حس تلخ مهاجرت
داستان مستند روی زندگی و فعالیتهای ۹ زن و مرد فلسطینی تمرکز میکند که بهخاطر شرایط مرگبار غزه مجبور به فرار از شهر میشوند. در شرایطی که آنها مجبور به ترک شهر زادگاه خود شدهاند و باید با حس تلخ دوری از خانه و کاشانه روبهرو شوند، در جلوی پای خود آیندهای روشن نمیبینند و باید با مشکلات مربوط به مهاجرت دستوپنجه نرم کنند. در پسزمینه داستان، شعلههای جنگ ویرانگر غزه خودش را به رخ میکشد و این درحالیاست که کاراکترهای محوری داستان برای خودشان آینده مطمئنی را نیز تصور نمیکنند. اولین نمایش بینالمللی چه کسی هنوز زنده است در جشنواره بینالمللی فیلم ونیز، با استقبال بسیار بالای تماشاگران و منتقدان روبهرو شد و همانجا، بسیاری از توزیعکنندگان محصولات سینمایی حق امتیاز پخش آنرا در کشورهای مختلف دنیا خریداری کردند.
فیلمساز مدافع فلسطینیان
منتقدان سینمایی به این موضوع اشاره میکنند که نیکلاس وادیموف ازجمله مدافعان حقوق فلسطینیهاست و در کنار ساخت آثاری با مضمون فلسطین، در مناسبتهای مختلف درباره مصائب مردم فلسطین صحبت و سخنرانی میکند. در حقیقت مستند تازه فیلمساز سومین اثر هنری او درباره مبارزات و مشکلات ملت فلسطین بعد از «هنوز زنده در غزه» و «آپولوی غزه» است که در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۸ کارگردانی کرده است. مستند اول درباره حملات هوایی مرگبار نیروهای متجاوز اسرائیل به محدوده غزه در سال ۲۰۰۸ است که نمایش بسیار موفقی در کشورهای مختلف دنیا داشت. دومین فیلم هم به بررسی کشف یکی از مجسمههای باستانی در شهر غزه میپردازد، که باعث خلق جنجالهایی در این شهر میشود.
تلفیقی از مستند و داستانگویی
سازندگان چه کسی هنوز زنده است در بیانیه معرفی فیلم ازجمله نوشتهاند: «در کنار استفاده از لوکیشنهای واقعی و فیلمهای مستند از شهر غزه، بخش مهمی از کار فیلمبرداری آن در کشور آفریقایجنوبی صورت گرفت. طبیعی است که بهدلیل شرایط جنگی غزه و بمبارانهای مداوم آن، امکان انجام کار فیلمبرداری بسیار سخت و حتی غیرممکن بود. نقشهای اصلی را چند بازیگر بر عهده داشتند و گروه تولید باید از سلامت آنها و سایر همکارانشان در پشت صحنه محافظت میکرد. انتخاب آفریقای جنوبی هم بهعنوان لوکیشن بیدلیل نبود. این کشور جزو معدود کشورهایی است که فلسطینیان ساکن غزه را بدون ویزا میپذیرد و برای همین، همیشه میتوان تعداد زیادی فلسطینی را در آن پیدا کرد.»
حرفهایی مهمتر از لحن بیانی
وادیموف تاکید دارد که چه کسی هنوز زنده است را باید تلفیقی از مستند و داستانگویی دانست که در لحظات زیادی از فیلم در هم گره میخورند و نمیتوان آنها را از یکدیگر جدا کرد. به گفته او: «بهصورت طبیعی من یک مستندساز هستم. اما به داستانگویی هم خیلی علاقهمندم. اصراری ندارم که بهعنوان هنرمندی مستندساز معرفی و شناخته شوم. برای من، حرفی که در فیلمهایم میزنم بسیار مهمتر از لحن بیانی و زبان آن است. چه کسی هنوز زنده است را نیز باید از همین منظر نگاه کرد. همواره این شرایط پیشروست که به من دیکته میکند داستان فیلمهایم را به چه زبانی تعریف کنم. بعضی وقتها شیوه کار مستند و گاهی داستانسرایی برایم محدودیتهایی بهوجود میآورد. به همین دلیل (و برای مقابله با محدودیتها) به این نکته توجه دارم که در کدام حالت میتوانم بهتر حرفم را به تماشاگران منتقل کنم.»
