[اکبر حیدری] ادامه تراژدی فریب

گزارش‌هایی که اخیراً در رسانه‌هایی مانند رویترز منتشر شده، از نزدیک بودن توافق میان ایران و آمریکا یا ادامه گفت‌وگوها میان دو طرف حکایت دارد؛ اما در اغلب این گزارش‌ها، سخن از «نزدیک شدن به توافق» است، نه امضای یک توافق قطعی و نهایی. در ادبیات دیپلماتیک، تفاوت میان این دو تعبیر بسیار اساسی است. نزدیک بودن توافق می‌تواند به معنای وجود کانال‌های ارتباطی و کاهش موقت اختلافات باشد، اما تا زمانی که متن رسمی، سازوکار اجرایی و ضمانت‌های روشن اعلام نشود، نمی‌توان آن را پایان بحران تلقی کرد.

در طرف مقابل، گزارش‌هایی درباره آمادگی ارتش آمریکا برای عملیات طولانی‌مدت و نگرانی از میزان ذخایر مهمات این کشور منتشر شده است. در اینجا پرسشی جدی مطرح می‌شود: آیا نهادهای نظامی آمریکا واقعاً اطلاعات محرمانه خود را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهند؟ پاسخ روشن است؛ جزئیات دقیق ذخایر، ظرفیت عملیاتی و محدودیت‌های لجستیکی معمولاً در زمره اطلاعات طبقه‌بندی‌شده قرار دارد و به‌صورت کامل در اختیار افکار عمومی گذاشته نمی‌شود.

با این حال، این به معنای بی‌اعتباری تمام گزارش‌های مبتنی بر منابع ناشناس نیست. رسانه‌های بزرگ برای انتشار چنین مطالبی معمولاً به چند منبع دسترسی دارند و اطلاعات را با داده‌های موجود تطبیق می‌دهند. اما باید پذیرفت که در بحران‌های نظامی، بخشی از اطلاعاتی که با عنوان «منابع مطلع» منتشر می‌شود، می‌تواند حاصل افشاگری کنترل‌شده یا پیام‌رسانی هدفمند باشد. این پیام‌ها ممکن است با هدف فشار بر کنگره برای افزایش بودجه دفاعی، آماده‌سازی افکار عمومی برای یک عملیات طولانی، ارسال هشدار به رقیب یا ایجاد تصور ضعف و محدودیت در توان نظامی منتشر شوند.

از این منظر، ادعای «پایان مهمات آمریکا» نیازمند احتیاط جدی است. کاهش ذخایر برخی مهمات خاص، دشواری تأمین سریع تجهیزات یا نگرانی درباره فرسایش توان عملیاتی، با «اتمام مهمات» تفاوت دارد. تبدیل یک ارزیابی محدود به تیترهای قطعی، می‌تواند بخشی از همان جنگ روایتی باشد که در آن، هر طرف می‌کوشد برداشت رقیب از توان و اراده خود را مدیریت کند.در این میان، احتمال اقدام مستقل اسرائیل نیز متغیری تعیین‌کننده است.

گزارش‌های پیشین درباره اطلاع‌رسانی آمریکا به متحدان منطقه‌ای درخصوص برنامه حمله اسرائیل به ایران نشان می‌دهد که حتی در دوره مذاکره، تصمیم‌های یکجانبه می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد. چنین اقدامی نه‌تنها روند گفت‌وگوها را مختل می‌کند، بلکه ممکن است آمریکا را در برابر بحران و تصمیمی قرار دهد که لزوماً با اولویت‌های دیپلماتیک آن همسو نیست.

واقعیت این است که در فضای بحران، خبرها همیشه صرفاً برای اطلاع‌رسانی منتشر نمی‌شوند؛ گاهی خبر، خود بخشی از میدان نبرد است. بنابراین، ارزیابی تحولات باید بر پایه مجموعه‌ای از شواهد، رفتار دولت‌ها، تحرکات نظامی، مواضع رسمی و اسناد قابل بررسی انجام شود، نه فقط تیترهایی که از توافق یا فروپاشی توان نظامی سخن می‌گویند. تا زمانی که توافقی رسمی و قابل اجرا اعلام نشده و هم‌زمان نشانه‌های نظامی پابرجاست، خوش‌بینی رسانه‌ای به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه پایان بحران باشد.