرد برای حفظ سلامت خود به حداقل 2 هزار کالری در روز نیاز دارد که بسیاری از مردم این میزان را دریافت نمیکنند و دچار سوتغذیه هستند؛ موضوعی که سرمایههای انسانی و حتی نسل آینده را نیز از آسیبهای خود بینصیب نخواهد گذاشت. مهاجرت نخبگان نیز یکی از بزرگترین زیانهایی است که به کشور وارد شده است. هیچ نشانهای برای کاهش تورم وجود ندارد و دولت برنامهای برای مهار آن ارائه نداده است.» هر افزایش قیمتی در بنزین، فشار مستقیم بر سبد معیشتی مردم وارد میکند و هزینههای تولید را افزایش میدهد
این کارشناس اقتصادی افزود: «در این میان، بحث افزایش قیمت بنزین مطرح شده که هرچند نسبت به کشورهای عربی ارزانتر است، اما با توجه به سبد معیشتی و قدرت خرید مردم، بسیار گران محسوب میشود. هر افزایش قیمتی در بنزین، فشار مستقیم بر سبد معیشتی مردم وارد میکند و هزینههای تولید را افزایش میدهد.» تا زمانی که جنگ ادامه دارد و وضعیت نه جنگ، نه صلح حاکم است، تورم ادامه خواهد یافت
جامساز در خصوص چشمانداز آینده گفت: «تا زمانی که جنگ ادامه دارد و وضعیت نه جنگ، نه صلح حاکم است و تکلیف کشور روشن نشده، تورم ادامه خواهد یافت. اقتصاد ایران با سیاست گره خورده است. تا زمانی که ساختار اقتصادی متحول نشود، هیچ اصلاحی ممکن نخواهد بود.» اگر طی سالهای گذشته با درآمدهای نفتی، صندوق ذخیره ارزی را تقویت میکردیم، اکنون با 500 تا 600 میلیارد دلار ذخیره، میتوانستیم در برابر تحریمها مقاومت کنیم
جامساز خاطرنشان کرد: «ما طی 47 سال گذشته بیش از 1800میلیارد دلار بهطور آشکار درآمد نفتی داشتهایم و میلیاردها دلار نیز در بخش پنهان اقتصاد وارد کشور شده است. اگر یک چهارم این درآمد صرف زیرساختها میشد، یا مانند نروژ، قطر، عربستان و کویت، صندوق ذخیره ارزی خود را تقویت میکردیم، اکنون با 500 تا 600 میلیارد دلار ذخیره، میتوانستیم در برابر تحریمها مقاومت کنیم. اما متاسفانه صندوق ذخیره ارزی خالی شده و خزانه نیز تهی است.» اگر محاصره دریایی در وضعیت جنگ و صلح ادامه یابد، تورم را بهشدت افزایش خواهد داد که به معنای کاهش هرچه بیشتر ارزش پول ملی است
او گفت: «محاصره زمینی که اخیرا مطرح شده، به نظر من تهدیدی بیش نیست، زیرا امکان اجرای آن در حد صفر است، اما محاصره دریایی اگر در وضعیت جنگ و صلح ادامه یابد، به زیان اقتصاد کشور خواهد بود و تورم را بهشدت افزایش خواهد داد که به معنای کاهش هرچه بیشتر ارزش پول ملی و گرانتر شدن دلار است.»
گزارشهای بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
