جمعهای دیگر و باز هم خبر از ناپایداریهای اینترنت در ایران. امروز ۳۰ مرداد ۱۴۰۵، کاربران اینترنت در سراسر کشور با موج تازهای از اختلالات، کندی و قطعیهای پراکنده مواجه شدهاند. گزارشها از نقاط مختلف حاکی از آن است که اینترنت موبایل و ثابت در بسیاری از مناطق با افت محسوس کیفیت همراه شده و در برخی استانها مانند مازندران، کرمان و آذربایجان غربی، هشدارها به صدا درآمده است.
اما نگرانکنندهتر از اختلالات امروز، دادههای تکاندهندهای است که از سوی شرکت زیرساخت و امنیت اینترنت کلادفلر (Cloudflare) منتشر شده؛ بر اساس آخرین گزارش فصلی این شرکت، ترافیک اینترنت ایران پس از بازگشت در خردادماه، در بهترین حالت تنها به ۵۹ درصد سطح پیش از خاموشی ۸۸ روزه رسیده و سپس در همین سطح تثبیت شده است. این یعنی با وجود گذشت نزدیک به سه ماه از پایان یکی از طولانیترین قطعیهای اینترنت در تاریخ معاصر، شبکه هنوز به شرایط عادی بازنگشته است. اختلالات امروز جمعه ۳۰ مرداد؛ چه بر سر اینترنت ایران آمده است؟
قطعی اینترنت
از ساعات ابتدایی امروز، گزارشهای متعددی از اختلال در اینترنت مناطق مختلف کشور بهویژه تهران، کرج و شهرهای بزرگ به گوش میرسد. کاربران شبکههای اجتماعی از کندی شدید، قطع و وصل شدن مکرر ارتباط و دشواری استفاده از اینترنت موبایل و ثابت گلایه دارند.
بر اساس دادههای سامانه «تشخیص و تحلیل قطعی اینترنت» (IODA)، روز ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ چندین افت قابلتوجه در اتصال اینترنت ایران ثبت شده است. این افتها برای بخشهایی از استانهای مازندران، کرمان و آذربایجان غربی در سطح بحرانی ارزیابی شدهاند. هرچند این دادهها به تنهایی نمیتوانند علت قطعی اختلالات را مشخص کنند و مشخص نیست که این ناپایداریها ناشی از مشکلات فنی بوده یا عامدانه اعمال شدهاند، اما در کنار گزارشهای گسترده کاربران، تصویر نگرانکنندهای از وضعیت فعلی شبکه ترسیم میکنند.
نکته قابلتأمل این است که دسترسی به شبکه داخلی کشور همچنان بدون مشکل گزارش شده و سرویسهای میزبانی شده در داخل کشور در دسترس هستند. با این حال، خدمترسانی برخی از سرویسهای داخلی نیز به دلیل وابستگی به ابزارهای خارجی با اختلال مواجه است. این الگو – یعنی حفظ شبکه داخلی و اختلال در دسترسی به اینترنت بینالملل – شباهت زیادی به سناریوی قطعیهای پیشین دارد و زنگ خطری جدی برای کاربران به شمار میرود. دادههای کلادفلر؛ زنگ خطر ۵۹ درصدی برای اقتصاد دیجیتال
شاید مهمترین سند درباره وضعیت فعلی اینترنت ایران، گزارش فصلی شرکت کلادفلر باشد. این شرکت که یکی از بزرگترین ارائهدهندگان زیرساخت و امنیت اینترنت در جهان است، در گزارش خود اعلام کرده که پس از بازگشایی اینترنت در ۵ خرداد ۱۴۰۵، ترافیک HTTP ایران در مقطعی تا حدود ۹۰ درصد سطح پیش از خاموشی افزایش یافت، اما سپس به سرعت کاهش پیدا کرد و در حدود ۵۹ درصد سطح پیش از خاموشی تثبیت شد.
