این اهداف شامل تسلیم کامل ایران، تغییر نظام سیاسی، جلوگیری دائمی از غنیسازی هستهای و پایاندادن به حمایت تهران از جنبشهای محور مقاومت در غربآسیا، مانند حزبالله و انصارالله بوده است.
با شکست ترامپ در جنگ که اکنون وارد ششمینماه خود شده است، این فهرست اهداف بهشکل محسوسی تغییر کرده و کوتاهتر شده است. بهنظر میرسد جیدیونس معاون رئیسجمهور آمریکا نیز اخیرا این اهداف را بهشکلی چشمگیر محدود کرده است. این تحول تازهترین نشانهای است که دولت ترامپ ممکن است خود را برای دستیابی به توافقی با امتیازات محدود آماده کند و حتی شاید بهمراتب کمتر از اهداف اولیه خود رضایت دهد.
درواقع توافق تهران و مسقط درباره مسیر تردد کشتیرانی در تنگه هرمز علیرغم کارشکنیهای واشنگتن، نمادی آشکار از پذیرش ترتیبات ایرانی است بلکه عبور انرژی کافی از این آبراهه، ابعاد شکست قریبالوقوع میاندورهای جمهوریخواهان را کاهش دهد.
روایت شکست ونس
ونس روز پنجشنبه در شبکه محافظهکار فاکسنیوز حاضر شد و از او درباره چگونگی پایان جنگ پرسیدند. این سناتور سابق ایالت اوهایو در پاسخ، دو هدف را مطرح کرد. معاون رئیسجمهور آمریکا ادعا کرد: «هدف نخست این است که اطمینان حاصل کنیم کشورهای خلیجفارس همچنان نفت و گاز مورد نیاز اقتصاد جهان را تامین میکنند تا ثبات قیمت انرژی حفظ شود.»
ونس در ادامه افزود: «این هدف شماره یک است. یعنی نفت و گاز برای آمریکاییها در سراسر کشورمان ارزان بماند.» کاندیدای محتمل حزب جمهوریخواه در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۸ سپس مدعی شد: «هدف شماره دو نیز طبیعتا این است که اطمینان حاصل کنیم ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نمیکند.» پیشتر دولت ترامپ همواره بهانه جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را دستاویز مداخله در امور داخلی کشورمان و مهمترین دغدغه کاخسفید معرفی میکرد.
ترامپ در اواسط بهار صراحتا موضوع کاهش قیمت انرژی را بهعنوان یک هدف رد کرده بود. هنگامی که از چهلوهفتمین رئیسجمهور آمریکا پرسیدند آیا هنگام تلاش برای پایاندادن به جنگ وضعیت مالی آمریکاییها را نیز در نظر میگیرد، او پاسخ داد: «حتی ذرهای هم نه!» اما اکنون دولت وی در تکاپوی گشایش تنگه هرمز ولو بهقیمت عقبگرد از اهداف متوهمانه عملیات موسوم به «خشم حماسی» ۲۸ فوریه (۹ اسفند ۱۴۰۴) است.
فرار روبهجلوی ترامپ
همزمان با تشدید خشم شهروندان آمریکایی از افزایش شدید قیمت انرژی بهویژه بنزین، ترامپ روز جمعه دوباره مواضع خصمانه خود علیه مطالبات رأیدهندگان را تکرار کرد و گفت با توجه بهاهمیت موضوع ایران هرگز عذرخواهی نخواهد کرد که آمریکاییها اندکی بیشتر برای بنزین هزینه بپردازند.
فارغاز خصوصیات ددمنشانه مستاجر خودشیفته کاخسفید، تاکید تازه برخی اعضای دولت ترامپ بر پایین ماندن قیمت بنزین ظاهرا جدیدترین نماد آشکار از کاهش سطح اهداف جنگ است. بهنظر میرسد واشنگتن خود را برای پایاندادن به جنگ با دستاوردهایی آماده میکند که فاصله زیادی با اهداف اولیه بلندپروازانه ترامپ دارند. بهبیان دیگر، لحن رئیسجمهور آمریکا بهکسی شباهت دارد که میداند شاید نتواند تهران را به پذیرش یک توافق هستهای بسیار محدودکننده وادار کند.
