چهره‌های ماندگار پزشکی ایران؛ از طب سنتی تا پزشکی نوین

به گزارش جام جم آنلاین؛ وقتی صحبت از پزشکی می‌شود یکی از نام‌هایی که به ذهن آدمی می‌آید محمد بن زکریای رازی است، رازی در پزشکی و دیگر علوم آثار فراوانی دارد و مدتی ریاست بیمارستان ری و بغداد را برعهده داشته. مهم‌ترین اثر رازی «الحاوی فی الطب» نام دارد؛ مجموعه‌ای بزرگ از یادداشت و نوشته‌های پزشکی وی که پس از مرگش در ۲۵ جلد گردآوری شد. گفتنی است این اثر صرفا برگرفته از اطلاعات این پزشک این نیست بلکه تجربه‌های بالینی و مشاهدات رازی بود که بعد‌ها ترجمه لاتین آن در سال ۱۲۷۹ میلادی با اسم Continens منتشر شد که در انتقال بخشی از دانش پزشکی ایرانی اسلامی به غرب نقش داشت.

حلقه اتصال میان رازی و ابن‌سینا

در اذهان عمومی معمولا بعد از رازی همه ابن سینا را می‌شناسند، اما آن کس که در میان فاصله تاریخ این شخصیت‌ها قرار دارد و حلقه اتصال پزشکی میان این دو است علی‌بن عباس مجوسی اهوازی اس که در منابع لاتین به Haly Abbas شناخته می‌شود. این پزشک ایرانی نویسنده کتاب «کامل و الصناعه الطیبه» یا «الکتاب الملکی» است که در سنت جالوسی اثری بزرگ شناخته می‌شود. منابع تاریخ پزشکی، اثر اهوازی را یکی از مهم‌ترین آثار نظام‌مند پزشکی پیش از ابن‌سینا می‌دانند و حتی آن را از نظر حجم و انسجام با «قانون» ابن‌سینا قابل مقایسه دانسته‌اند. اهوازی در تدوین این اثر، پزشکی جالینوسی را به شکلی منظم عرضه کرد و از نظر تاریخی یکی از حلقه‌های مهم میان پزشکان سده‌های نخستین دوران اسلامی و ابن‌سینا بود.

پیشگام نگارش پزشکی به زبان فارسی

دیگر نام درخشان سپهر پزشکی ایران ابوبکر ربیع‌بن احمد اخوینی بخاری از پزشکان سده چهارم هجری است. اهمیت اخوینی بخاری بیش از هر چیز به «هدایه المتعلمین فی الطب» اثر ماندگارش در طب برمی‌گردد که بر اساس دانشنامه ایرانیکا قدیمی‌ترین رساله پزشکی به زبان فارسی است. اخوینی بخاری خود را از شاگردان ابوالقاسم مقانعی رازی معرفی کرده است؛ پزشکی که به نوبه خود از شاگردان محمد بن زکریای رازی بود؛ بنابراین می‌توان میان رازی و اخوینی نوعی پیوند آموزشی و انتقال دانش مشاهده کرد. «هدایه المتعلمین» نیز مجموعه‌ای گسترده از مباحث پزشکی را دربرمی‌گیرد؛ از مباحث مربوط به اندام‌های بدن و کارکرد آنها تا علل و نشانه‌های بیماری و شیوه‌های درمان. اهمیت …