وی با اشاره به قابلیتهای دفاعی الموت برای مطالعات معماری و نظامی امروز گفت: قلعه الموت و استحکامات دفاعی آن بهخوبی نشان میدهد چگونه از توپوگرافی منطقه برای محدود کردن مسیرهای حرکت دشمن و ایجاد مواضع دفاعی چندمرحلهای استفاده شده است.
این استاد معماری یکی دیگر از ویژگیهای الموت را شبکهای بودن آن دانست و اظهار کرد: الموت تنها یک قلعه نیست بلکه بخشی از یک شبکه دفاعی کوهستانی متشکل از قلعههای متعدد است که در کنار یکدیگر امکان حفاظت از این مجموعه را فراهم میکردند. ایران؛ موزهای بدون سقف
دکتر علی دارابی قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی نیز در این آیین با تبریک ثبت سیامین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو اظهار کرد: ایران اکنون ۳۰اثر میراث ملموس و طبیعی در ۱۱۴سایت جهانی دارد و در این حوزه جزو ۱۰کشور نخست دنیا قرار گرفته است.
وی افزود: در حوزه میراث ناملموس نیز ایران با ۱۲۷اثر در رتبه چهارم جهان قرار دارد و در آذرماه امسال نیز سه پرونده دیگر برای ثبت جهانی داریم. البته نفس ثبت جهانی از نگاه یونسکو بهمعنای رقابت یا برتری کشورها نیست بلکه نشاندهنده میزان توجه و اهتمام کشورها به میراث فرهنگی است. دارابی با تاکید بر اینکه ثبت جهانی یک اثر آغاز فعالیتها و برنامههای جدید است، گفت: برگزاری چنین نشستهایی از سوی دانشگاهها و مراکز علمی با هدف افزایش سواد میراثی جامعه انجام میشود تا بتوانیم میراث فرهنگی را به فرهنگ عمومی در کشور تبدیل کنیم.
قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی با اشاره به تجربه پنج سال فعالیت خود در حوزه میراث فرهنگی گفت: در این مدت ۱۸اثر را در فهرست جهانی یونسکو ثبت کردهایم، اما هر بار که به ایران بازمیگردم، مهمترین دغدغه من آن است که پس از ثبت جهانی، حفاظت، مرمت، نگهداری و معرفی این آثار را چگونه دنبال کنیم.
وی با اشاره به اهمیت تاریخی الموت گفت: در منابع تاریخی آمده در قلعه الموت بیش از ۴۰۰هزار جلد کتاب در کتابخانه آن وجود داشته است. این موضوع نشان میدهد دانش و خرد چه جایگاه مهمی در میان ایرانیان داشته است. وی در ادامه درباره ویژگیهای دفاعی قلعه الموت گفت: الموت علاوه بر اینکه مرکز علم و دانش بوده، یک دژ دفاعی نفوذناپذیر نیز بهشمار میرفته است. بازخوانی این موضوع برای امروز ما نیز اهمیت دارد.
دارابی با اشاره به ظرفیت بالای ایران برای ثبت آثار در فهرست جهانی یونسکو گفت: ایران تنها کشوری در جهان است که اگر سالانه یک پرونده ثبت شود، برای ۵۸سال آینده نوبت پروندههای ایران خواهد بود. اکنون ۵۸پرونده در نوبت رزرو داریم که بهتدریج آنها را آماده و دنبال میکنیم. الموت؛ نمونهای از نبوغ و خلاقیت بشری
دکتر حسن فرطوسی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو نیز در ادامه این آیین با اشاره به معیارهای ثبت جهانی الموت اظهار کرد: در بسیاری از موارد برای ثبت جهانی یک اثر، یک معیار میتواند کفایت کند و ما نیز با همین رویکرد پرونده الموت را پیش بردیم.
وی افزود: قلعه الموت توانست یک سنت فرهنگی و تمدنی را بهعنوان معیار ارائه کند؛ سنتی که دربردارنده نوعی سنت حکمرانی و فرهنگی در زمان خود بوده است.
