[محمد داودبیگی] راه رفع ناترازی بنزین

نقل مجلس این روزهای دولت مشکل تأمین «بنزین» است و یافتن راهی برای کاهش ناترازی آن. یکی از راهها، گرانی است و اسم رمز این سناریوی تکراری «ضرورت کنترل مصرف و کاهش پرداخت یارانه به دهک‌های بالای درآمدی» گذاشته شده، ولی تجربه نشان داده است هرگاه دولت‌ها قصد گران کردن سوخت را داشته اند، موضوع دهک‌های بالای درآمدی و داشتن خودروهای متعدد و مصرف زیاد بنزین مطرح شده اما همواره پس از گران کردن قیمت بنزین، این دهک‌های پایین درآمدی بوده‌اند که جریمه شده و تاوان جهش نرخ تورم را پرداخته‌اند.

این بار نیز ماجرا به همان روال گذشته از موضوع دهک‌های بالای درآمدی و بهره‌مندی آنها از یارانه بیشتر در مقایسه با اقشار کم درآمد شروع شده است تا شاید با گران کردن قیمت بنزین، بخشی از ناترازی منابع بودجه دولت تأمین شود.

یکی دیگر از دلایلی که این روزها برای توجیه گرانی بنزین مطرح می‌شود، ناترازی میان عرضه و تقاضاست. میانگین  مصرف روزانه بنزین در ایران به ۱۴۰ میلیون لیتر رسیده در حالی که میزان تولید روزانه آن حدود ۱۱۰ میلیون لیتر است. علاوه بر این گفته می‌شود قیمت این کالا در ایران پایین‌تر از سایر نقاط دنیا و بازار جهانی است.

دراین باره باید گفت که اولا بخش عمده ناترازی میان عرضه و تقاضای بنزین در ایران مربوط به مصرف بالای سوخت خودروهای داخلی و ضعف شدید حمل‌ونقل عمومی است و مصرف‌کنندگان عادی گناهی در این باره ندارند که اثرات افزایش قیمت این فرآورده بر دوش آنان قرار گیرد.

ثانیاً میانگین دستمزد مردم دیگر کشورها (به فرض محاسبه قیمت ۱۹۰ هزار تومانی برای هر دلار آمریکا) حدود ۴ برابر دستمزد مردم ایران است و طبیعی است که آنها بنزین را با نرخ بالاتری نسبت به ایران خریداری کنند.

درکنار اینها، شرایط عمومی و شبه‌جنگی کشور و بالابودن انتظارات تورمی باعث شده است تا قیمت بنزین تاثیر زیادی روی نرخ تورم داشته باشد و آن را تشدید کند.

به همین دلیل راهکارهای قیمتی باید آخرین گزینه برای کاهش یا رفع ناترازی بنزین باشد و راه های خلاقانه ای دراین باره وجود دارد .

مثلا در زمان پیک مصرف بنزین (که معمولا فصل تابستان است) می‌توان سهمیه سوم را در کارت‌های هوشمند جایگاه‌داران کم کرد و این گونه، رانندگان مصرف سوخت خود را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند تا از حد تعیین شده فراتر نرود. …