به گزارش سایت دیدبان ایران، واکسن آزمایشی کزاز و دیفتری میتواند بدون نیاز به یخچال در دمای ۳۰ درجه تا دو سال پایدار بماند و واکنش ایمنی مشابه واکسنهای معمول ارائه دهد. بیشتر واکسنها برای حفظ اثربخشی باید از زمان تولید تا لحظهی تزریق در دمای پایین نگهداری شوند. وابستگی به زنجیرهی سرد، رساندن واکسن به مناطق دورافتاده، فقیر و درگیر جنگ را دشوار و پرهزینه میکند و در صورت قطعی برق یا خرابی تجهیزات سرمایشی میتواند به هدررفت واکسنها منجر شود.
اکنون، واکسن آزمایشی کزاز و دیفتری میتواند بخشی از این مشکل را برطرف کند. بهگزارش ساینسنیوز، پژوهشگران در نخستین کارآزمایی انسانی نشان دادهاند که واکسن اسپیویایکس۰۲ (SPVX02) بدون نیاز به یخچال، در دمای حداکثر ۳۰ درجهی سانتیگراد پایدار میماند و میتواند در افراد بالغ واکنش ایمنی مشابه واکسنهای موجود ایجاد کند. دادههای آزمایشگاهی و مطالعات پایداری نیز نشان دادهاند که این واکسن در دمای ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت ۷۵ درصد، دستکم ۲۴ ماه پایدار میماند.
واکسنها از ترکیبات زیستی حساسی تشکیل شدهاند که در برابر تغییرات دما آسیبپذیرند. به همین دلیل، بیشتر واکسنها باید از زمان تولید تا هنگام تزریق در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد نگهداری شوند. اگر دما بیشازحد افزایش پیدا کند یا واکسن در معرض نوسانهای شدید دمایی قرار بگیرد، ممکن است بخشی از اثربخشیاش از بین برود.
حفظ زنجیرهی سرد در کشورهای برخوردار نیز نیازمند تجهیزات و انرژی است؛ اما در مناطقی که زیرساختهای مناسبی ندارند، مسئله بسیار جدیتر میشود. قطعی برق، کمبود سوخت، خرابی تجهیزات سرمایشی و دشواری حملونقل میتوانند رساندن واکسن سالم به مقصد را با مشکل مواجه کنند. به همین دلیل، ساخت واکسنهایی که بتوانند در دمای محیط پایدار بمانند، میتواند دسترسی به واکسیناسیون را در مناطق محروم و دورافتاده آسانتر کند و از هدررفت واکسنها بکاهد.
واکسن SPVX02 در واقع نسخهی بازطراحیشده و خشکشدهی واکسن ترکیبی کزاز و دیفتری، موسوم به تتادیف (TetaDif) است. شرکت زیستفناوری بریتانیایی استیبلفارما این واکسن را با استفاده از فناوری استیبلوا ایکس (StablevaX) تولید کرده است. در این روش، ترکیباتی مانند قند ترهالوز به فرمول واکسن اضافه و سپس واکسن خشک میشود.
همه افرادی که SPVX02 دریافت کرده بودند، ۲۸ روز پس از تزریق سطح آنتیبادی لازم برای محافظت در برابر سم کزاز را داشتند
ترهالوز میتواند مانند لایهای محافظ از ساختار مولکولهای حساس محافظت کند. ایدهی استفاده از این قند نیز از برخی گیاهان بیابانی گرفته شده است که برای تحمل دورههای طولانی خشکسالی، از ترهالوز برای حفظ ساختار سلولهای خود استفاده میکنند. بنابراین، واکسن پس از خشکشدن نیازی به نگهداری در یخچال ندارد و هنگام استفاده، با افزودن آب استریل دوباره آمادهی تزریق میشود. به این ترتیب، بخش مهمی از وابستگی واکسن به زنجیرهی سرد حذف میشود.