وی با اشاره به ویژگیهای معماری و تاریخی الموت گفت: یکی از معیارهای ثبت جهانی، معرفی یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت بشری است. مردمانی در حدود هزار سال پیش تصمیم گرفتند بنایی را در چنین موقعیتی انتخاب و بهگونهای از آن استفاده کنند که ضمن تأمین امنیت خود، امکان دسترسی و ارتباط با نقاط مختلف را نیز داشته باشند. اگر این نمونهای از خلاقیت بشری نیست، پس چه چیزی را میتوان خلاقیت دانست؟
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو افزود: یکی دیگر از معیارها، فرصت تبادل ارزشهای بشری در یک بازه زمانی است. وجود کتابخانهها و فعالیتهای علمی و دانشمندپروری در الموت این ویژگی را نشان میدهد. معیار دیگر، نمونه برجستهای از معماری است که الموت این ویژگی را نیز داشته و دارد. ثبت جهانی و بازسازی تصویر ایران
دکتر علیرضا ایزدی مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور نیز با بیان اینکه ثبت آثار را میتوان از منظری فراتر از نگاه تخصصی بررسی کرد، درباره ثبت جهانی الموت گفت: رسیدن به توسعه پایدار در محدوده الموت، دو نگرانی و یک درخواست مهم دارد. ثبت این مجموعه و نقاط ارزشمند تاریخی که در پرونده آمده، قطعا الموت را به مقصدی برای گردشگران داخلی و بینالمللی تبدیل خواهد کرد. ایزدی افزود: از سختی سفر در دوران حسن صباح تا سهولت سفر در سال ۱۴۰۵، اتفاقات زیادی رخ داده و الموت شاهد تحولات فراوانی بوده است. این منطقه در ذهن مردم نیز تصاویر مختلفی دارد و با قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی، خواهناخواه به یک مقصد گردشگری در سطح داخلی و بینالمللی تبدیل خواهد شد.
وی با اشاره به تصاویر منتشرشده از حضور گسترده مردم در الموت گفت: تصاویری که از حضور جمعیت برای بازدید از الموت داشتیم، نشاندهنده یک تصویرسازی مثبت است که میتواند زمینهساز برنامهریزی کلان برای رسیدن به اقتصاد گردشگری و در نهایت توسعه پایدار باشد. الموت؛ میراثی با اهمیت جهانی
دکتر محمدحسن طالبیان مسئول پرونده ثبت جهانی قلعه الموت با تشریح ویژگیهای این مجموعه و اهمیت تاریخی و معماری آن اظهار کرد: این منطقه از نظر طبیعی و توپوگرافی بسیار خاص است؛ کوهی که اطراف آن را چهار دره احاطه کرده و ساختار آن بهصورت چندطبقه و با شیبهای بسیار تند و منفی شکل گرفته است. همین شرایط باعث شده انجام مطالعات میدانی و مستندسازی در آن بسیار دشوار باشد بهطوری که برای بررسیهای دقیقتر و فتوگرامتری با پهپاد، حتی از دو باستانشناس جوان برای بازبینی وضعیت موجود استفاده شد.
وی با اشاره به گستردگی و پیچیدگی استحکامات الموت افزود: این مجموعه بسیار وسیع است و لایههای مختلف آن طی دهههای گذشته مورد کاوش قرار گرفته، اما همچنان ظرفیت پژوهشی بالایی دارد و شاید تا سالها نیاز به کاوشهای جدید در بخشهای مختلف آن وجود داشته باشد.
طالبیان ادامه داد: یکی از موضوعات مهم در این پرونده، تدوین طرح جامع گردشگری با رویکرد ایمنی، حفاظت و آموزش است که باید برای این مجموعه اجرا شود. استحکامات متعدد الموت نشاندهنده عظمت و اهمیت این مجموعه در تاریخ معماری و مهندسی ایران است. وی با بیان اینکه هفت قلعه اصلی این مجموعه از نظر بصری با یکدیگر در ارتباط هستند، گفت: در گذشته دسترسیهای بسیار دقیقی میان این قلعهها ایجاد شده بود و در لایههای پایینتر نیز شواهد فراوانی از فعالیتهای مهندسی، مدیریت منابع آب و نظامهای کشاورزی دیده میشود که حتی بر روستاهای پاییندست نیز تاثیرگذار بوده است.