ذهن بیدار علیه تجاوز اسرائیلی
فیلمساز اروپاییتبار سینما باور دارد که محصولات سینمایی باید آینه زمان خود باشند و درباره مسائل و مشکلاتی که در جوامع مختلف وجود دارد، صحبت و ذهن تماشاگران را متوجه این موضوعات کنند: «ایده ساخت این مستند همزمان با تجاوز آخر اسرائیل به غزه و جنگ ویرانگر آن بود که باعث قتلعام چندین هزار شهروند بیدفاع و غیرمسلح شد. عقیده دارم مدیوم سینما میتواند وسیله بسیار خوبی برای انتقال دیدگاهها و تجربیات باشد. فیلمهای سینمایی توانایی آنرا دارند که مخاطبان انبوه خود را متوجه درگیریها و مشکلاتی کنند که در نقاط مختلف دنیا در حال وقوع است. تجاوز اسرائیل به غزه و جنگ ویرانگر آن که هنوز هم ادامه دارد، ازجمله اتفاقات وحشتناکی بوده که توجه عموم مردم و فعالان مدنی و اجتماعی سراسر جهان را به خود جلب کرده است. صنعت سینما وظیفه دارد در این رابطه موضعگیری و آثاری در نفی جنگ و تجاوز و کشتار مردم بیگناه تولید کند. با موضوع فلسطین و تجربیات دردناک ملت آن بیگانه نیستم و طی سالهای قبل، چندین فیلم در ارتباط با مصائب آن ساختهام. ذهن بیدار هنرمند نمیتواند نسبت به تجاوز ارتش اسرائیل بیتفاوت باشد.»
یک توزیع مناسب
توزیعکنندگان چه کسی هنوز زنده است در آمریکا همان کسانی هستند که یک سال قبل وظیفه توزیع درام ضدجنگ و تکاندهنده «صدای هند رجب» را به عهده گرفتند. با توزیع مناسب و دقیق این فیلم در آمریکا، تماشاگران توانستند به شکل بهتری به تماشای این اثر تاثیرگذار بنشینند. اهل فن پیشبینی میکنند توزیعکنندگان این مستند، همان سیاستی را در رابطه با توزیع فیلم در آمریکا دنبال کنند که برای اثر قبلیشان انجام دادند. این فیلم برای ماه اکتبر در آمریکا و اروپا اکران عمومی میشود. سازندگان مستند امیدوارند نمایش عمومی فیلمشان در این تاریخ، کمک کند تا اثر آنها به شکل بهتر و مطلوبتری برای رأیدهندگان آکادمی اسکار به نمایش درآید.
زبانی برای بیزبانان
این درحالیاست که وادیموف خشنودی خود از انتخاب فیلمش توسط اداره فرهنگ سوئیس برای شرکت در رقابتهای اسکاری را پنهان نمیکند و میگوید: «افتخار بزرگی برای من است که فیلم برای اسکار انتخاب شد. درعینحال، این یک وظیفه بسیار مهم است که صدای پیام فیلم را به گوش همگان برسانیم و به مردم سراسر جهان یادآوری کنیم که اهالی غزه هنوز هم در شرایط بسیار بغرنج و وحشتناکی به سر میبرند. این وظیفه انسانی و وجدانی همه ماست که کاری برای بازماندگان غزه انجام دهیم و جهنمی را که مردم با آن روبهرو هستند، به یاد همگان بیاوریم. زبان ما باید در خدمت آن بیزبانانی باشد که هنوز زجر میکشند. بهخاطر انسانیت باید زبان مردم غزه باشیم و تلاش کنیم تا نقطه پایانی بر درد و رنج آنان پیدا کنیم.»