کلادفلر بهصراحت تأکید کرده که این سطح بیشتر شبیه وضعیت پیش از خاموشی اخیر است و به هیچوجه به معنای بازگشت کامل اینترنت به شرایط عادی نیست. به عبارت دیگر، آنچه پس از ۸۸ روز انتظار برای کاربران فراهم شده، صرفاً یک «خط پایه محدودتر» از اینترنت است، نه بازگشت به دوران پیش از دیماه ۱۴۰۴.
این دادهها در حالی منتشر میشود که بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت کشور، نیز هفته گذشته تأیید کرد که هرچند تا دیماه ۱۴۰۴ ترافیک اینترنت بینالملل بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کرده بود، اما بعد از قطعیهای دی و بهمن و جنگ ۳۹ روزه، این ترافیک کاهش یافته و همچنان به وضعیت قبل خود نرسیده است. نظرسنجی تکاندهنده؛ ۷۹ درصد کاربران از بدتر شدن کیفیت اینترنت میگویند
در کنار دادههای فنی، نظرسنجیای که وبسایت فناوری «دیجیاتو» با مشارکت حدود سه هزار نفر انجام داده، ابعاد انسانی این بحران را آشکار میکند. بر اساس این نظرسنجی، ۷۹ درصد پاسخدهندگان گفتهاند که کیفیت اینترنت آنها در طول یک هفته گذشته بدتر شده است.
این آمار نشان میدهد که نه تنها اینترنت به سطح پیش از قطعی بازنگشته، بلکه در هفتههای اخیر روند نزولی نیز داشته است. کاربران از افزایش ناپایداری، کاهش سرعت و دشواری دسترسی به سرویسهای خارجی گلایه دارند. برخی گزارشها حاکی از آن است که در هفته منتهی به ۲۵ مرداد، کاربران در شبکههای اجتماعی از کندی شدید، قطع و وصل شدن ارتباط و دشواری استفاده از اینترنت موبایل و ثابت خبر دادهاند. واکنش وزارت ارتباطات؛ تأیید ناپایداری و رد قطعی عمدی
عیسی زارعپور، وزیر ارتباطات، در واکنش به وضعیت فعلی، ضمن تأیید وجود «ناپایداری در کیفیت اینترنت»، هرگونه قطعی عمدی را رد کرده است. او دلایل این وضعیت را «افزایش مهاجرت» و عوامل دیگری عنوان کرده که مشخص نیست چقدر با واقعیت تطابق دارند.
با این حال، اظهارات وزیر ارتباطات با دادههای کلادفلر و گزارشهای کاربران همخوانی دارد؛ هرچند قطعی سراسری جدیدی رخ نداده، اما ناپایداری و کاهش کیفیت شبکه یک واقعیت انکارناپذیر است. سؤال اینجاست که آیا این ناپایداریها موقتی هستند یا نشانهای از یک روند نزولی بلندمدت؟ سامانه «شاهکار»؛ معمای جدیدی که اینترنت را قربانی کرد
یکی از عواملی که در ماههای اخیر به بحران اینترنت دامن زده، الزام دیتاسنترها به ثبت اطلاعات کاربران در سامانه «شاهکار» است. بر اساس گزارشهای منتشر شده، پس از قطعی ۸۸ روزه اینترنت، شرکتها ملزم شدهاند در سامانه شاهکار فرایند احراز هویت را طی کنند؛ در غیر این صورت امکان دریافت سرویس از دیتاسنترها را نخواهند داشت.
محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت، این موضوع را بزرگترین مشکل از زمان قطعی اینترنت تاکنون میداند و معتقد است تغییر ناگهانی الزامات و روندهای سامانه شاهکار، نخستین و بزرگترین مشکلی است که از زمان قطعی اینترنت به وجود آمده و تا امروز هم برای بسیاری از افراد و شرکتها ادامه دارد.
