کارشناسان در این زمینه ضمن ابراز نگرانی از آینده تامین گاز مایع در اتحادیه اروپا میگویند: ذخایر گاز طبیعی اروپا بهطرز خطرناکی رو به کاهش است و اگر جنگ ایران شدت بگیرد و سرمای هوا تقاضای گرمایش را در طول زمستان افزایش دهد، این قاره با مشکلات جدید انرژی مواجه خواهد شد؛ اما به نظر نمیرسد بزرگترین مصرفکننده انرژی این قاره چندان نگران باشد.
این درحالی است که به گفته آنها آلمان بزرگترین آسیبپذیری اتحادیه اروپا است؛ زیرا وسعت این کشور به این معناست که کمبود گاز میتواند در کشورهای همسایه نیز احساس شود و در صورت عدم موفقیت در بازیابی ذخایر، قیمتها را در سراسر این بلوک افزایش دهد.
این امر باعث افزایش درخواستها از برلین برای انجام کاری غیرقابل تصور شده به این ترتیب که مداخله مستقیم برای هدایت غولهای انرژی تحت کنترل دولت خود به خرید گاز به هر قیمتی و کنار گذاشتن سالها دکترین بازار آزاد در سیاست انرژی.
این درحالی است که تاکنون دولت از این اجرای این سیاست خودداری کرده حتی با وجود اینکه از اهداف اتحادیه اروپا عقب مانده و با خطر کمبود عرضه فیزیکی در اوایل نوامبر مواجه است. تاجایی که برخی براین باورند که این سیاست دولت آلمان یک قمار است که بازارها همه چیز را حل خواهند کرد؛ حتی با وجود اینکه جنگ و هوای گرم، انگیزههای سنتی را مختل کرده و زنجیرههای تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار دادهاند.
سباستین هاینرمن، مدیرعامل انجمن ذخیرهسازی گاز آلمان (INES)، گفت: سطح ذخیرهسازی نهتنها برای این زمان از سال فوقالعاده پایین است، بلکه از نظر تاریخی پایین است.
وی همچنین هشدار داد: آلمان هنوز به یک رویکرد منسوخ و بازارمحور برای پر کردن مجدد ذخایر خود متکی است، حتی زمانی که بهسختی هیچ انگیزه اقتصادی بازاری باقی مانده است.
به گفته وی از زمان حمله تنشها در اوکراین طی سال ۲۰۲۲، کشورهای اتحادیه اروپا موظف شدهاند تا زمستان به اهداف ذخیرهسازی گاز معادل ۹۰ درصد از ظرفیت ملی خود برسند تا از کمبود جدی عرضه جلوگیری شود. اما نکته جالب توجه اینجاست که اتحادیه اروپا پس از وقوع جنگ ایران، این هدف را به ۸۰ درصد کاهش داد تا از خرید وحشتزده جلوگیری کند.
اختلال در شیوههای سنتی
بهطور معمول، پر کردن مجدد مخازن بر عهده تاجران و شرکتهای خدماتی است که در تابستان گاز را ارزان میخرند تا ذخیره کنند و سپس در زمستان برای کسب سود بفروشند. اما خریداران میگویند افزایش قیمتهای تابستانی در نتیجه جنگ ایران و تغییرات اقلیمی، این روند را مختل کرده و ذخایر گاز در سراسر اتحادیه اروپا را به حدود ۵۸ درصد از ظرفیت ملی رسانده است که ۱۶ درصد کمتر از میانگین تاریخی پنجساله و پایینترین سطح از سال ۲۰۱۱ است.
ذخایر کم، پیش از این به افزایش فشار بر قیمت گاز مرتبط با تنشهای جدید در اطراف تنگه هرمز دامن زده است، بهطوری که شاخص گاز طبیعی اروپا اکنون بهطور مداوم بالاتر از چهار ماه اول جنگ ایران است.
کمیسیون اروپا، نیز در این زمینه اعلام کرده است که این اتحادیه با هیچ خطری برای تأمین گاز در زمستان مواجه نیست. اما گزارشی از شرکت تجزیه و تحلیل انرژی Rapidan پیشبینی میکند که ذخایر تا نوامبر تنها به ۶۵ درصد از کل ظرفیت ذخیرهسازی افزایش یابد و استدلال میکند که رسیدن به هدف اتحادیه اروپا تا زمستان بدون «قیمتهای بالاتر» امکانپذیر نخواهد بود.
به گفته تحلیلگران، این خطر با اقدام این اتحادیه در سالهای اخیر برای جایگزینی قراردادهای تأمین بلندمدت خود با روسیه با خریدهای کوتاهمدت گاز طبیعی مایع در بازار جهانی تشدید شده است. این محمولههای دریایی بسیار متحرک هستند و به بالاترین پیشنهاددهنده میرسند؛ خریداران را بیشتر در معرض نوسانات بازارهای بینالمللی قرار میدهند، بهویژه در پی از دست دادن منابع کلیدی از قطر و افزایش تقاضا در آسیا که این روند را تشدید کرده است.
کندی عمل آلمان در تامین ذخایر
آلمان، بزرگترین مصرفکننده گاز این اتحادیه، شاهد پر شدن ذخایر خود حتی کندتر از دیگران بوده است که بخشی از آن به دلیل رویکرد بیطرفانهتر و مبتنی بر بازار این کشور در زمینه ذخیرهسازی مجدد نسبت به بسیاری از همسایگانش است. در نتیجه، طبق آخرین دادهها، ذخایر در ماه اوت تنها ۴۷ درصد از ظرفیت ملی بوده است؛ پایینترین سطح پر شدن از زمان شروع ثبت دادهها. این امر بهویژه نگرانکننده است؛ زیرا ذخایر این کشور برای کل بلوک مهم هستند و بیش از ۲۰ درصد از ظرفیت ذخیرهسازی اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند.
