خبرنگار، محور پویایی و اعتبار رسانه

راز جاودانگی نقش خبرنگار در فرآیند تهیه و تولید محتوا در چرخه رسانه‌ای در این مهم نهفته است که خبرنگار ابزار نیست بلکه عنصری است پویا، خلاق و اهل تشخیص و تحلیل. درواقع خبرنگار با چنین شاخص‌های چندکارکردی، معنا پیدا می‌کند. در غیر این‌صورت و چنان‌که فاقد چنین شاخصه‌هایی باشد، عنوان خبرنگاری به او تعلق نمی‌گیرد و در چنین حالتی نقش خبرنگار به عنصری خنثی و بدون خروجی تنزل می‌یابد که در زیست رسانه‌ای خود هیچ ارزش افزوده‌ای تولید نمی‌کند. بدین ترتیب، روز خبرنگار درواقع تأکیدی است بر چنین عنصر و مولفه‌ای. طبیعتا خبرنگار و خبرنگاری در ادوار مختلف با چالش‌هایی مواجه بوده‌اند. یکی از مواردی که بیشتر این چالش متوجه آن بوده، خبرنگاری مکتوب یا همان روزنامه‌نگاری است. روزنامه‌نگاری هم به لحاظ بروز و ظهور رسانه‌های رقیب با چالش مواجه بوده است. برای مثال، وقتی رادیو و تلویزیون یا فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی بروز و ظهور پیدا کردند با سرعت در انتشار خبر و سایر عناصر جذاب خبری از جمله صوت و تصویر، مخاطبان را جذب و از سهم مطبوعات کاستند. در مواجهه با چنین تحولی، این تصور شکل گرفت که خبرنگاری در روزنامه و روزنامه‌نگاری، جایگاه خود را از دست داده است چالشی که با ورود رسانه‌ها به عصر اینترنت و تولد فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی و اکنون هوش مصنوعی پررنگ‌تر شده است، اما خبرنگاران حرفه‌ای با پویایی و خلاقیت و بهره‌گیری از سبک ژورنالیسم تحقیقی‌-تحلیلی جایگاه محوری خود را حفظ کردند. با چنین رویکردی روزنامه‌نگاری تحقیقی و مطبوعات تولیدمحور و متکی بر گزارش‌های خبری - تحلیلی همچنان زنده‌اند و نبض‌شان می‌زند. در چنین هنگامه‌ای تمامی رسانه‌ها اعم از مکتوب، دیداری و شنیداری که خبرنگاران آنها به عنوان سربازان رسانه‌ای، گزارش‌های خود را به تحقیق و تحلیل آراسته‌اند، رسانه‌هایی تاثیرگذار هستند که دیده می‌شوند و برای مخاطبان جذابیت دارند. تولید گزارش خبری-تحقیقی- تحلیلی مستلزم آن است که خبرنگار تحریریه میدانی کار کند و شاهد تحریر‌یه نشسته نباشیم. در حالت عملیاتی و میدانی، خبرنگاران با سوژه‌یابی به‌موقع و دقیق و با حضور میدانی در محل‌های وقوع حادثه یا رویداد خبری، آنچه را که اتفاق افتاده است، به مخاطب منتقل می‌کنند و بدین‌ترتیب به پل میان مخاطب و رخداد‌ها و حوادث تبدیل می‌شوند. اگر خبرنگار در چنین شرایطی نقش خود را درست ایفا کند و میدانی وارد عمل شود، اهمیت و جایگاه واقعی او بیشتر آشکار می‌شود. در مقطع کنونی شاید مهم‌ترین چالش فراروی خبرنگاران هوش مصنوعی باشد؛ چراکه بسیاری بر این باورند با اتکا به هوش مصنوعی، می‌توانند در کمترین زمان، گزارش خبری و تحلیل دلخواه‌شان را تولید کنند و بدین ترتیب خبرنگار نقش و جایگاه همیشگی خود را از دست داده است یا با کمی ارفاق بر این باورند که این نقش کمرنگ شده است. باوجود چنین چالشی به نظر می‌رسد خبرنگاران با تکیه بر حضور میدانی و تولید گزارش‌های مبتنی بر راستی‌آزمایی و مسئولیت‌پذیری در قبال گزارش‌های تولیدی خود ثابت کرده‌اند که هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگاه آنها را تصاحب کند؛ چراکه هوش مصنوعی بیشتر ابزاری است که با جمع‌آوری داده‌های موجود، نقش خبرنگاری مصنوعی را ایفا می‌کند نه خبرنگاری خلاق و پویا. از همین زاویه، خبرنگاران با استفاده از فرصت داده‌های هوش مصنوعی می‌توانند بر کیفیت و جامعیت گزارش‌های خود بیافزایند؛ ولذا هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگاه خبرنگاران حرفه‌ای را تهدید کند. از زوایه دیگر چنان که بخواهیم نگاهی عمیق‌تر به جایگاه خبرنگار در رسانه‌ها داشته باشیم، توجه به حضور آنها در دل بحران‌ها و خصوصا در شرایط جنگی، برای تولید گزارش‌های خبری است. 

برای مثال در همین یک سال اخیر که کشور ما با تهاجم وحشیانه رژیم صهیونیستی و آمریکا مواجه بوده، چه در جنگ ۱۲ روزه و چه در جنگ رمضان، شاهد بودیم که خبرنگاران با حضور میدانی و گزارش از محل درگیری‌ها و اتفاقات، توانستند مردم را در جریان ریز وقایع قرار دهند و مخاطب را از نزدیک در جریان جنایت وحشیانه دشمن بگذارند. حضور بهنگام و شجاعانه در میدان و گزارش از جنایات دشمن یا روایت اقتدار رزمندگان کشور در دفاع از کیان ایران اسلامی، به‌رغم تهدیداتی که متوجه سلامت و امنیت خبرنگار است، اولا نشان می‌دهد هیچ عنصر و ابزاری نمی‌تواند جای خبرنگار را در چنین مواقعی بگیرد و این یعنی خبرنگار حذف نشدنی است و ثانیا این نقش‌آفرینی نشان می‌دهد خبرنگاری صرفا شغلی اداری نیست بلکه شغلی است که زمان و مکان نمی‌شناسد؛ چراکه برای ثبت وقایع و گزارش از رخداد‌ها در شرایط عادی و بحرانی بایستی در محل حضور یابد و این یعنی عشق و از جان گذشتگی. باوجود تشریح مختصر اهمیت جایگاه خبرنگاران در رسانه‌ها و چالش‌هایی که با آنها مواجه هستند و به‌رغم جاودانگی چنین جایگاهی، تردیدی نیست خبرنگاران همواره نیاز به حمایت دارند، اعم از حمایت مالی و امنیت شغلی. درواقع باوجود این‌که خبرنگاران انسان‌هایی عاشق و اهل خطر هستند و برای تولید گزارش‌های باکیفیت و نوآورانه به آب و آتش می‌زنند، اما حمایت و توجه دستگاه‌های مسئول به آنها پشتگرمی و آرامش می‌دهد تا استوارتر در مسیر خود گام برداشته با تهیه گزارش‌های خبری - تحلیلی جذاب و اثرگذار به رسالت رسانه‌ای خود به نحو احسن عمل و بر اعتبار رسانه محل خدمت نیز بیفزایند.