[مسعود دشتی درخشان] پیام کاهش تقاضای نفت چین برای ایران

پاسخ این پرسش، فراتر از بازار نفت برای کشورهای صادرکننده به‌ویژه ایران، اهمیتی راهبردی دارد.بر اساس داده‌های رسمی گمرک چین، واردات نفت خام این کشور در ژوئن ۲۰۲۶به حدود ۷.۱میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که متوسط واردات چین طی سال‌های ۲۰۲۱تا ۲۰۲۵حدود ۱۱.۵تا ۱۲میلیون بشکه در روز بود. به بیان دیگر، بزرگ‌ترین خریدار نفت جهان در مقایسه با روند معمول خود، نزدیک به ۵میلیون بشکه در روز از تقاضای وارداتی را از بازار حذف کرده است؛ رقمی که به‌تنهایی می‌تواند بر توازن عرضه و تقاضای جهانی اثرگذار باشد.اما اهمیت این آمار تنها در بزرگی آن نیست، بلکه در علت وقوع آن است.

در نگاه نخست، همزمانی این افت واردات با تنش‌های ژئوپلیتیکی در خلیج فارس و تنگه هرمز ممکن است این تصور را ایجاد کند که کاهش واردات صرفاً نتیجه اختلال در عرضه و تاخیر در رسیدن محموله‌هاست. بدون تردید، محدودیت‌های حمل‌ونقل، افزایش ریسک‌های دریایی و جابه‌جایی زمان‌بندی بارگیری برخی محموله‌ها بر آمار واردات ماهانه اثر گذاشته‌اند، اما داده‌های داخلی صنعت پالایش چین نشان می‌دهد این عامل به‌تنهایی توضیح‌دهنده این افت نیست. برآورد مؤسسهEnergy Aspects نشان می‌دهد حدود ۶۰درصد کاهش واردات یعنی معادل نزدیک به ۳میلیون بشکه در روز، ناشی از کاهش نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌ها بوده است. حدود ۴۰درصد باقی‌مانده نیز به کاهش واقعی مصرف نهایی مربوط می‌شود؛ کاهش سفرهای جاده‌ای، کند شدن پروژه‌های عمرانی، افت مصرف گازوئیل در بخش ساخت‌وساز و حمل‌ونقل و همچنین جایگزینی تدریجی کامیون‌های دیزلی با ناوگان برقی و کامیون‌های مجهز به سوختLNG، بخشی از این تغییر را توضیح می‌دهد. برخی مؤسسات مطالعاتی انرژی نیز معتقدند بخشی از این کاهش تقاضا، ماهیتی ساختاری پیدا کرده و الزاماً با کاهش قیمت نفت به سرعت جبران نخواهد شد.

این تمایز، از منظر تحلیل بازار، اهمیت فراوانی دارد. اگر کاهش واردات صرفاً ناشی از برداشت از ذخایر یا اختلال موقت در عرضه بود، می‌شد انتظار داشت با عادی شدن شرایط، واردات نفت نیز به سرعت افزایش یابد، اما زمانی که بخش مهمی از افت واردات، نتیجه کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها و تغییر الگوی مصرف انرژی باشد، بازگشت تقاضا بیش از آنکه به قیمت نفت وابسته باشد، به احیای اقتصاد چین، سودآوری پالایشگاه‌ها و روند برقی‌سازی بخش حمل‌ونقل …