با این وجود، برلین به مسیر سنتی خود ادامه میدهد. در حالی که وزارت انرژی این کشور ذخایر کم تاریخی کشور را تأیید کرده است، از مداخله برای هدایت خریداران اصلی گاز تحت کنترل دولت، SEFE و Uniper، برای خرید گاز با قیمتهای فعلی بهمنظور اطمینان از دستیابی به اهداف خود، بهجای انتظار برای بهبود شرایط بازار، خودداری کرده است.
سخنگوی وزارت انرژی آلمان به POLITICO گفت: این مسئولیت شرکتها و بازرگانان است که تأسیسات ذخیرهسازی را برای زمستان پر کنند. پر کردن مخازن تحت نظارت دولت، بازار گاز را بیشتر محدود کرده و قیمتها را حتی بالاتر میبرد. وضعیت عرضه در ماههای آینده در واقع بدتر خواهد شد.
لوران روسکاس، تحلیلگر ارشد گاز در S&P Global، گفت: اینکه آیا این رویکرد درست است یا خیر، تا زمستان مشخصتر خواهد شد. اگر دما بهطور غیرمعمول پایین باشد، ممکن است معاملهگران مجبور شوند با اطلاع قبلی، ذخایر اضافی را خریداری کنند و این امر باعث افزایش قیمتها میشود، بهخصوص اگر تنگه هرمز بسته بماند. از سوی دیگر، اگر زمستان معتدل شود، مداخله میتواند قیمتها را زودتر از موعد افزایش دهد.
روسکاس گفت: اگر اکنون شروع به خرید کنید تا ذخایر را به سطح از پیش تعیینشده سیاسی برسانید، اکنون قیمتها را بالاتر میبریم تا مطمئن شوید که در زمستان که هوا سرد است، قیمتهای بالاتری نخواهید داشت.
بیمیلی آلمان برای اقدام سریع همچنین دشواری بخش انرژی چندپاره اتحادیه اروپا را در رقابت با اقتصادهای متمرکزتر آسیایی که برای تأمین منابع سریعتر عمل کردهاند و حتی با وجود کاهش ذخایرشان، بهطور مداوم از کشورهای اروپایی پیشی گرفتهاند، برجسته میکند.
هشدارهای متعدد
هاینرمن از INES هشدار داد: حتی پر کردن ذخایر کشور تا ۷۶ درصد ظرفیت ـ که SEFE میگوید قابل دستیابی است ـ لزوماً نیازهای عرضه آن را در صورت «سرمای فوقالعاده» زمستان برآورده نمیکند. این امر میتواند به کشورهای همسایه که آلمان طبق معاهده موظف به ارائه کمکهای اضطراری گاز به آنها است، از جمله اتریش، سوئیس، ایتالیا و دانمارک، سرایت کند.
هاینرمن از دولت آلمان خواست تا با کاهش هزینههای شبکه در تأسیسات ذخیرهسازی یا لغو مالیات تبدیل، هزینههایی که برای تبدیل گاز در شبکههای ملی اعمال میشود، تجدید سریعتر ذخایر را تشویق کند. برلین پیش از این از برنامههایی برای یک ذخیره گاز اضطراری جدید رونمایی کرده است، اما این ذخیره تنها ۱۰ درصد از ظرفیت گاز کشور را پوشش میدهد و رسماً از تابستان آینده آغاز میشود.
جای تعجب نیست که سایر مصرفکنندگان عمده گاز از قبل به بخش خصوصی روی آوردهاند. هلند، یکی دیگر از قهرمانان بازار آزاد که از ذخایر کم گاز رنج میبرد، در اوایل تابستان امسال ۱.۲ میلیارد یورو به شرکت انرژی دولتی خود، EBN، اختصاص داد تا سریعتر ذخایر خود را افزایش دهد.
پایبندی غولهای انرژی برلین به مواضع فعلی
سخنگوی SEFE به POLITICO گفت: اگرچه «درگیریهای بینالمللی» میتواند بر سطح ذخیرهسازی اروپا تأثیر بگذارد، اما هدف ۷۰ درصدی بدون مداخله «دستیافتنی» است.
وی خاطرنشان کرد: ۷۸ درصد از ظرفیت ذخیرهسازی آلمان قبلاً رزرو شده است، هرچند اذعان کرد که این لزوماً به معنای حجم واقعی گاز ذخیرهشده نیست.
وی افزود: اقدامات نظارتی در صورت «ضروری بودن» میتوانند مفید باشند، اما میتوانند بازارها را مختل کرده و هزینهها را افزایش دهند، بدون اینکه مشخص کند چه چیزی عامل اصلی بوده است.
سخنگوی Uniper اعتماد کمتری داشت و هشدار داد: با نرخ فعلی پر شدن مخازن، «رسیدن به سطوح ذخیرهسازی هدف قبل از شروع فصل زمستان بهطور فزایندهای چالشبرانگیز خواهد بود». اما او نیز از درخواست مداخله خودداری کرد و در عوض خواستار مشوقهای بهتر برای پر کردن مجدد مخازن شد؛ درخواستی که منعکسکننده درخواستهای فزاینده لابیگران گاز در بروکسل برای لغو کامل قوانین است.
