قيمت گذاري يكي از پيچيده ترين مسائل علم اقتصاد است
صيدي بحث قيمت گذاري را يكي از پيچيده ترين مسائل علم اقتصاد دانست و گفت: از زمان اقتصاد كلاسيك و شكل گيري ادبيات اقتصادي توسط آدام اسميت تاكنون درباره قيمت گذاري بحث مي شود و همه به دنبال اين هستند كه بدانند قيمت عادلانه يا قيمت منصفانه چيست، اما به دليل پيچيدگي موضوع هنوز هيچ كس نتوانسته است پاسخ متقن و محكمي به اين سوال بدهد. وقتي چنين موضوعي وارد بازار سرمايه مي شود، پيچيدگي آن بيشتر مي شود. در بازارهاي كالايي و بازارهاي معمولي، قيمت تابع عوامل مختلفي است، اما در بازار سرمايه تابع عوامل بنيادي همچون سود، ارزش دارايي هاي بنگاه و وضعيت شركت است. رييس سازمان بورس و اوراق بهادار در ادامه توضيح داد: برخي اوقات در جريان ارزش گذاري دارايي شركت ها اختلاف نظرهايي بين كارشناسان رخ مي دهد اما در نهايت اين دارايي ها بايد به نوعي خودشان را در قيمت سهام شركت نشان دهند. از طرف ديگر، سود سالانه و آينده شركت و حتي سود آينده صنعت نيز اهميت دارد. براي مثال، سهامداران يك شركت داروسازي آينده اين صنعت را چگونه مي بينند؟ آيا تحريم ها بر آن اثر مي گذارد يا نه؟ تعرفه هاي جديد دولت چه وضعيتي خواهد داشت؟ ناترازي انرژي چه اثري بر شركت خواهد گذاشت؟ مجموعه اين عوامل در نهايت خود را در قيمت سهام نشان مي دهد.
او با اشاره به سابقه مطالعات علمي درباره ارزش گذاري اوراق بهادار گفت: در دانشگاه ها، از دوره كارشناسي و ليسانس تا مقطع دكترا، بحث قيمت اوراق بهادار مطرح است و هر سال نيز چندين پايان نامه و تحقيق درباره آن انجام مي شود، اما هنوز به نتيجه متقن و قطعي درباره قيمت گذاري اوراق بهادار دست پيدا نكرده ايم.
مدل هاي ارزش گذاري
دارايي هاي سرمايه اي
رييس سازمان بورس و اوراق بهادار در ادامه به مدل هاي ارزش گذاري دارايي هاي سرمايه اي اشاره كرد و گفت: در بازار سرمايه اصطلاحي به نام مدل ارزش گذاري دارايي هاي سرمايه اي يا CAPM وجود دارد كه تلاش شده با استفاده از آن مشخص شود چگونه مي توان يك سهم يا دارايي سرمايه اي را ارزش گذاري كرد. در سال ۲۰۱۳ نيز «فاما و فرنچ» به مدل هاي قبلي عاملي ديگر، يعني اندازه شركت را اضافه كردند و براي تحقيقات خود مورد تقدير قرار گرفتند، اين موضوع نشان مي دهد بحث قيمت گذاري تا چه اندازه پيچيده است. صيدي تاكيد كرد: هر سرمايه گذار به صورت طبيعي دوست دارد دارايي را در ارزان ترين قيمت بخرد و در گران ترين قيمت بفروشد. اين يك نياز طبيعي سرمايه گذار در بازار سرمايه است. وقتي فردي مي خواهد يك سهم را بخرد، اگر بداند سهمي كه مثلا ۵۰۰ تومان است ممكن است تا ۴۵۰ تومان پايين بيايد، طبيعي است كه منتظر بماند تا در ۴۵۰ تومان خريد كند. از طرف ديگر، اگر بداند سهم قرار است به ۷۰۰ تومان برسد، دوست دارد در همان ۷۰۰ تومان بفروشد تا بيشترين سود را كسب كند. او توضيح داد: در چنين شرايطي ممكن است اشخاص حقيقي بفروشند و حقيقي ها بخرند، حقيقي بفروشد و حقوقي بخرد، حقوقي بفروشد و حقيقي بخرد و اين چرخه بارها تكرار شود. حالا از ميان اين معاملات، اگر بخواهيم يك معامله را بيرون بكشيم و بگوييم اينجا تقلب اتفاق افتاده يا نه، قضاوت بسيار دشوار مي شود. صيدي با ذكر مثالي ديگر گفت: ظاهر معاملات ممكن است كاملا طبيعي باشد؛ همه در همان فضاي بازار، سهم را ۵۰۰ تومان مي خريدند و ۵۰۰ تومان مي فروختند، بعد قيمت به ۸۰۰ تومان مي رسد و حتي در ۷۹۰ تومان معامله مي شود. اما سوال اين است كه آيا اين قيمت ۷۹۰ تومان حاصل يك فرآيند طبيعي عرضه و تقاضا و اخبار بنيادي بوده يا اينكه يك عده با يكديگر تباني كرده اند، تمام ابزارها را به كار گرفته اند و قيمت را به ۷۹۰ تومان رسانده اند، در حالي كه قيمت واقعي نبايد به آن سطح مي رسيد؟ رييس سازمان بورس و اوراق بهادار تاكيد كرد: اينجا قضاوت بسيار پيچيده مي شود و ما نيز زماني كه مي خواهيم گزارشي تهيه يا درباره يك پرونده اظهارنظر كنيم كه آيا بايد آن را به مرجع قضايي ارسال كنيم يا در سازمان بورس برخورد انضباطي انجام دهيم، نمي توانيم به راحتي تصميم بگيريم. او افزود: البته الگوهايي براي شناسايي اين رفتارها وجود دارد و خوشبختانه هم در حوزه فناوري اطلاعات و آي تي روي اين موضوع كار كرده ايم و هم در زمينه سيستم ها و روش هاي كشف، اقداماتي انجام شده است. اين ابزارها تا حدي به ما كمك مي كنند، اما در نهايت باز هم بايد مشخص شود كه آيا رفتار مجرمانه اتفاق افتاده يا خير و همين بخش كار بسيار دشوار است. صيدي با اشاره به نقش دستگاه قضايي در ادامه فرآيند رسيدگي گفت: ما زماني كه پرونده را جمع بندي و براي شما ارسال مي كنيم، در واقع يك تصوير و يك نقشه از موضوع را در اختيار مرجع قضايي قرار داده ايم و حالا شما بايد قضاوت كنيد كه آيا جرم اتفاق افتاده است يا خير؟ بنابراين قطعا كار در آن مرحله پيچيده تر مي شود. او با تاكيد بر ضرورت برگزاري چنين نشست هايي توضيح داد: با توجه به اهميت موضوع جرم دستكاري بازار سرمايه، ضرورت دارد زمان بيشتري براي اين موضوع اختصاص داده شود. رييس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به اينكه همكاري متقابل سازمان بورس و قوه قضاييه، هدف صيانت از حقوق سرمايه گذاران و توسعه عدالت و انصاف را بيش از پيش تحقق مي بخشد، ادامه داد: برگزاري چنين نشست هايي كمك مي كند تا با همكاري يكديگر به روش ها، الگوها و معيارهايي دست پيدا كنيم تا بر اساس آنها بتوانيم عادلانه تر، دقيق تر و منصفانه تر قضاوت كنيم. صيدي با تاكيد بر اينكه اين نشست مي تواند آغازي براي همفكري بيشتر ما در اين زمينه باشد، درباره اهميت رونق معاملات در بازار سرمايه گفت: رونق معاملات و توسعه بازار سرمايه براي كشورها اهميت قابل توجهي دارد، چراكه باعث تشكيل سرمايه و پويايي اقتصاد مي شود. اما از طرف ديگر نبايد اجازه دهيم جرم و دستكاري در بازار اتفاق بيفتد.
صيدي ادامه داد: وقتي دستكاري قيمت اتفاق مي افتد، در واقع ثروت مردم جابه جا مي شود. فرض كنيد فردي يك سهم را گران تر بفروشد و در نتيجه، تعداد زيادي از مردم به ناحق وارد مي شوند، پول خود را صرف خريد آن سهم مي كنند و در نهايت پول از خريداران به سمت فروشنده منتقل مي شود. فروشنده هم از بازار خارج مي شود و افراد ديگري كه سهم را در قيمت غيرواقعي خريداري كرده اند، گرفتار مي شوند. او افزود: در چنين شرايطي، وضعيت شبيه يك آهن داغ است؛ در نهايت مشخص نيست اين آهن دست چه كسي قرار مي گيرد و ممكن است دست هركس برسد، دست او را بسوزاند. بنابراين ضرورت دارد كه درباره اين موضوع گفت وگو و تبادل نظر كنيم و ابعاد مختلف آن را روشن تر كنيم.
اقدامات قوه قضاييه در حوزه جرايم اقتصادي
رييس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به اقدامات قوه قضاييه در حوزه جرايم اقتصادي افزود: خوشبختانه از زماني كه با تصميمات روساي قوه قضاييه، دادسراي جرايم اقتصادي تشكيل شد، رسيدگي به مسائل اقتصادي به شكل تخصصي تري انجام شده و كارايي نيز افزايش پيدا كرده است. او افزود: قطعا اين موضوع در بازار سرمايه نيز اهميت دارد. هرچه بتوانيم موضوعات خاص بازار سرمايه را در حوزه جرايم اقتصادي با همكاري يكديگر بهتر پوشش دهيم، به نظر مي رسد هم براي نهاد تنظيم گر و هم براي مرجع قضايي كه مسووليت رسيدگي به اين پرونده ها را برعهده دارد، مفيد خواهد بود. در نهايت منافع اين همكاري به فعالان اقتصاد ايران خواهد رسيد.
اهميت آموزش در زمينه شيوه هاي دستكاري بازار
رييس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به اهميت آموزش در زمينه شيوه هاي دستكاري بازار گفت: علاوه بر بحث هاي آموزشي، در دنيا فيلم هاي خوبي نيز در اين رابطه ساخته شده است. پيشنهاد مي كنم دوستان برنامه اي بگذارند تا در اين زمينه نيز گفت وگويي داشته باشيم. او افزود: اين فيلم ها مباحث اخلاقي، غيراخلاقي، تكنيك هاي دستكاري بازار و درگيري ميان افراد درستكار و افراد متقلب را به شكل خوبي نمايش مي دهند. از اين رو، چنين نمونه هايي مي تواند براي آشنايي با شيوه هايي كه در عمل اتفاق مي افتد، بسيار كمك كننده باشد.
