جام جم آنلاین – آنچه در باشگاه شالکه آلمان اتفاق افتاده میتواند آینه تمام قدی از آینده فوتبال جهان باشد. باشگاه شالکه در بسیاری از امور خود توسط هوش مصنوعی کنترل و هدایت میشود. حالا کم کم بازی انسانی تبدیل به بازی ماشینی میشود و چه چیزی در دنیای ورزش از این ترسناک تر؟ نزدیک به یک قرن انسان مربی گری کرد و انسان گل زد. حالا شاید در آیندهای نزدیک هوش مصنوعی مربی گری کند و انسان گل بزند. باز جای امیدواری است که هوش مصنوعی به صورت فیزیک در نمیآید و به میدان نمیرود!
بازیکن بدون پا: AI
یک بازیگر تازه وارد زمین فوتبال شده که پا ندارد. پیراهن نمیپوشد. روی نیمکت نمینشیند و حتی نمیتواند یک شوت ساده به سمت دروازه بزند. با این حال ممکن است در سالهای آینده بیش از هر بازیکنی روی نتیجه مسابقه اثر بگذارد. نام این بازیگر هوش مصنوعی است.
شالکه یکی از باشگاههایی است که این تغییر را جدی گرفته است. این باشگاه آلمانی طی دو سال گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی روی هوش مصنوعی و فناوری انجام داده است. شالکه حتی یک واحد مستقل برای نوآوری و فناوری ایجاد کرده تا پروژههای مرتبط با داده و هوش مصنوعی را متمرکزتر دنبال کند. باشگاه همچنین از ابزارهایی استفاده میکند که میتوانند عملکرد بازیکنان را بررسی کنند و برای انتخاب بازیکن مناسب به کادر ورزشی کمک کنند.
این اتفاق فقط یک پروژه فناورانه در یک باشگاه آلمانی نیست. فوتبال جهان آرام آرام به سمت جایی حرکت میکند که داده و هوش مصنوعی در تمام تصمیمهای مهم حضور داشته باشند. فیفا نیز در جام جهانی ۲۰۲۶ از مجموعهای از فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای تحلیل مسابقات و کمک به داوری استفاده میکند. سیستمهای جدید میتوانند بازیکنان را با مدلهای سهبعدی شناسایی و حرکات آنها را با دقت بالا دنبال کنند.
اما این تازه ابتدای داستان است.
هوش مصنوعی و تغییر تاکتیک فوتبال
هوش مصنوعی میتواند میلیونها داده را در زمانی بسیار کوتاه بررسی کند. یک مربی ممکن است ساعتها فیلم مسابقه را ببیند تا متوجه شود حریف در زمان از دست دادن توپ چگونه آرایش دفاعی خود را تغییر میدهد. یک سیستم هوش مصنوعی میتواند همین الگو را در حجم بسیار بزرگتری از اطلاعات پیدا کند. سرعت تصمیمگیری برای ماشین با انسان قابل مقایسه نیست.
به همین دلیل تاکتیک فوتبال هم میتواند دستخوش تغییر شود. تصور کنید هوش مصنوعی پیش از مسابقه تمام بازیهای اخیر حریف را بررسی کند. نقاط ضعف مدافعان را پیدا کند. مسیرهای پرتکرار پاس را تشخیص دهد. میزان موفقیت هر بازیکن در نبردهای یک مقابل یک را بسنجد و سپس چند سناریوی تاکتیکی پیشنهاد دهد.
اما ماجرا میتواند حتی در جریان مسابقه جذابتر شود.
هوش مصنوعی میتواند رفتار حریف را لحظه به لحظه بررسی کند. اگر یک مدافع چند بار از منطقه مشخصی خارج شود. سیستم میتواند همان نقطه را به عنوان منطقه قابل حمله شناسایی کند. اگر یک هافبک بعد از دقیقه ۷۰ افت فیزیکی مشخصی داشته باشد. الگوریتم میتواند این تغییر را ثبت کند. اگر حریف آرایش خود را تغییر دهد. سیستم میتواند بلافاصله سناریوهای جدیدی برای پاسخ به آن ارائه کند.
اینجا یک سوال بزرگ شکل میگیرد. اگر هوش مصنوعی روزی بتواند تمام این کارها را انجام دهد. نقش سرمربی چه خواهد بود؟
AI و حذف نیمکت مربی گری!
