مردی که از دل تاریکی جاهلیت برخاسته بود، چگونه توانست قبیلههای متخاصم را به یک «امت واحد» تبدیل کند؟ و مهمتر از آن، چه تمهیداتی اندیشیده بود تا این کشتی نجات، پس از رفتن ناخدا در طوفان فتنهها غرق نشود؟ در سالروز رحلت آن حضرت، به سراغ پرونده سیاسی پیامبری میرویم که معماری تمدن را از نو تعریف کرد. فصل اول: شکستن بتهای قبیلهگرایی برای درک عظمت کار پیامبر (ص)، باید تصویری از عربستان پیش از او داشته باشیم. جامعهای که در آن، «خون» و «نژاد» حرف اول را میزد. قانون یعنی دفاع از همقبیلهای، حتی اگر ظالم باشد. اگر یک تاجر غریب در مکه مورد ستم قرار میگرفت، هیچ پناهی نداشت. پیامبر (ص) اما از همان روزهای نخست، با احیای پیمان «حلفالفضول» (پیمان دفاع از مظلوم فارغ از هر قبیلهای)، خط بطلانی بر قانون قبیلهای کشید اما شاهکار جامعهشناختی ایشان در مدینه رخ داد. ایشان با یک مهندسی بینظیر، هویت مبتنی بر «خون و خاک» را منحل و «نظام امت» را بر پایه «باور و اعتقاد» بنیان نهادند. پیمان برادری میان مهاجر و انصار، یعنی پایان نژادپرستی و تولد یک شهروند توحیدی. فصل دوم: مانیفست ۱۷ گانه حکمرانی نبوی سبک سیاسی پیامبر (ص) یک نسخه خشک اداری نبود؛ بلکه ترکیبی از معنویت، اخلاق و اقتدار بود. شاخصهایی که هنوز هم میتواند به عنوان «استانداردهای طلایی» برای ارزیابی کارآمدی نظامهای سیاسی در هر عصری قرار گیرد. از «تأمین امنیت و قسط» گرفته تا «مقدس شمردن کار»، «توزیع عادلانه ثروت» و «عینیت بخشیدن به دین و سیاست». در مکتب پیامبر، سیاست از اخلاق جدا نبود؛ حاکم، کسی بود که پیش از تدبیر جامعه، به تزکیه نفس و علمآموزی مردم میاندیشید. فصل سوم: چرا عقل انسان به تنهایی کافی نیست؟ در عصر مدرنیته، اومانیستها ادعا میکنند که عقل بشر برای اداره جامعه و کشف حقیقت کافی است و نیازی به وحی و پیامبر نیست اما تاریخ پرفراز و نشیب بشر، از استعمارگری تا جنگهای جهانی، نشان داده است که عقل ابزاری بدون پیوند به اخلاق الهی، به بنبست میرسد. آیتالله جوادیآملی تمثیل زیبایی دارند: عقل انسان مانند کسی است که در تاریکی مطلق، صدای زنگ گردن شترهای یک کاروان را میشنود. او میفهمد که کاروانی در حرکت است و مقصدی وجود دارد اما نمیداند سالار کاروان کیست و مسیر دقیق چیست. عقل اجمالا میداند اما برای فهمیدن جزئیات …
