فیدان همچنین در صورتبندی اصلی مسئله میگوید اختلاف ایران و عربستان خاستگاه این پیمان نیست. برعکس؛ «عربستان سعودی مسئلهای با ایران ندارد، این یک موضوع برخاسته از اختلاف عربستان سعودی و ایران نیست، در یک نقطه از مسئله آمریکا و اسرائیل بود که مشکل بدانجا رسید.»
اگر چنین است و اگر مشکل اصلی منطقه و بلکه جهان همچنانکه فیدان پیشتر نیز به درستی و به وضوح تصریح کرده بود، نه ایران که اسرائیل است، در آن صورت باید پیمان مکه به یک چارچوب وسیعتر، به آن چیزی تحویل شود که رهبر شهید امت از مدتها قبل ذیل ضرورتِ «تشکیل امت» و در همین چارچوب، تشکیل پیمان ارتشهای مسلمان، مطرح کرده بود.
به این اعتبار، مکه را نباید از پیوستار الهی «من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی» جدا کرد و چه زیبا و بهجا خواهد بود اگر باشندگان این جغرافیای مسلمان در جهت اجراییسازی آرمان امت، به مبارکی سوره اسراء پیمانی به همین نام منعقد کنند.
فیدان به ظرافتی خاص میگوید ایران آنگاه که به ضرورت مشارکت در سیاستهای مثبت منطقه برسد و به آن حوزه جمعی (منطقهای) داخل شود، آنگاه «به نقش آنان (در پیمان مکه) نیز نیاز هست». عراقچی اما با ظرافت و در همان حال قاطعیتی بیشتر همسایگان را به خوداتکایی و «به برادری واقعی» فرامیخواند. همان شب سی.ان.ان تورک، تلویزیون همسوی حاکمیت، هر سه بند تویبت عراقچی را در معرض مباحثه کارشناسان مدعو نهاد:
استاد ذکریا: آمریکا نه سوسیولوژی (جامعهشناسی) ایران را توانست قرائت کند نه جغرافیای آن را. هرگز به مخیله امریکا خطور نکرده بود که ایران در این مبارزه وجودی، با تکیه بر تابآوری بالا در قبال تحریمها، میتواند کارت هرمز را علیه آمریکا روی میز بگذارد.
عجز آمریکا در قرائت جامعهشناختی ایران این بود که تصور میکرد میتواند مردم را به قیام تحریک کند، آنها نهادها را به تسخیر خود درخواهند آورد و کار ما آسان خواهد شد. اما آنچه نتوانست حدس بزند این بود که اینها یک ملت قدیمی هستند، یک مدنیت قدیمی هستند. این مردم به سرعت یکپارچه شدند و به موازات این، نیروی فوقالعاده دفاعی ایران در جنگی نامتقارن به میان آمد که با بهکارگیری (مزیت) جغرافیا، آمریکا را به گوشه رینگ راندند. در این هم باید دقت کرد که زبان وژارگون عراقچی در دیپلماسی بسیار حرفهای است. در همان حال که آمریکا میگفت ما در حال مذاکره هستیم، ایران تکذیب کرد و موفق شد آمریکا را در درون سیستم گلوبال مفتضح کند.
فولیا اوزتورک: ایران حقیقتا امریکا را دیوانه کرد، هم در میدان هم در میز! (فولیا در نهایت ذوقزدگی میخندد).
عبدالقادر سلوی (ستوننگار روزنامه حریت): هم در میدان هم در دیپلماسی آمریکا را شکست داد. به خصوص ترامپ به لحاظ روانشناسی، به نحو وحشتناک فروپاشید. فکر میکرد ایران هم مثل ونزوئلا خواهد شد.
گونگور یاووزآصلان (روزنامهنگار): ترامپ میگفت مدنیت (ایران) را محو خواهم کرد. ندانست که اینجا (این جغرافیا) مکان تاسیس مدنیت است، دیار پیامبران است. وقتی جغرافیا را ندانی، مدنیت را ندانی به دُم اسرائیل صهیونیست آویزان شوی، آویزان دُم نتانیاهو شوی به توهم سقوط خاورمیانه دچار خواهی شد، اما در این جا کشوری هست (به نام ترکیه) من بر این باورم که پیمان مکه مژدهبخش پیمان قدس خواهد شد.
بنابراین، در یک سو جامعه و در دیگرسو جغرافیا در قلمرویی به نام دفاع میهنی و مقاومت ملی به چنان نقطهای از همافزایی و مفصلبندی رسیدند که هیچ قدرت و ابرقدرتی را یارای مفصلشکنی آن نیست. در چنین نقطهای است که ترکیببندی ملت-امت و سمتگیری به سوی اشکال نوین همبستگی در جغرافیای اسلام، در حوزه امکانات جدید و راهگشایی شده به یُمن دفاع مقدس میهنی قرار میگیرد.