ممکن است نسخههای آینده هوش مصنوعی بتوانند بخش بزرگی از وظایفی را که امروز روی دوش سرمربی است بر عهده بگیرند. انتخاب ترکیب، تحلیل حریف، طراحی تمرین، تعیین نقاط قوت و ضعف، پیشنهاد تعویض، انتخاب سیستم بازی و حتی تصمیمگیری درباره تغییر تاکتیک در جریان مسابقه.
این یعنی شاید روزی نیمکتهای فوتبال دیگر شبیه امروز نباشند.
تصویر مربی عصبانی کنار زمین، دستیارانی که مدام یادداشت میکنند، مربیای که در دقیقه ۷۵ تصمیم میگیرد مهاجم را بیرون بکشد و هافبک وارد زمین کند کم کم محو خواهد شد. شاید در آینده بخشی از این تصمیمها توسط سیستمهایی گرفته شود که در کسری از ثانیه هزاران متغیر را بررسی میکنند.
البته این به معنی حذف فوری مربیان نیست. حتی خود شالکه تاکید کرده که هوش مصنوعی را جایگزین کارکنان نمیداند و آن را ابزاری برای افزایش سرعت و کیفیت تصمیمگیری معرفی کرده است.
اما فوتبال همیشه از جایی ضربه میخورد که تصور میکردیم غیرممکن است. زمانی استفاده از فناوری برای تشخیص گل عجیب بود. بعد VAR وارد فوتبال شد. امروز آفساید نیمهخودکار با استفاده از دوربینها و هوش مصنوعی میتواند موقعیت بازیکنان و توپ را دنبال کند و هشدارهای لحظهای در اختیار داوران قرار دهد؛ بنابراین حتی اتاق VAR هم ممکن است شکل امروزی خود را از دست بدهد.
هوش مصنوعی میتواند تصاویر دوربینهای متعدد را همزمان بررسی کند. بازیکنان را شناسایی کند، مسیر توپ را دنبال کند، تماسهای مشکوک را تشخیص دهد و در مورد موقعیتهایی که نیاز به بررسی دارند هشدار بدهد. فیفا و یوفا همین حالا هم از فناوری برای سریعتر و دقیقتر شدن تصمیمهای داوری استفاده میکنند. یوفا نیز اعلام کرده که هوش مصنوعی میتواند در آینده تصمیمهای عینی مانند آفساید را بیشتر خودکار و سریع کند.
با این حال یک چیز همچنان متعلق به انسان باقی میماند. خود فوتبال.
فوتبال عجیب با چهره AI
هوش مصنوعی نمیتواند وارد زمین شود. نمیتواند توپ را به تیر دروازه بزند. نمیتواند در دقیقه ۹۰ زیر فشار ۵۰ هزار تماشاگر پنالتی بگیرد یا گل بزند. نمیتواند شادی یک بازیکن بعد از گل یا بغض یک هوادار بعد از شکست را تجربه کند.
اما میتواند تقریبا همه چیز اطراف آن را تحلیل کند.
از استعدادیابی تا انتخاب بازیکن. از طراحی تاکتیک تا تحلیل حریف. از برنامه تمرینی تا مدیریت مصدومیت. از داوری تا تجربه هواداران. همه این بخشها میتوانند زیر نگاه الگوریتمهایی قرار بگیرند که هر روز قدرتمندتر میشوند.
شاید روزی برسد که مربی فوتبال دیگر فرمانده اصلی تیم نباشد. شاید او تبدیل به انسانی شود که تصمیمهای ماشین را تفسیر و مدیریت میکند. شاید حتی نسخههایی از هوش مصنوعی ساخته شوند که بتوانند مستقلتر از انسان برای مسابقه تصمیم بگیرند.
آن روز شاید پایان عصر «نیمکتهای داغ» نباشد. اما قطعا آغاز عصر دیگری خواهد بود. عصری که در آن روی نیمکت یک مربی انسان نشسته است و در کنارش یک مغز دیجیتال قرار دارد که هیچوقت خسته نمیشود. هیچ مسابقهای را فراموش نمیکند و میتواند میلیونها احتمال را پیش از آنکه انسان حتی یکی از آنها را بررسی کند محاسبه کند.
فوتبال همچنان با پا بازی خواهد شد. اما آینده آن را احتمالا مغزهایی خواهند ساخت که اصلا پا ندارند.
