خبرآنلاین نوشت: بنزین در ایران دیگر فقط یک فرآورده نفتی نیست؛ یک مسئله اقتصادی است که قیمت، بودجه، تورم، حملونقل، خودرو، قاچاق، واردات و حتی سیاست اجتماعی را به یکدیگر گره زده است.
امروز ساختار قیمتگذاری بنزین در کشور سهنرخی است؛ سهمیه نخست خودروهای سواری شخصی با نرخ ۱۵۰۰ تومان و سهمیه دوم با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود و نرخ سوم برای مصرف با کارت اضطراری جایگاه و موارد مشمول این نرخ، ۵۰۰۰ تومان است. این ساختار از ۲۲ آذر ۱۴۰۴ وارد مرحله اجرا شد؛ در زمان آغاز طرح، سهمیه نرخ اول ۶۰ لیتر و سهمیه نرخ دوم ۱۰۰ لیتر در ماه بود. اما داستان امروز، همین سه عدد نیست. در مرداد ۱۴۰۵، دولت اعلام کرده نرخ ۱۵۰۰ تومانی و سهمیه ۶۰ لیتری آن بدون تغییر باقی میماند، اما سهمیه نرخ ۳۰۰۰ تومانی که در ابتدای اجرای طرح ۱۰۰ لیتر بود، پس از تغییرات دوره جنگ به ۷۰ لیتر و در شرایط فعلی به ۵۰ لیتر کاهش یافته است.
در همین روزها، سیاست بنزینی یک گام دیگر نیز به سمت تجربههای جدید رفت. برخی رسانهها اعلام کردند که در استان کرمان، از بامداد ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ عرضه بنزین با نرخ تمامشده پالایشگاهی ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان در ۲۰۴ جایگاه آغاز شده؛ اما ساعاتی بعد خبر آمد که اجرای آن فعلاً متوقف شده است. اما چرا بنزین به این نقطه رسیده است؟
برای پاسخ، باید از امروز فاصله گرفت و به عقب برگشت؛ به زمانی که مسئله اصلی نه نرخ ۵۰۰۰ تومانی بود، نه ۳۰۰۰ تومان و نه حتی ۱۵۰۰ تومان. مسئله، رشد سریع مصرف و وابستگی فزاینده به واردات بود. تاریخ بنزین ایران را اگر از این زاویه بخوانیم، در واقع تاریخ تلاش دولتها برای حل یک معادله دشوار است: چگونه میتوان سوخت را ارزان نگه داشت، بدون آنکه مصرف از ظرفیت تولید جلو بزند؟ وقتی بنزین از فرآورده نفتی به کالای اقتصادی تبدیل شد
صنعت پالایش نفت در ایران بیش از یک قرن قدمت دارد، اما اهمیت اقتصادی بنزین زمانی جهش کرد که خودرو و حملونقل جادهای به بخش جداییناپذیر زندگی اقتصادی تبدیل شدند. از آن زمان، تقاضای بنزین دیگر فقط به میزان نفت خام و ظرفیت پالایشگاهها وابسته نبود؛ تعداد خودروها، مسافتهای طیشده، ساختار شهرها، کیفیت خودروها و قیمت سوخت نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کردند.
در اقتصادی که سوخت با قیمت …