در فاز اول کارآزمایی واکسن، ۶۰ فرد سالم ۱۸ تا ۵۵ ساله که دستکم ۱۰ سال از آخرین واکسن کزاز و دیفتری آنها گذشته بود، شرکت کردند. پژوهشگران افراد را به سه گروه تقسیم کردند تا SPVX02 با واکسن تتادیف و یک واکسن ترکیبی دیگر به نام دیتهبوستر (diTeBooster) مقایسه شود.
عوارض گزارششده در شرکتکنندگان، عمدتاً خفیف یا متوسط بودند و هیچ عارضهی جانبی جدی در افراد مشاهده نشد. ۲۸ روز پس از تزریق، همهی افرادی که SPVX02 دریافت کرده بودند، سطح آنتیبادی لازم برای محافظت در برابر سم کزاز را داشتند. در مورد دیفتری نیز همهی دریافتکنندگان SPVX02 به سطح محافظتی آنتیبادی رسیدند. پاسخ ایمنی ایجادشده با این واکسن با واکسنهای استاندارد قابلمقایسه بود.
البته نتایج هنوز به معنای تأیید نهایی واکسن نیست. مطالعهی انجامشده فاز اول کارآزمایی با تعداد محدودی شرکتکننده بود و عمدتاً برای بررسی ایمنی و پاسخ اولیهی سیستم ایمنی طراحی شده است. برای ارزیابی دقیقتر اثربخشی و ایمنی واکسن به مطالعات بزرگتری نیاز است.
پایداری SPVX02 فقط در انسان بررسی نشد. در آزمایشهای جداگانه، واکسن در دمای ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۷۵ درصد به مدت ۲۴ ماه پایدار ماند. همچنین در شرایط سختتر، یعنی دمای ۴۰ درجه سانتیگراد و رطوبت ۷۵ درصد، توانست دستکم شش ماه ویژگیهای موردنظر خود را حفظ کند. این ویژگی میتواند برای مناطقی با آبوهوای گرم و مرطوب اهمیت زیادی داشته باشد؛ مناطقی که حفظ زنجیرهی سرد در آنها دشوارتر است.
شرکت استیبلفارما اکنون در حال بررسی این موضوع است که آیا میتوان پایداری واکسن را در دمای ۳۰ درجه سانتیگراد تا چهار سال نیز افزایش داد یا خیر. بااینحال، دادههای فعلی پایداری دستکم دوسالهی واکسن را نشان میدهند.
اما آیا فناوری یادشده برای همهی واکسنها قابلیت دارد؟ هنوز نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. پژوهشگران در حال بررسی امکان استفاده از فناوری فوق برای واکسنها و محصولات زیستی دیگر هستند و واکسن هپاتیت بی یکی از گزینههای مورد بررسی است.
یکی از محدودیتهای فعلی، واکسنهای mRNA هستند که معمولاً از نانوذرات لیپیدی برای رساندن مولکول mRNA به سلولها استفاده میکنند و خشککردن انجمادی آنها دشوارتر است. علاوه بر این، برخی واکسنهای mRNA به دماهای بسیار پایین برای نگهداری نیاز دارند.
بااینحال، اگر نتایج SPVX02 در مطالعات بزرگتر تأیید شود، این فناوری میتواند یکی از موانع مهم توزیع واکسن را کاهش دهد. واکسنهایی که به یخچال وابسته نیستند، نهتنها حملونقل و ذخیرهسازی را در مناطق محروم سادهتر میکنند، بلکه میتوانند مقدار واکسنهای هدررفته بر اثر مشکلات دمایی را نیز کاهش دهند.
در حال حاضر، SPVX02 همچنان در فاز واکسن آزمایشی است و برای ورود به بازار به مطالعات بالینی بزرگتر و مراحل بعدی ارزیابی نیاز دارد. اما نتایج فاز اول نشان میدهد که میتوان واکسن کزاز و دیفتری را به شکلی بازطراحی کرد که بدون یخچال، در دمای محیط برای مدت طولانی پایدار بماند؛ دستاوردی که میتواند در آینده حملونقل و توزیع برخی واکسنها را دگرگون کند.
