این سهم در آمریکا تنها ۳.۳ درصد است؛ یعنی حضور دانشگاهها در تولید فناوریهای حیاتی در چین حدود هشت برابر بیشتر از آمریکا برآورد شده است. نکته مهمتر اینکه شرکتهای دولتی و خود دولت چین رویهمرفته تنها حدود ۴ درصد از این اختراعات را تولید کردهاند. به بیان دیگر، برخلاف تصویری که ممکن است از یک اقتصاد کاملا دولتی در ذهن شکل بگیرد، بخش قابل توجهی از نوآوری چین از دل محیطهای دانشگاهی بیرون میآید.
جاش لرنر، استاد دانشکده کسبوکار هاروارد و یکی از نویسندگان این پژوهش، میگوید تیم تحقیقاتی ابتدا انتظار داشت شرکتهای بزرگی مانند هواوی و تنسنت نقش اصلی را در ثبت اختراعات فناوریهای پیشرفته چین داشته باشند؛ درست مانند نقش شرکتهایی همچون IBM و سامسونگ. اما دادهها داستان دیگری را نشان دادند: نوآوری چین بسیار پراکندهتر و متنوعتر است و دانشگاهها در فناوریهای حیاتی، حضور بسیار پررنگتری دارند.
این اتفاق در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که شکاف فناوری میان چین و آمریکا در حال کاهش است. ظهور DeepSeek نمونهای از همین تغییر محسوب میشود؛ مدلی که نشان داد یک شرکت چینی میتواند با هزینهای بسیار کمتر، در برخی حوزهها به سطح مدلهای پیشرفته آمریکایی نزدیک شود.
اما داستان فقط به تعداد ثبت اختراعها محدود نمیشود. پژوهشگران با استفاده از چهار معیار برای سنجش میزان تازگی و اهمیت علمی اختراعات، به این نتیجه رسیدند که افزایش چشمگیر تعداد ثبت اختراعهای چین لزوما به معنای افت کیفیت نبوده است. در برخی حوزهها، اختراعات چینی نهتنها به نمونههای آمریکایی نزدیک شدهاند، بلکه از آنها نیز عبور کردهاند.
نشانههای این تغییر را حتی میتوان در رتبهبندیهای علمی جهان دید. در ماه ژوئن، دانشگاه ژجیانگ، که «لیانگ ونفنگ»، بنیانگذار دیپسیک، از دانشآموختگان آن است، در رتبهبندی Nature Index Research Leaders در صدر موسسات دانشگاهی قرار گرفت و هاروارد به رتبه دوم رفت. با احتساب آکادمی علوم چین، هاروارد حتی سوم شد. اکنون ۹ مورد از ۱۰ موسسه دانشگاهی برتر جهان در این رتبهبندی چینی هستند؛ در حالی که پنج سال قبل، ۸ مورد از ۱۰ موسسه برتر آمریکایی بودند.
این روند در حالی رخ میدهد که آمریکا همزمان با کاهش بخشی از بودجه فدرال تحقیقات علمی و محدودیتهای جدید در دانشگاهها مواجه شده است. جاش لرنر هشدار میدهد آثار چنین تغییراتی ممکن است امروز دیده نشود و سالها یا حتی دههها بعد خود را نشان دهد؛ چراکه چرخه تبدیل سرمایهگذاری پژوهشی به فناوری و محصول، فرایندی بلندمدت است.
در نهایت، شاید مهمترین پیام این پژوهش این باشد که رقابت فناوری چین و آمریکا دیگر صرفا نبرد چند شرکت بزرگ نیست. چین شبکهای گسترده از دانشگاهها، پژوهشگران، شرکتها، تامینکنندگان و نهادهای دولتی ساخته است که در آن دانشگاهها به یکی از موتورهای اصلی تولید دانش و فناوری تبدیل شدهاند.
منبع: ایسنا