فرایند احراز هویت در این سامانه بهصورت دستی انجام میشود و معمولاً حداقل ۲۴ ساعت زمان میبرد تا اطلاعات بررسی و بهروزرسانی شود. در برخی موارد، این زمان حتی به یک هفته نیز میرسد. این یعنی هر کاربر یا شرکتی که بخواهد سرویس جدیدی دریافت کند، باید حداقل یک روز و در برخی موارد تا یک هفته – منتظر بماند تا دسترسی او تأیید شود. این روند دستوپاگیر، عملاً سرعت ارائه خدمات اینترنتی را به شدت کاهش داده و به یکی از موانع اصلی بازگشت اینترنت به شرایط عادی تبدیل شده است. خسارتهای اقتصادی؛ وقتی اینترنت ناپایدار ترمز اقتصاد میشود
اینترنت ایران
ناپایداری اینترنت در ماههای اخیر، خسارتهای جبرانناپذیری به اقتصاد دیجیتال ایران وارد کرده است. بر اساس گزارشهای منتشر شده، کسبوکارهای آنلاین، استارتآپها و فروشگاههای اینترنتی در دوران قطعی ۸۸ روزه با کاهش چشمگیر فروش و حتی تعطیلی مواجه شدند.
هرچند آمار دقیقی از خسارتهای اقتصادی پس از بازگشایی اینترنت منتشر نشده، اما شواهد نشان میدهد که ناپایداری فعلی نیز تأثیر منفی قابلتوجهی بر کسبوکارهای دیجیتال داشته است. بسیاری از شرکتهای دانشبنیان که فعالیت خود را مدیون دسترسی پایدار به اینترنت جهانی هستند، همچنان در شرایط دشواری به سر میبرند.
بر اساس گزارشها، ۸۹.۳ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال کشور از اینترنت استفاده میکنند و وابستگی معیشت بیش از نیمی از کاربران ایرانی به اینترنت است. این آمار نشان میدهد که هرگونه اختلال در اینترنت، نه یک مسئله حاشیهای، بلکه یک تهدید جدی برای معیشت میلیونها نفر است. نگاه به آینده؛ سناریوهای محتمل برای اینترنت ایران
با توجه به دادههای موجود و اظهارات مسئولان، چند سناریو برای آینده اینترنت ایران قابل تصور است:
سناریوی اول – تداوم وضعیت فعلی: در این سناریو، اینترنت با همان کیفیت فعلی (ناپایدار و با ترافیک حدود ۵۹ درصد سطح پیش از خاموشی) به کار خود ادامه میدهد. اختلالات منطقهای و ناپایداریها همچنان پابرجا خواهند بود و کاربران باید با کندی و قطع و وصل شدنهای مکرر کنار بیایند.
سناریوی دوم – بهبود تدریجی: در صورت رفع موانع فنی و اداری (از جمله مشکلات سامانه شاهکار) و افزایش ترافیک، ممکن است کیفیت اینترنت بهتدریج بهبود یابد. با این حال، با توجه به اینکه کلادفلر تأکید کرده ترافیک در حدود ۵۹ درصد تثبیت شده، این سناریو چندان محتمل به نظر نمیرسد.
سناریوی سوم – تشدید محدودیتها: با توجه به سابقه قطعیهای مکرر در سالهای اخیر و وجود نهادهایی که مخالف دسترسی آزاد به اینترنت هستند، احتمال اعمال محدودیتهای جدید وجود دارد. وزیر ارتباطات پیشتر اعلام کرده بود که در شرایط خاص امنیتی ممکن است محدودیتهایی برای دسترسی به اینترنت بینالملل ایجاد شود، اما این محدودیتها باید شفاف و زماندار باشند.
سناریوی چهارم – قطعی سراسری جدید: اگرچه کماحتمالترین سناریو به نظر میرسد، اما با توجه به تجربه دیماه ۱۴۰۴ و حملات فوریه ۲۰۲۶ که منجر به قطعی تقریباً کامل اینترنت و کاهش سطح دسترسی به حدود ۴ درصد از حالت عادی شد，نمیتوان این احتمال را بهکلی رد کرد. نقش نتبلاکس و رصدگرهای بینالمللی
نتبلاکس (NetBlocks) به عنوان یکی از مهمترین نهادهای بینالمللی پایش اینترنت، همچنان وضعیت ایران را در شرایط «اختلال شدید» توصیف میکند. بر اساس دادههای این سازمان، سطح اتصال اینترنت ایران نسبت به قبل تغییر محسوسی نداشته و نشانهای از بهبود پایدار در آن دیده نمیشود.