مسئول پرونده ثبت جهانی قلعه الموت افزود: در این مجموعه، شبکههای پیچیده کانالکشی و سازوکارهای ذخیره و مدیریت آب برای آشامیدن و سایر نیازها وجود داشته که نشاندهنده سطح بالای دانش مهندسی در آن دوره است. همچنین برخی از سازهها با استفاده از سنگ و گچ ساخته شدهاند که ادامهدهنده سنتهای معماری پیش از اسلام هستند و به همین دلیل در برابر شرایط سخت اقلیمی مانند رطوبت، باران و برف مقاومت بالایی دارند.
وی با اشاره به وجود فضاهای دستکند و غارهای مرتبط با این مجموعه گفت: در برخی بخشها، فضاهایی در دل کوه ایجاد شده که در گذشته برای نگهداری و پناهگیری مورد استفاده قرار میگرفته و با شیبهای معکوس، اتاقها و فضاهای ارتباطی پیچیدهای در دل صخرهها شکل گرفته است.
طالبیان تاکید کرد: تمام هفت قلعه از نظر فنی، مهندسی و بصری بهصورت یکپارچه طراحی شدهاند و این مجموعه از نظر فناوری مدیریت آب و ذخیرهسازی منابع، نمونهای کمنظیر در تاریخ معماری ایران بهشمار میرود بهگونهای که ساکنان آن میتوانستند برای مدت طولانی در ارتفاعات بدون وابستگی بیرونی دوام بیاورند.
وی ادامه داد: بخشهای مختلف این مجموعه بهطور کامل مستندسازی شده و یافتههای باستانشناسی از جمله اشیای کشفشده در کاوشهای محدود، نشاندهنده دورههای مختلف تاریخی و سطح بالای تمدنی این منطقه است. این آثار میتواند الگویی ارزشمند برای مطالعه در حوزه مهندسی آب و مدیریت منابع باشد.
طالبیان همچنین به تولید مستندها و فیلمهای هوایی از این مجموعه اشاره کرد و گفت: بخشی از این مستندات برای یونسکو ارسال شده و در روند ثبت جهانی این اثر نقش مؤثری داشته است. ثبت جهانی الموت هم فرصت است هم تهدید
دکتر مراد عنادی نویسنده کتاب «فرمانروایان الموت» و مدیرعامل مؤسسه فرهنگی و مطبوعاتی جامجم نیز در این آیین با اشاره به دشواری سفر به الموت در گذشته گفت: خانم فریا استارک در سال ۱۳۱۰ (۱۹۳۱ میلادی) سفری به الموت داشت و سفرنامه الموت و کتاب «جغرافیای سیاسی الموت» را تدوین کرد. او در آن زمان به منطقه سفر کرد، به مالاریا مبتلا شد و سختیهای زیادی را تحمل کرد، اما برای تحقیق به الموت رفت و کتابی درباره این منطقه نوشت. وی افزود: میتوان گفت کار معرفی الموت از سوی زنان آغاز شد و با زنان ادامه پیدا کرد. خانم دکتر حمیده چوبک نیز ۲۵سال در الموت زحمت کشیدند. کتابهای تخصصیای که در این زمینه نوشته شد، بیشتر الموت را به جامعه دانشگاهی معرفی کرد.
وی ادامه داد: در حوزه معرفی عمومی، شاید بتوان گفت یکی از جذابترین آثاری که درباره الموت نوشته شده، کتاب «خداوند الموت» است که آقای منصوری آن را ترجمه کرده و بهنوعی میتوان گفت خلق خود ایشان نیز محسوب میشود.
نویسنده کتاب «فرمانروایان الموت» با اشاره به استقبال از این کتاب گفت: چاپ نخست این کتاب (خداوند الموت) در سال ۱۳۵۶ منتشر شد و آنقدر مورد استقبال قرار گرفت که تعداد چاپهای آن از دست رفته و توسط ناشران مختلف منتشر شده است. این کتاب، با همه نقدهایی که به آن وارد است در معرفی الموت به افکار عمومی نقش بسیار مهمی داشت.
