وقتی «نه» گفتن به خطر، هزینه اخراج دارد

اول ايمني، بعد كار؛ حقي كه هنوز به رسميت شناخته نشده است

گلي ماندگار |

  مرگ كارگران در معادن، پروژه ‌ هاي ساختماني، كارخانه ‌ ها و واحدهاي توليدي طي يك دهه گذشته، بارها افكار عمومي را با اين پرسش روبرو كرده است كه آيا اين حوادث واقعاً اجتناب ‌ ناپذير بوده ‌ اند يا مي ‌ شد پيش از وقوع آنها، تنها با توقف چند دقيقه ‌ اي كار، جان انسان ‌ هايي را نجات داد؟

از ريزش معدن زغال ‌ سنگ زمستان ‌ يورت گلستان در سال ۱۳۹۶ گرفته تا انفجارها و ريزش ‌ هاي متعدد در معادن زغال ‌ سنگ كرمان، طبس و دامغان، همچنين سقوط كارگران ساختماني از داربست ‌ ها، ريزش گودهاي ساختماني، برق ‌ گرفتگي، انفجار مخازن صنعتي و ده ‌ ها حادثه مرگبار ديگر، همگي يك وجه مشترك داشته ‌ اند؛ شرايطي كه پيش از وقوع حادثه، نشانه ‌ هاي خطر در آنها وجود داشته اما روند توليد يا اجراي پروژه متوقف نشده است. آمارهاي رسمي نيز نشان مي ‌ دهد كه كارگران ساختماني و معدنكاران همچنان بيشترين سهم را در حوادث منجر به فوت دارند. سقوط از ارتفاع، ريزش تونل، انفجار گاز، نبود تجهيزات حفاظت فردي، نقص ماشين ‌ آلات و رعايت نشدن استانداردهاي ايمني، همچنان مهم ‌ ترين عوامل مرگ كارگران محسوب مي ‌ شوند.

در چنين شرايطي، يكي از مهم ‌ ترين مفاهيم حقوق كار در جهان، يعني «حق امتناع از كار ناايمن» بيش از گذشته اهميت پيدا مي ‌ كند؛ حقي كه به كارگر اجازه مي ‌ دهد اگر احتمال جدي آسيب يا مرگ وجود دارد، انجام كار را متوقف كند، بدون آنكه نگران اخراج، تنبيه يا از دست دادن دستمزد خود باشد. اما پرسش اصلي اين است كه آيا چنين حقي در قوانين ايران نيز وجود دارد و اگر وجود دارد، كارگران تا چه اندازه مي ‌ توانند از آن استفاده كنند؟

   ايمني؛ مسووليتي كه نبايد فقط بر دوش كارفرما بماند

كارشناسان حوزه ايمني معتقدند ايمني تنها با نصب تابلوهاي هشداردهنده يا برگزاري دوره ‌ هاي آموزشي محقق نمي ‌ شود. محيط كار زماني ايمن خواهد بود كه همه اركان آن، از كارفرما و مديران گرفته تا سرپرستان و خود كارگران، در شناسايي خطر و توقف فعاليت ‌ هاي پرريسك نقش داشته باشند. در بسياري از كشورهاي توسعه ‌ يافته، «حق توقف كار ناايمن» يكي از اصول پذيرفته ‌ شده حقوق كار است. اگر كارگري احساس كند ادامه فعاليت جان او يا همكارانش را تهديد مي ‌ كند، …