رصدگرهای جهانی بر این باورند که اینترنت ایران در وضعیتی از «اختلال پایدار» قرار دارد و با وجود گذشت ماهها از پایان خاموشی ۸۸ روزه، هیچ نشانهای از بازگشت به شرایط عادی مشاهده نمیشود. این ارزیابی بینالمللی، هشدار جدیتری نسبت به آنچه مسئولان داخلی اعلام میکنند، به شمار میرود. پیامدهای روانی-اجتماعی ناپایداری اینترنت
فراتر از ابعاد فنی و اقتصادی، ناپایداری مداوم اینترنت پیامدهای روانی-اجتماعی عمیقی بر جامعه داشته است. قطعیهای مکرر و شایعات درباره قطعیهای جدید، باعث ایجاد اضطراب و نگرانی گسترده در میان کاربران شده است.
بسیاری از مردم که تجربه تلخ ۸۸ روز قطعی اینترنت را در خاطر دارند، با هر اختلال کوچکی دچار استرس و نگرانی میشوند. این وضعیت به ویژه برای دانشآموزان و دانشجویانی که برای تحصیل به اینترنت وابسته هستند، چالشهای جدی ایجاد کرده است.
همچنین وابستگی روزافزون جامعه به خدمات آنلاین – از خرید اینترنتی و بانکداری الکترونیک تا آموزش از راه دور و ارتباطات اجتماعی – باعث شده که هرگونه اختلال در اینترنت، تأثیر مستقیمی بر زندگی روزمره میلیونها نفر داشته باشد. توصیههای کاربردی برای کاربران در شرایط ناپایداری اینترنت
با توجه به وضعیت فعلی، کاربران میتوانند راهکارهای زیر را برای مدیریت بهتر شرایط در نظر بگیرند:
استفاده از چند اپراتور مختلف: داشتن سیمکارت از اپراتورهای مختلف (همراه اول، ایرانسل، رایتل) میتواند در مواقع اختلال یکی از آنها، راهگشا باشد.
ریستارت مودم و گوشی: در صورت مواجهه با قطعی، ریستارت کردن مودم یا قرار دادن گوشی در حالت پرواز به مدت یک دقیقه میتواند به رفع مشکل کمک کند.
استفاده از شبکه داخلی: در صورت اختلال در اینترنت بینالملل، بسیاری از سرویسهای داخلی همچنان در دسترس هستند.
پیگیری از منابع رسمی: برای اطلاع از آخرین وضعیت، بهتر است از درگاههای رسمی شرکتهای ارائهدهنده سرویس استفاده کنید، نه کانالهای غیررسمی که ممکن است شایعات را منتشر کنند. بیشتر بخوانید جدول قطعی برق تهران امروز چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ + لینک استعلام اینترنتی خاموشی اختلالات اینترنت امروز چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ اوج گرفت؛ زنگ خطر شرایط بحرانی در چندین استان به صدا درآمد | آمادهباش دیتاسنترها برای قطعی گسترده؟ تکذیب رسمی یا واقعیت پشت پرده؟ + همه منتظر این خبر بودند؛ آنچه وزارت ارتباطات درباره آخرین وضعیت اینترنت نمیگوید ریسک جدید در کمین اینترنت ایران؛ شبکه داخلی پایدار اما اینترنت بینالملل در آستانه یک شوک بزرگ / جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵ زنگ خطر در کمین اپراتورهای اینترنت عراق؛ استارلینک با قیمتهای نجومی وارد شد اما یک غافلگیری بزرگ در انتظار کاربران است (تاریخ:پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵) اعلام فوری: جدول خاموشی برق استانهای کشور برای ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد | هشدار وضعیت قرمز؛ کدام استانها در ساعات اوج مصرف بدون برق میمانند؟ (تاریخ:جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵)