وی با اشاره به گستردگی قلعههای الموت گفت: حمدالله مستوفی در «نزهه القلوب» از وجود حدود ۵۰قلعه در الموت سخن گفته است. این در حالی است که در سراسر ایران و حتی تا سوریه نیز آثار و قلعههای مرتبط با این حوزه وجود داشته.
دکتر عنادی افزود: تا سالها تنها تعداد معدودی از این قلعهها شناخته شده بودند و اساتیدی مانند دکتر منوچهر ستوده از معدود پژوهشگرانی بودند که سراغ قلعههای دیگر رفتند و آنها را مورد مطالعه قرار دادند.
وی با اشاره به افزایش توجه عمومی به الموت پس از ثبت جهانی گفت: تصور میکنم با اتفاقی که رخ داده و امکاناتی که در منطقه ایجاد شده، طبیعتا گردشگران بیشتری به الموت خواهند آمد.
وی ادامه داد: هفته گذشته جلسهای با فعالان الموت داشتیم و همه از این اتفاق خوشحال بودند، اما معتقد بودند ثبت جهانی هم یک فرصت است هم یک تهدید. فرصت از این جهت که الموت جهانی شده بیشتر شناخته میشود و میتواند زمینه رشد و توسعه منطقه را فراهم کند.
دکتر عنادی افزود: از سوی دیگر الموت منطقهای بکر است و شاید ظرفیت پذیرش گردشگر انبوه را نداشته باشد؛ بنابراین نگرانیهایی نیز در این زمینه وجود دارد که باید در چارچوب توسعه پایدار و متوازن مورد توجه قرار گیرد. وی با اشاره به ضرورت توسعه زیرساختهای منطقه اظهار کرد: موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، زیرساختهای الموت است. آقای دکتر دارابی اشاره کردند که میراث فرهنگی از نظر بودجه در انتهای جدول قرار دارد، اما وقتی یک اثر به ثبت جهانی میرسد، باید به زیرساختهای پیرامون آن نیز توجه ویژه شود.
دکتر عنادی گفت: الموت از نظر امکانات نیازمند توجه است. این منطقه به تهران نزدیک است و با احداث جاده جدیدی که قرار است الموت را به تنکابن متصل کند، علاوه بر قلعهها و جاذبههای طبیعی الموت، مسیر دسترسی به شهرهایی مانند تنکابن، رامسر، رودسر و چابکسر نیز تسهیل خواهد شد.
نویسنده کتاب «فرمانروایان الموت» با تاکید بر ظرفیتهای متنوع گردشگری الموت گفت: همه این عوامل در کنار یکدیگر باعث خواهد شد، چه بخواهیم و چه نخواهیم با افزایش گردشگران در الموت مواجه شویم. این موضوع فقط به قلعهها محدود نمیشود. دریاچه، طبیعت و جشنوارههای محلی مانند جشن فندق، گیلاس و زغالاخته نیز از جاذبههای منطقه هستند.
وی افزود: بسیاری از این ظرفیتها هنوز ناشناختهاند و همین موضوع میتواند برای گردشگران جذاب باشد. الموت جاذبههای متنوعی دارد و برای استفاده صحیح از این ظرفیتها نیازمند توجه و برنامهریزی هستیم.
دکتر عنادی با اشاره به تاثیر تولیدات تصویری بر افزایش توجه گردشگران به الموت گفت: سریال «حشاشین» که دو سال پیش در مصر ساخته و پخش شد، با وجود اینکه در ایران ممنوع بود و تحریفات و اشتباهات تاریخی زیادی داشت، توانست توجه مردم را به الموت جلب کند.
وی ادامه داد: یکی از مسئولان محلی به من میگفت این سریال باعث شده حدود ۳۰درصد به تعداد گردشگران منطقه اضافه شود. بسیاری از افراد پس از دیدن این سریال علاقهمند شدند بدانند الموت کجاست و در گذشته چه اتفاقاتی در آن رخ داده.
دکتر عنادی تاکید کرد: این موضوع نشان میدهد الموت ظرفیت بسیار بالایی برای معرفی و جذب گردشگر دارد و ثبت جهانی آن میتواند این ظرفیت را چند برابر کند؛ به شرط آنکه توسعه گردشگری همزمان با حفاظت از طبیعت، میراث تاریخی و بافت بکر منطقه دنبال شود.