کاخسفید طی چندماه اخیر همواره بر تحویل اورانیوم غنیشده ایران تاکید میکرد اما خود ترامپ اخیرا جهت اقناع افکار عمومی درباره این احتمال صحبت کرده است که شاید آسیب واردشده به برنامه هستهای ایران بهاندازهای باشد که دیگر نیازی به چنین اقدامی نباشد و مواد هستهای ایران آنقدر در اعماق زمین دفن شده باشند که دسترسی به آنها امکانپذیر نباشد.
صورتحساب سنگین جنگطلبی
افزایش قیمت انرژی معلول انسداد تنگه هرمز بهواسطه ناتوانی ابزارهای نظامی فرماندهی مرکزی ایالاتمتحده (سنتکام) در گشایش این آبراهه و خلعید تهران ارزیابی میشود. بهعبارت دیگر توانمندیهای دفاعی نامتقارن کشور عزیزمان بهویژه دکترین دفاع موزائیکی موشکی، پایگاهی سالم در منطقه برای آمریکاییها باقی نگذاشته تا چارهای برای مخصمه هرمز تهیه کنند.
درهمین راستا هزینه مستقیم عملیات نظامی آمریکا علیه ایران تا اوایل تابستان دستکم به ۵/۳۷ میلیارد دلار رسید. همچنین فایننشالتایمز برآورد کرده پنتاگون علاوه بر ۵/۳۷ میلیارد دلار هزینه عملیات، برای بازسازی ذخایر تسلیحاتی مصرفشده هم به حدود ۶۷ میلیارد دلار نیاز خواهد داشت. یعنی مجموع بار مالی مستقیم و هزینه جایگزینی تجهیزات میتواند به حدود ۵/۱۰۴ میلیارد دلار برسد. از نظر تجهیزات، گزارش خدمات پژوهشی کنگره آمریکا (CRS) که برای کنگره تهیه شده، در مرحله نخست عملیات «خشم حماسی» دستکم ۴۲ فروند هواگرد آمریکایی را تخریب کامل یا آسیبدیده ثبت کرده است. این رقم هواپیماهای سرنشیندار و پهپادها را شامل میشود و خود کنگره تاکید کرده بهدلیل طبقهبندی بخشی از اطلاعات و ادامه درگیری، ممکن است شمار واقعی بیشتر باشد.
تسلیم بیقید و شرط کاخ سفید
هرچند که همچنان مقامات آمریکایی برای شرایط بهتر خروج از قبرستان خلیجفارس تقلا میکنند اما چشمانداز پذیرش شکست، اجتنابناپذیر قلمداد میشود. در راستای همین روند، جان مرشایمر استاد بازنشسته برجسته دانشگاه شیکاگو و تئوریسین روابط بینالملل، بیآبرویی واشنگتن را محتوم میداند.
او اعتقاد دارد که آمریکا نتوانسته ایران را وادار کند عبور کشتیها از تنگه هرمز بدون اجازه تهران را بپذیرد و واشنگتن نیز راهبرد نظامی مؤثری برای تغییر این وضعیت ندارد. مرشایمر حتی یادداشت تفاهم اسلامآباد را نشانه پذیرش شکست آمریکا دانسته و نوشته از زمان آن توافق، تحول نظامی معناداری رخ نداده تا نتیجه جنگ را معکوس کند. از دید او، هرگونه تشدید بیشتر نیز بهجای وادار کردن تهران به عقبنشینی میتواند به نفع ایران تمام شود.
رابرت ای پیپ مشاور اسبق پنتاگون و چهره برجسته مکتب شیکاگو نیز از ابتدای جنگ هشدار داده بود که اتکای فزاینده آمریکا به قدرت هوایی میتواند در قالب «تله تشدید» نتیجه معکوس داشته باشد. او در ژوئن گفت ایران با طولانیشدن جنگ در حال افزایش اهرم فشار خود است و با نزدیکشدن بحران انرژی، موقعیت تهران میتواند تقویت شود. در همین چارچوب، کنترل تنگه هرمز را یکی از مهمترین منابع اهرم ایران دانسته است.
در نهایت، دال مرکزی گفتمان عموم متخصصین روابط بینالملل آمریکایی، شکست راهبردی در جنگ و نگرانی از طلوع سپیدهدم عصری تازه است.
